Skarga na odmowę wniesienia skargi nadzwyczajnej przez prokuraturę

Stan prawny: 22 maja 2026 r.

Czym jest skarga nadzwyczajna i kto może ją wnieść?

Skarga nadzwyczajna to wyjątkowy środek zaskarżenia prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego albo wojskowego kończącego postępowanie w sprawie. Nie służy do ponownego prowadzenia całego procesu ani do zwykłej polemiki z wyrokiem. Jej celem jest usunięcie orzeczeń szczególnie wadliwych, gdy wymaga tego praworządność i sprawiedliwość społeczna.

Zgodnie z art. 89 ustawy o Sądzie Najwyższym skarga nadzwyczajna może być oparta między innymi na naruszeniu zasad, wolności lub praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji, rażącym naruszeniu prawa przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo oczywistej sprzeczności istotnych ustaleń sądu z materiałem dowodowym. Dodatkowo orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w innym trybie nadzwyczajnym.

Skargi nadzwyczajnej nie wnosi sama strona. Mogą to zrobić tylko uprawnione organy, w szczególności Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Rzecznik Finansowy, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz - w zakresie swojej właściwości - Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Osoba zainteresowana może więc złożyć wniosek do takiego organu, ale nie ma roszczenia o to, aby organ skargę nadzwyczajną wniósł.

Odmowa Prokuratora Generalnego - czy przysługuje odwołanie?

Jeżeli Prokuratura Krajowa albo Prokurator Generalny odmawia wniesienia skargi nadzwyczajnej, odpowiedź taka co do zasady nie jest decyzją administracyjną ani postanowieniem procesowym, od którego przysługuje zażalenie do sądu. Nie ma więc prostego środka odwoławczego, który nakazywałby prokuraturze wniesienie skargi do Sądu Najwyższego.

Można natomiast złożyć skargę lub wniosek dotyczący sposobu rozpoznania sprawy. Ma to sens zwłaszcza wtedy, gdy odpowiedź jest ewidentnie szablonowa, odnosi się do zarzutów, których we wniosku nie było, pomija najważniejsze argumenty albo wskazuje, że organ nie przeanalizował dokumentów. Taka skarga powinna żądać ponownej, rzetelnej oceny wniosku, a nie tylko wyrażać niezadowolenie z wyniku sprawy.

W sprawach skarg i wniosków dotyczących prokuratora zastosowanie ma dział VI ustawy Prawo o prokuraturze. Co do zasady skargi lub wnioski dotyczące prokuratora rozpoznaje prokurator bezpośrednio przełożony. Jeżeli pismo dotyczy czynności w Prokuraturze Krajowej albo osoby pełniącej funkcję kierowniczą, warto zaadresować je do Prokuratora Generalnego albo do Prokuratury Krajowej z wyraźnym wnioskiem o przekazanie według właściwości.

Kiedy skarga na sposób działania prokuratury ma sens?

Skarga może być uzasadniona, jeżeli problem dotyczy sposobu rozpoznania wniosku, a nie wyłącznie samej oceny prawnej. W praktyce warto wskazać, że prokuratura:

• nie odniosła się do konkretnych zarzutów naruszenia prawa materialnego lub procesowego,
• przypisała wnioskodawcy argumenty, których ten nie podnosił,
• pominęła dokumenty, orzeczenia lub fragmenty akt wskazane we wniosku,
• ograniczyła się do ogólnych stwierdzeń bez wyjaśnienia, dlaczego nie zachodzą przesłanki z art. 89 ustawy o Sądzie Najwyższym,
• nie wyjaśniła, czy przeszkodą jest brak przesłanek, upływ terminu, wcześniejsze rozpoznanie kasacji albo inna formalna przyczyna.

Trzeba jednak zachować ostrożność: prokurator jest niezależny przy wykonywaniu czynności, a skarga nie może służyć obchodzeniu braku ustawowego odwołania. Organ rozpoznający skargę może sprawdzić przede wszystkim prawidłowość i rzetelność postępowania z wnioskiem. Nie musi natomiast przyjąć, że sama odmienna ocena merytoryczna oznacza naruszenie prawa.

Jak napisać skargę na odmowę wniesienia skargi nadzwyczajnej?

Pismo powinno być konkretne, spokojne i oparte na dokumentach. Najlepiej nadać mu tytuł: „Skarga na sposób rozpoznania wniosku o wniesienie skargi nadzwyczajnej” albo „Wniosek o ponowną analizę sprawy”. W treści warto wskazać:

• dane wnioskodawcy i adres do korespondencji,
• sygnaturę sprawy sądowej oraz sygnaturę lub znak pisma prokuratury,
• datę doręczenia odmowy,
• krótkie streszczenie, czego dotyczył pierwotny wniosek,
• konkretne fragmenty odpowiedzi, które są błędne, ogólnikowe albo nie odnoszą się do zarzutów,
• wskazanie, jakie przesłanki skargi nadzwyczajnej zostały we wniosku opisane,
• wniosek o ponowną analizę sprawy, uzupełnienie uzasadnienia albo przekazanie pisma właściwemu przełożonemu.

Do pisma warto dołączyć kopię odmowy, kopię pierwotnego wniosku oraz najważniejsze orzeczenia i dokumenty, na których opiera się zarzut rażącego naruszenia prawa. Nie należy używać sformułowań obraźliwych ani powtarzać tej samej skargi bez nowych argumentów, bo takie pisma mogą zostać pozostawione bez rozpoznania.

