- Wezwanie świadka do sądu jest co do zasady obowiązkowe i samo złożenie wniosku o przesłuchanie w innym miejscu nie zwalnia z obowiązku stawiennictwa.
- Jeżeli świadek mieszka daleko od sądu, może poprosić o przesłuchanie przez sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo o przesłuchanie na odległość.
- Wniosek trzeba skierować do sądu, który wysłał wezwanie, podając sygnaturę sprawy, termin rozprawy, uzasadnienie i dowody, np. kopię wezwania, informacje o pracy lub dokumentację medyczną.
- Pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika na czas niezbędny do stawienia się w sądzie, ale świadek powinien przedstawić wezwanie z odpowiednim wyprzedzeniem.
- Świadek może żądać zwrotu kosztów podróży, noclegu, utrzymania oraz utraconego zarobku, ale wniosek o należności należy złożyć w terminie 3 dni od zakończenia czynności.
Czy świadek musi stawić się w sądzie, który go wezwał?
Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Wynika to z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Oznacza to, że wezwania nie można zignorować tylko dlatego, że sąd znajduje się daleko od miejsca zamieszkania albo że podróż wiąże się z kosztami i koniecznością zwolnienia z pracy.
Nie oznacza to jednak, że świadek zawsze musi jechać do sądu wzywającego. Jeżeli dojazd jest znaczny, termin jest trudny organizacyjnie, świadek pracuje w kilku miejscach, opiekuje się dzieckiem, choruje albo ma inną istotną przeszkodę, może złożyć wniosek o przesłuchanie w miejscu zamieszkania, w miejscu pobytu albo przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przesłuchanie na odległość.
W praktyce istotne znaczenie ma odległość między miejscem zamieszkania świadka a siedzibą sądu. Regulamin urzędowania sądów powszechnych wskazuje, że co do zasady nie należy zwracać się o przesłuchanie świadków do innego sądu, jeżeli odległość ta nie przekracza 50 km, chyba że zachodzą szczególne okoliczności. Gdy odległość jest większa, argument o przesłuchaniu przez sąd miejsca zamieszkania jest znacznie mocniejszy, ale decyzję nadal podejmuje sąd prowadzący sprawę.
Zobacz również: jeżeli świadek przebywa poza Polską, przydatne może być omówienie zasad dotyczących przesłuchania świadka mieszkającego za granicą.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Jak złożyć wniosek o przesłuchanie w miejscu zamieszkania?
Wniosek należy złożyć do sądu, który wysłał wezwanie. Nie wysyła się go od razu do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania świadka, ponieważ to sąd prowadzący sprawę decyduje, czy skorzysta z pomocy prawnej innego sądu albo z przesłuchania zdalnego.
W piśmie warto wskazać:
- sygnaturę sprawy i datę rozprawy albo przesłuchania,
- dane świadka oraz adres do korespondencji,
- jasny wniosek o przesłuchanie przez sąd właściwy dla miejsca zamieszkania, ewentualnie o przesłuchanie zdalne,
- uzasadnienie, np. dużą odległość, koszty, obowiązki zawodowe, opiekę nad dzieckiem, stan zdrowia albo trudność w organizacji podróży,
- prośbę o pilne rozpoznanie wniosku oraz o poinformowanie, czy świadek nadal ma obowiązek stawić się w pierwotnym terminie,
- załączniki, np. kopię wezwania, dokumenty dotyczące pracy, bilety, dokumentację medyczną lub inne dowody przeszkody.
Jeżeli rozprawa ma odbyć się za kilkanaście dni, pismo trzeba wysłać jak najszybciej, najlepiej także przez ePUAP albo złożyć w biurze podawczym sądu. Dobrą praktyką jest również telefoniczne upewnienie się w sekretariacie wydziału, czy wniosek dotarł do akt sprawy. Nie zastępuje to jednak pisma procesowego.
Czy samo wysłanie wniosku zwalnia z przyjazdu?
Nie. Samo wysłanie wniosku o przesłuchanie w miejscu zamieszkania nie oznacza jeszcze, że świadek może nie stawić się w sądzie. Dopóki sąd nie poinformuje o uwzględnieniu wniosku, odwołaniu wezwania albo wyznaczeniu przesłuchania w innym sądzie, bezpieczniej przyjąć, że wezwanie nadal obowiązuje.
