Najważniejsze:
  • Fałszywe oskarżenie o przestępstwo może stanowić czyn z art. 234 Kodeksu karnego.
  • Osoba uniewinniona może dochodzić ochrony dóbr osobistych i żądać zadośćuczynienia przed sądem cywilnym.
  • Kluczowe znaczenie mają dowody: wyrok uniewinniający, dokumentacja medyczna, rachunki za pomoc prawną i korespondencja.
  • Nie każde niepotwierdzone zawiadomienie będzie przestępstwem — konieczne jest wykazanie świadomego fałszywego oskarżenia.
  • Roszczenia cywilne mogą obejmować zarówno krzywdę psychiczną, jak i poniesione koszty.

Fałszywe oskarżenie o popełnienie przestępstwa

Osoba, która została niesłusznie oskarżona o popełnienie przestępstwa i następnie uniewinniona, może podjąć działania prawne wobec osoby składającej fałszywe zawiadomienie. W praktyce możliwe są dwa niezależne kierunki działania:

  • zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 234 Kodeksu karnego,
  • pozew cywilny o naruszenie dóbr osobistych i zadośćuczynienie.

Art. 234 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za fałszywe oskarżenie innej osoby o popełnienie przestępstwa, wykroczenia lub przewinienia dyscyplinarnego przed organem powołanym do ścigania lub orzekania. Przepis ten ma zastosowanie m.in. wtedy, gdy sprawca świadomie składa nieprawdziwe zawiadomienie na Policji lub w prokuraturze.

Samo uniewinnienie nie oznacza jeszcze automatycznie, że doszło do przestępstwa z art. 234 K.k. Konieczne jest wykazanie, że osoba zawiadamiająca miała świadomość nieprawdziwości zarzutów albo godziła się na to, że oskarża niewinną osobę.

W sprawach dotyczących oskarżenia o niepopełniony czyn pomocna może być również analiza zagadnienia obrona przed bezpodstawnym oskarżeniem.

Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Jak napisać zawiadomienie do prokuratury?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa powinno zawierać:

  • dane osoby zawiadamiającej,
  • wskazanie osoby składającej fałszywe oskarżenie,
  • opis przebiegu wcześniejszego postępowania karnego,
  • informację o wyroku uniewinniającym lub umorzeniu sprawy,
  • wskazanie dowodów potwierdzających nieprawdziwość zarzutów.

Do zawiadomienia warto dołączyć:

  • odpis wyroku uniewinniającego,
  • uzasadnienie wyroku, jeżeli zostało sporządzone,
  • kopie pism procesowych,
  • korespondencję lub inne materiały wskazujące na świadome działanie oskarżyciela.

W niektórych sytuacjach możliwe jest także rozważenie prywatnego aktu oskarżenia dotyczącego naruszenia dobrego imienia lub zniesławienia. Zagadnienie to opisuje artykuł: prywatny akt oskarżenia o zniesławienie.

Ważne: Jeżeli fałszywe oskarżenie spowodowało problemy zdrowotne, utratę pracy albo pogorszenie relacji rodzinnych, warto od początku gromadzić dokumentację medyczną i dowody poniesionych kosztów. Mogą one mieć istotne znaczenie w postępowaniu cywilnym.

Pozew o naruszenie dóbr osobistych i zadośćuczynienie

Niezależnie od odpowiedzialności karnej możliwe jest dochodzenie ochrony dóbr osobistych na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. W praktyce chodzi najczęściej o ochronę:

  • dobrego imienia,
  • godności,
  • zdrowia psychicznego,
  • poczucia bezpieczeństwa.

Osoba pokrzywdzona może domagać się:

  • zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę,
  • odszkodowania za poniesione koszty,
  • przeprosin,
  • usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych.

W pozwie należy dokładnie opisać skutki fałszywego oskarżenia — np. stres, leczenie psychiatryczne lub psychologiczne, utratę reputacji, pogorszenie sytuacji zawodowej czy rodzinnej.

Sąd ocenia każdą sprawę indywidualnie. Wysokość zadośćuczynienia zależy od rozmiaru krzywdy, czasu trwania postępowania oraz konsekwencji, jakie wywołało fałszywe oskarżenie.

Jakie dowody warto dołączyć do pozwu?

Najczęściej wykorzystywane dowody to:

  • prawomocny wyrok uniewinniający,
  • uzasadnienie wyroku,
  • faktury za pomoc prawną,
  • dokumentacja medyczna i psychologiczna,
  • zeznania świadków,
  • wydruki wiadomości, e-maili lub publikacji internetowych.

Jeżeli doszło do publicznego rozpowszechniania nieprawdziwych informacji, warto zabezpieczyć zrzuty ekranu, nagrania lub wpisy z mediów społecznościowych.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać sprawy dotyczące fałszywych oskarżeń i dochodzenia roszczeń po uniewinnieniu.

Przykład

Pani Barbara została oskarżona przez członka rodziny o uporczywe nękanie. Po kilkunastu miesiącach procesu sąd uznał, że zarzuty nie zostały potwierdzone i wydał wyrok uniewinniający. Kobieta złożyła następnie zawiadomienie o fałszywym oskarżeniu oraz pozew cywilny o ochronę dóbr osobistych. W sprawie wykorzystała dokumentację leczenia psychiatrycznego oraz rachunki za obronę adwokacką.

Przykład

Pan Krzysztof został niesłusznie oskarżony o przemoc wobec partnerki. W toku postępowania okazało się, że zgłaszająca celowo przedstawiła nieprawdziwy przebieg zdarzeń w związku z konfliktem majątkowym. Po uniewinnieniu mężczyzna wystąpił o zadośćuczynienie za utratę reputacji i problemy zawodowe wynikające z prowadzonego postępowania karnego.

Przykład

Pracownik szkoły został pomówiony o niewłaściwe zachowanie wobec pełnoletniej uczennicy. Mimo wszczęcia postępowania karnego nie znaleziono dowodów potwierdzających zarzuty. Po zakończeniu sprawy wystąpił przeciwko autorowi pomówień o przeprosiny i rekompensatę za naruszenie dobrego imienia.

FAQ

Czy samo uniewinnienie oznacza, że mogę wygrać sprawę o fałszywe oskarżenie?

Nie zawsze. W sprawie z art. 234 Kodeksu karnego trzeba wykazać, że osoba zgłaszająca działała świadomie i wiedziała, że oskarżenie jest nieprawdziwe.

Czy mogę żądać zwrotu kosztów adwokata?

Tak. W postępowaniu cywilnym można dochodzić także naprawienia szkody majątkowej, w tym kosztów pomocy prawnej i leczenia.

Jak długo mam na wniesienie pozwu?

Termin zależy od charakteru roszczenia i okoliczności sprawy. W przypadku roszczeń o ochronę dóbr osobistych warto działać możliwie szybko po zakończeniu postępowania karnego.

Czy potrzebuję prawnika?

Nie ma takiego obowiązku, jednak sprawy dotyczące fałszywych oskarżeń bywają skomplikowane dowodowo. Profesjonalna pomoc może ułatwić przygotowanie pozwu i zawiadomienia.

Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Źródła:

  1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
  2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
  3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93