Fałszywe anonimowe doniesienie na policję – odpowiedzialność i obrona

Fałszywy anonim na policję — od czego zacząć?

Jeżeli anonimowy telefon na policję doprowadził do czynności sprawdzających, przesłuchań sąsiadów, postępowania dotyczącego pozwolenia na broń albo innych realnych konsekwencji, pierwszym praktycznym krokiem jest uporządkowanie dowodów. Warto zgromadzić decyzje, postanowienia, wezwania, rachunki za badania lekarskie lub psychologiczne, potwierdzenia dojazdów, notatki z rozmów z funkcjonariuszami oraz dokumenty potwierdzające, że zarzuty z donosu się nie potwierdziły.

Następnie można złożyć zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W zawiadomieniu należy opisać, czego dotyczył anonim, dlaczego zarzuty są nieprawdziwe, jakie skutki wywołało zgłoszenie i jakie dowody mogą pomóc ustalić sprawcę. Warto od razu wnieść o zabezpieczenie danych związanych z połączeniem telefonicznym, nagrania rozmowy, notatki służbowej, bilingów lub innych danych telekomunikacyjnych, o ile są jeszcze dostępne.

Fałszywe oskarżenie z art. 234 Kodeksu karnego

Podstawowym przepisem w sprawie fałszywego doniesienia wskazującego konkretną osobę jest art. 234 Kodeksu karnego. Zgodnie z aktualnym brzmieniem tego przepisu, kto przed organem powołanym do ścigania lub orzekania w sprawach o przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne fałszywie oskarża inną osobę o popełnienie tych czynów albo przewinienia dyscyplinarnego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

W praktyce oznacza to, że nie każdy anonim będzie automatycznie przestępstwem. Dla odpowiedzialności z art. 234 K.k. istotne jest zwłaszcza to, czy zgłoszenie wskazywało konkretną osobę i zarzucało jej zachowanie objęte zakresem tego przepisu, czy zarzut był fałszywy oraz czy sprawca miał świadomość fałszywości albo co najmniej godził się na to, że oskarża niewinną osobę.

W orzecznictwie podkreślano, że dla bytu przestępstwa fałszywego oskarżenia nie jest konieczne, aby przeciwko osobie pomówionej wszczęto lub zakończono postępowanie karne. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 10 maja 2006 r., sygn. akt III KK 61/06, wskazał, że przestępstwo fałszywego oskarżenia ma charakter formalny, a dokonanie następuje już w chwili skierowania do organu nieprawdziwego zarzutu. Z kolei w uchwale z 17 maja 2011 r., sygn. akt SNO 6/11, zaakcentowano, że wystarczające może być godzenie się sprawcy na fałszywe oskarżenie innej osoby.

Fałszywe zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie

W zależności od treści anonimu znaczenie może mieć również art. 238 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy zawiadomienia organu powołanego do ścigania o przestępstwie lub przestępstwie skarbowym, jeżeli zawiadamiający wie, że przestępstwa nie popełniono. Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 2.

Różnica między art. 234 a art. 238 K.k. jest praktyczna. Jeżeli sprawca przede wszystkim fałszywie przypisuje czyn konkretnej osobie, naturalnym punktem odniesienia jest art. 234 K.k. Jeżeli natomiast zgłasza fikcyjne przestępstwo jako zdarzenie, wiedząc, że go nie było, organ może analizować art. 238 K.k. Ostateczna kwalifikacja zależy jednak od dokładnej treści zgłoszenia i materiału dowodowego.

Pomówienie, prywatny akt oskarżenia i ochrona dobrego imienia

Jeżeli uda się ustalić autora anonimu, można rozważyć także odpowiedzialność za pomówienie z art. 212 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy pomówienia innej osoby o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Ściganie pomówienia odbywa się zasadniczo z oskarżenia prywatnego.

W sprawach z oskarżenia prywatnego akt oskarżenia może być uproszczony, ale musi wskazywać osobę oskarżonego, zarzucany czyn i dowody. Pokrzywdzony może też żądać przyjęcia przez Policję ustnej lub pisemnej skargi, a Policja w razie potrzeby zabezpiecza dowody i przesyła skargę do sądu. Jeżeli sprawa jest poważna dowodowo, warto przed wniesieniem prywatnego aktu oskarżenia przeanalizować, czy właściwsze będzie najpierw zawiadomienie o przestępstwie ściganym z urzędu.