Jeżeli sąd uwzględni wniosek, świadek powinien otrzymać nowe wezwanie albo informację o sposobie przesłuchania. Może to być przesłuchanie w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania, przesłuchanie w miejscu pobytu w razie poważnej przeszkody albo przesłuchanie na odległość. W sprawach karnych podstawą dla przesłuchania na odległość jest m.in. art. 177 § 1a Kodeksu postępowania karnego.
Jeżeli świadek nie może się stawić z powodu choroby, samo zwykłe zwolnienie lekarskie może nie wystarczyć. W postępowaniu karnym usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby wymaga co do zasady zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego.
Co grozi świadkowi za niestawiennictwo?
Jeżeli świadek bez należytego usprawiedliwienia nie stawi się na wezwanie, sąd może nałożyć na niego karę pieniężną, a w określonych sytuacjach zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie. W razie dalszego uchylania się od obowiązków możliwe są kolejne konsekwencje przewidziane w przepisach o karach porządkowych.
Dlatego nawet wtedy, gdy odległość jest duża i wniosek wydaje się uzasadniony, nie należy po prostu zrezygnować z wyjazdu. Najbezpieczniej jest uzyskać z sądu jasną informację, że wezwanie zostało odwołane, termin zmieniony albo przesłuchanie odbędzie się w innym trybie.
Grzywna porządkowa za niestawiennictwo świadka nie jest karą pozbawienia wolności i nie ma związku z odbywaniem kary w SDE. Jeżeli jednak świadek równolegle prowadzi własną sprawę wykonawczą po skazaniu, odrębnym problemem może być odmowa dozoru elektronicznego.
Wezwanie do sądu a praca
Pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika od pracy na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie sądu. W praktyce należy jak najszybciej przekazać pracodawcy kopię wezwania albo okazać oryginał do wglądu. Jeżeli świadek pracuje u dwóch pracodawców, powinien poinformować każdego z nich, jeżeli termin rozprawy koliduje z pracą.
Przepisy nie oznaczają automatycznie, że pracodawca musi zapłacić wynagrodzenie za czas nieobecności spowodowanej stawiennictwem w sądzie. Jeżeli pracownik utracił zarobek, może żądać jego zwrotu od organu wzywającego na zasadach przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego. W tym celu potrzebne może być zaświadczenie od pracodawcy o wysokości utraconego wynagrodzenia.
Zobacz również: praktyczne obowiązki świadka wezwanego do sądu mogą mieć znaczenie także wtedy, gdy wezwanie wiąże się z koniecznością zwolnienia z pracy.
Zwrot kosztów podróży i utraconego zarobku
Świadkowi, który stawia się na wezwanie sądu albo organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze, przysługuje zwrot uzasadnionych kosztów stawiennictwa. Może to obejmować m.in. koszty podróży, noclegu, utrzymania oraz utracony zarobek lub dochód.
O zwrot należności trzeba zawnioskować ustnie do protokołu albo na piśmie. Termin jest krótki: co do zasady 3 dni od zakończenia czynności z udziałem świadka. Do wniosku warto dołączyć bilety, potwierdzenia przejazdu, rachunki oraz zaświadczenie od pracodawcy o utraconym zarobku. Jeżeli świadek prowadzi działalność gospodarczą, powinien przygotować dokumenty pozwalające wykazać utracony dochód.
Praktyczny wzór treści wniosku
Wniosek nie musi mieć skomplikowanej formy, ale powinien być konkretny. Można go sformułować w następujący sposób:
Przykładowa treść:
Wnoszę o przesłuchanie mnie w charakterze świadka przez sąd właściwy dla mojego miejsca zamieszkania, ewentualnie o przeprowadzenie przesłuchania przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przesłuchanie na odległość. Uzasadniam to znaczną odległością od sądu wzywającego, kosztami podróży oraz obowiązkami zawodowymi. Proszę także o pilne poinformowanie mnie, czy w związku ze złożonym wnioskiem nadal mam obowiązek stawić się na rozprawie w wyznaczonym terminie.
Do takiego pisma trzeba dopasować własne okoliczności. Jeżeli powodem jest choroba, należy wskazać stan zdrowia i dołączyć odpowiednie dokumenty. Jeżeli powodem jest praca, warto opisać grafik, liczbę pracodawców oraz trudność w uzyskaniu zwolnienia w krótkim terminie.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, kiedy wniosek o przesłuchanie bliżej miejsca zamieszkania może być zasadny, ale ostateczna decyzja zawsze należy do sądu prowadzącego sprawę.