Terminy - dlaczego trzeba działać szybko?

Najważniejszy jest termin do wniesienia samej skargi nadzwyczajnej. Obecnie, po zakończeniu okresu przejściowego dotyczącego tzw. starych spraw, zasadą jest 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia. Jeżeli od orzeczenia była wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna, termin wynosi 1 rok od dnia ich rozpoznania.

Okres przejściowy pozwalający obejmować skargą nadzwyczajną część starszych orzeczeń upłynął 3 kwietnia 2024 r. W 2026 r. nie można więc zakładać, że samo powołanie się na dawny wyrok wystarczy do dopuszczalności skargi. Jeżeli termin już minął, skarga na sposób działania prokuratury co do zasady go nie przywróci.

Złożenie skargi na odmowę prokuratury nie zawiesza terminów przewidzianych w ustawie o Sądzie Najwyższym. Dlatego równolegle warto rozważyć złożenie wniosku do innego uprawnionego organu, na przykład Rzecznika Praw Obywatelskich, jeżeli sprawa dotyczy praw i wolności jednostki, albo do właściwego rzecznika sektorowego, gdy sprawa mieści się w jego kompetencjach.

Skarga nadzwyczajna a skarga kasacyjna - ważne rozróżnienie

W takich sprawach często mylone są dwa środki: skarga nadzwyczajna i skarga kasacyjna. Skarga kasacyjna w sprawach cywilnych jest zwykłym nadzwyczajnym środkiem z Kodeksu postępowania cywilnego i podlega odrębnym wymogom. Co do zasady wnosi ją profesjonalny pełnomocnik w terminie 2 miesięcy od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka mają w tym zakresie szczególne uprawnienia i odrębny termin.

Art. 398³ Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być natomiast zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. To rozróżnienie jest istotne także wtedy, gdy prokuratura w odpowiedzi błędnie odwołuje się do zarzutów faktycznych, których wnioskodawca nie podnosił.

W skardze na odmowę warto więc jasno napisać, czy chodziło o skargę nadzwyczajną, czy o skargę kasacyjną. W przeciwnym razie organ może potraktować pismo według niewłaściwych kryteriów albo odpowiedzieć w sposób nieprzystający do rzeczywistego żądania.

FAQ

Czy mogę sam wnieść skargę nadzwyczajną do Sądu Najwyższego?

Nie. Osoba prywatna może przygotować wniosek do uprawnionego organu, ale sama skarga nadzwyczajna musi zostać wniesiona przez jeden z organów wskazanych w ustawie o Sądzie Najwyższym.

Czy odmowę Prokuratora Generalnego można zaskarżyć do sądu?

Co do zasady nie jest to postanowienie procesowe ani decyzja administracyjna, od której przysługuje typowe odwołanie lub zażalenie. Można natomiast złożyć skargę lub wniosek dotyczący sposobu rozpoznania sprawy.

Czy prokuratura musi przeanalizować akta sprawy?

Wniosek powinien zostać oceniony rzetelnie, ale w praktyce duże znaczenie ma to, jakie dokumenty i argumenty przedstawi wnioskodawca. Jeżeli bez akt nie da się ocenić sprawy, warto wyraźnie wskazać, które akta lub dokumenty powinny zostać sprawdzone i dlaczego są istotne.

Czy skarga na prokuratora przedłuża termin na skargę nadzwyczajną?

Nie. Skarga na sposób rozpoznania wniosku nie zawiesza ani nie przerywa ustawowych terminów do wniesienia skargi nadzwyczajnej. Dlatego z takim pismem nie warto zwlekać. Odrębnie wyjaśniamy, gdzie składa się skargę na prokuratora.

Co zrobić, gdy odpowiedź prokuratury jest szablonowa?

Należy zestawić odpowiedź z pierwotnym wnioskiem i wskazać konkretne rozbieżności: pominięte zarzuty, błędnie opisany stan sprawy, brak odniesienia do przepisów lub dokumentów. Samo stwierdzenie, że odpowiedź jest „z automatu”, zwykle będzie za słabe.

Podsumowanie

Skarga na odmowę wniesienia skargi nadzwyczajnej jest możliwa przede wszystkim jako skarga na sposób działania prokuratury, a nie jako klasyczne odwołanie od decyzji. Największe znaczenie ma wykazanie konkretnych uchybień: pominięcia argumentów, błędnego odczytania wniosku, braku odniesienia do przesłanek ustawowych albo nierzetelnego uzasadnienia.

Nie należy jednak zakładać, że taka skarga automatycznie doprowadzi do wniesienia skargi nadzwyczajnej. Organ nadal ocenia, czy sprawa spełnia rygorystyczne przesłanki z ustawy o Sądzie Najwyższym. W praktyce najbezpieczniej działać szybko, przygotować pismo w sposób uporządkowany i rozważyć równoległe zwrócenie się do innego uprawnionego organu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym - Dz.U. 2024 poz. 622, w szczególności art. 89-95 i art. 115.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 398³ i art. 398⁵.
3. Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze - Dz.U. 2016 poz. 177, w szczególności dział VI.
4. Informacja Prokuratury Krajowej „Skargi i wnioski” - gov.pl.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt IV CSK 195/18; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt I UK 89/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt IV CSK 679/13.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.