Zwrot kosztów badań i odszkodowanie za fałszywy donos

Jeżeli fałszywy anonim doprowadził do konkretnych wydatków, na przykład kosztów badań, dojazdów, pomocy prawnej albo innych strat majątkowych, można rozważyć roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak wykazać winę sprawcy, szkodę oraz normalny związek przyczynowy między fałszywym donosem a poniesionymi kosztami.

Osobno należy ocenić naruszenie dóbr osobistych, takich jak cześć, dobre imię, godność i reputacja. Podstawę stanowią w szczególności art. 23, art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego. W razie naruszenia można żądać zaniechania dalszych działań, usunięcia skutków naruszenia, przeprosin, zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny.

Sąd Najwyższy w wyroku z 29 października 1971 r., sygn. akt II CR 455/71, wskazał, że cześć, dobre imię i dobra sława obejmują różne dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego. Podobny kierunek wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 8 października 1987 r., sygn. akt II CR 269/87. Dlatego rozpytywanie sąsiadów o rzekome nadużywanie alkoholu, agresję albo przemoc może mieć znaczenie nie tylko karne, lecz także cywilne, jeśli wywołało rzeczywistą szkodę lub krzywdę.

Fałszywy donos a postępowanie dotyczące pozwolenia na broń

W sprawach dotyczących pozwolenia na broń organy Policji mają obowiązek reagować na informacje mogące wskazywać na okoliczności istotne dla bezpieczeństwa. Nie oznacza to jednak, że każdy anonim uzasadnia cofnięcie pozwolenia. Zgodnie z ustawą o broni i amunicji cofnięcie pozwolenia następuje w drodze decyzji administracyjnej, a przesłanki cofnięcia określa przede wszystkim art. 18 tej ustawy.

Jeżeli postępowanie w sprawie cofnięcia pozwolenia zostało umorzone albo nie potwierdzono zarzutów, warto zachować całość dokumentacji. Może ona służyć jako dowód fałszywości donosu, wykazywać poniesione koszty oraz potwierdzać, że organ nie stwierdził podstaw do negatywnych konsekwencji wobec posiadacza broni.

Co powinno zawierać zawiadomienie?

Dobre zawiadomienie powinno być konkretne i dowodowe. Nie wystarczy napisać, że ktoś złożył fałszywy donos. Warto wskazać, kiedy i w jakiej sprawie doszło do zgłoszenia, jakie zarzuty padły, dlaczego są nieprawdziwe, jakie czynności podjęła policja, jakie koszty powstały oraz jakie dowody należy zabezpieczyć.

• dane osoby składającej zawiadomienie i oznaczenie jednostki policji albo prokuratury,
• opis zdarzenia i treść fałszywych zarzutów, o ile jest znana,
• wskazanie, że zarzuty nie potwierdziły się w zakończonym postępowaniu,
• wniosek o ustalenie numeru telefonu, osoby wykonującej połączenie i ewentualnych nagrań,
• wnioski dowodowe, na przykład dokumenty z postępowania administracyjnego, rachunki, świadkowie, decyzje i postanowienia,
• wniosek o informowanie o decyzjach procesowych oraz doręczenie odpisu postanowienia w razie odmowy wszczęcia albo umorzenia postępowania.

Jeżeli organ odmówi wszczęcia postępowania albo je umorzy, w wielu przypadkach pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie. Termin i sposób zaskarżenia należy zawsze sprawdzić w pouczeniu doręczonego postanowienia.

FAQ

Podsumowanie

W przypadku fałszywego anonimowego doniesienia najważniejsze jest szybkie działanie dowodowe. Należy zabezpieczyć dokumentację sprawy, złożyć zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa i wnieść o ustalenie autora anonimu. Aktualnie fałszywe oskarżenie konkretnej osoby może być kwalifikowane z art. 234 K.k., za który grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W zależności od treści zgłoszenia możliwy jest także art. 238 K.k., a po ustaleniu sprawcy — prywatny akt oskarżenia o pomówienie oraz roszczenia cywilne o ochronę dobrego imienia i naprawienie szkody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji - Dz.U. 1999 nr 53 poz. 549
5. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym - Dz.U. 2000 nr 50 poz. 580
6. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt SNO 6/11
7. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt III KK 61/06
8. Wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 1971 r., sygn. akt II CR 455/71
9. Wyrok Sądu Najwyższego z 8 października 1987 r., sygn. akt II CR 269/87

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.