Pan Marek mieszka w Rzeszowie, a został wezwany jako świadek do sądu w Poznaniu. Pracuje u dwóch pracodawców, a rozprawa ma odbyć się za dwa tygodnie. Składa do sądu w Poznaniu wniosek o przesłuchanie przez sąd właściwy dla miejsca zamieszkania, dołącza kopię wezwania i wskazuje, że dojazd wymaga całodniowej nieobecności w pracy oraz poniesienia znacznych kosztów. Dopóki sąd nie uwzględni wniosku, Pan Marek powinien traktować wezwanie jako aktualne.
Pani Anna została wezwana jako świadek do sądu oddalonego o ponad 300 km. Samotnie opiekuje się małym dzieckiem i nie ma możliwości zorganizowania opieki na czas podróży. W piśmie do sądu wnosi o przesłuchanie w sądzie rejonowym w swoim mieście albo o przesłuchanie zdalne. Dołącza dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną i prosi o pilne rozpoznanie wniosku.
Pan Józef ma poważne problemy z poruszaniem się i otrzymał wezwanie do sądu w innym województwie. Składa wniosek o przesłuchanie w miejscu pobytu, powołując się na chorobę i trwałe ograniczenia mobilności. Dołącza dokumenty medyczne, a jeżeli choroba uniemożliwia stawiennictwo w konkretnym terminie, powinien zadbać o zaświadczenie lekarza sądowego.
FAQ
Czy mogę nie jechać do sądu, jeżeli mieszkam daleko?
Nie można samodzielnie uznać, że odległość zwalnia z obowiązku stawiennictwa. Trzeba złożyć wniosek do sądu wzywającego i poczekać na decyzję albo wyraźną informację z sądu.
Do którego sądu wysłać wniosek o przesłuchanie w miejscu zamieszkania?
Wniosek wysyła się do sądu, który wezwał świadka. To ten sąd decyduje, czy zleci przesłuchanie innemu sądowi, zmieni termin albo dopuści przesłuchanie zdalne.
Czy pracodawca musi zwolnić mnie z pracy na rozprawę?
Tak, pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie sądu. Warto przekazać mu kopię wezwania jak najwcześniej, aby mógł zaplanować organizację pracy.
Czy za czas stawiennictwa w sądzie dostanę wynagrodzenie?
To zależy od zasad obowiązujących u pracodawcy. Jeżeli świadek utracił zarobek, może wystąpić do organu wzywającego o jego zwrot na zasadach przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego.
Ile mam czasu na złożenie wniosku o zwrot kosztów?
Wniosek o należności świadka należy złożyć ustnie do protokołu albo na piśmie w terminie 3 dni od zakończenia czynności. Warto zrobić to od razu po przesłuchaniu.
Czy sąd zawsze uwzględni wniosek o przesłuchanie w miejscu zamieszkania?
Nie. Sąd ocenia znaczenie zeznań, odległość, termin rozprawy, możliwość organizacji pomocy prawnej oraz podane przez świadka powody. Dlatego wniosek powinien być konkretnie uzasadniony i poparty dokumentami.
Podsumowanie
Świadek wezwany do sądu w odległej miejscowości powinien potraktować wezwanie poważnie. Może jednak złożyć wniosek o przesłuchanie w miejscu zamieszkania, w miejscu pobytu albo zdalnie. Najważniejsze jest szybkie działanie, dobre uzasadnienie i dołączenie dokumentów potwierdzających przeszkody.
W sprawach pilnych nie należy zakładać, że milczenie sądu oznacza zgodę na niestawiennictwo. Dopiero wyraźna decyzja sądu, nowe wezwanie albo informacja o zmianie sposobu przesłuchania pozwala bezpiecznie odstąpić od pierwotnego terminu.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 117, art. 177, art. 285-287 oraz art. 618a-618k - ISAP.
2. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych, w szczególności regulacja dotycząca przesłuchania świadków przez inny sąd i odległości 50 km - ISAP.
3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy - ISAP.
4. Pouczenie o uprawnieniach i obowiązkach świadka w postępowaniu karnym, Portal Gov.pl - gov.pl.
