Zakup leku na receptę przez internet a wezwanie na policję

Czy zakup leku na receptę przez internet jest legalny?

Co do zasady nie wolno kupować leku na receptę od przypadkowej osoby, z ogłoszenia, forum, komunikatora, portalu aukcyjnego ani ze sklepu, który nie jest uprawnioną apteką lub punktem aptecznym. Prawo farmaceutyczne dopuszcza wysyłkową sprzedaż produktów leczniczych wydawanych bez przepisu lekarza, czyli leków OTC, przez apteki ogólnodostępne i punkty apteczne. Sprzedaż wysyłkowa leków wydawanych z przepisu lekarza jest traktowana odrębnie i może być podstawą konsekwencji administracyjnych dla apteki. Osobno omawiamy także przypadkowe wyniesienie produktu sklepu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy pacjent korzysta z legalnej ścieżki medycznej: ma receptę, wykupuje lek w aptece albo korzysta z przewidzianych w przepisach procedur, np. importu docelowego, jeżeli lek jest niezbędny dla ratowania życia lub zdrowia i spełnione są ustawowe warunki. Zakup od prywatnego sprzedawcy w internecie nie jest takim trybem.

W praktyce organy ścigania często interesują się przede wszystkim osobą, która oferowała lek do sprzedaży. Kupujący bywa wzywany jako świadek, ponieważ może posiadać informacje o sprzedawcy, rachunku bankowym, korespondencji, numerze telefonu, ogłoszeniu i sposobie zawarcia transakcji.

Odpowiedzialność sprzedawcy za wprowadzanie leku do obrotu

Jeżeli lek był oferowany przez osobę nieuprawnioną, zasadniczy problem prawny dotyczy sprzedawcy. Zgodnie z art. 124 ustawy Prawo farmaceutyczne, kto wprowadza do obrotu lub przechowuje w celu wprowadzenia do obrotu produkt leczniczy, nie posiadając pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

W sprawach internetowych znaczenie może mieć również to, czy lek rzeczywiście był produktem dopuszczonym do obrotu, czy był sfałszowany, czy był przechowywany w prawidłowych warunkach i czy sprzedawca działał jednorazowo, czy regularnie. Ryzyko dla zdrowia kupującego jest realne: produkt kupiony poza legalnym obrotem może mieć niepewne pochodzenie, niewłaściwy skład, niewłaściwą dawkę albo być przechowywany w warunkach, które pozbawiają go skuteczności.

Jeżeli przesyłkę zatrzymano nie z powodu leku, lecz zastrzeżeń co do autentyczności towaru lub oznaczeń, odrębne zasady dotyczą zatrzymania przesyłki z podejrzeniem podróbki.

W tym kontekście zeznania kupującego mogą służyć ustaleniu, kto faktycznie oferował lek, czy przyjmował pieniądze, czy wysyłał paczki oraz czy robił to wobec większej liczby osób.

Zakup leku zawierającego substancję psychotropową lub odurzającą

Jeżeli lek zawiera substancję psychotropową albo środek odurzający, nie należy sprowadzać sprawy wyłącznie do zwykłego zakupu leku na receptę. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje odpowiedzialność za posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych wbrew przepisom ustawy. Podstawowa sankcja z art. 62 ust. 1 tej ustawy to kara pozbawienia wolności do lat 3, a w wypadku mniejszej wagi możliwa jest grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda osoba, która zamówiła lek z taką substancją, jest traktowana jak osoba kupująca narkotyki. Znaczenie mają przede wszystkim: rodzaj substancji, ilość, to, czy lek został faktycznie odebrany, czy kupujący miał wskazania medyczne, czy posiadał receptę lub historię leczenia, a także czy okoliczności wskazują na cel leczniczy czy pozamedyczny.

Jeżeli lek nie został doręczony, zwykle trudno mówić o faktycznym posiadaniu. Organy mogą jednak badać, czy zachowanie nie zmierzało bezpośrednio do uzyskania substancji kontrolowanej. Dlatego w sprawach dotyczących leków nasennych, przeciwlękowych, opioidowych albo innych preparatów objętych kontrolą warto zachować szczególną ostrożność i przed przesłuchaniem uporządkować dokumenty medyczne.

Wezwanie na Policję jako świadek – co to oznacza?

Wezwanie w charakterze świadka oznacza, że organ chce uzyskać informacje, a nie że przedstawiono danej osobie zarzut. Świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie, złożyć zeznania i mówić prawdę. Przesłuchanie może dotyczyć m.in. tego, gdzie znaleziono ogłoszenie, jak wyglądała korespondencja, na jaki rachunek wysłano pieniądze, czy lek dotarł, jaka była jego nazwa i czy kupujący znał sprzedawcę.

Jednocześnie świadek nie jest pozbawiony ochrony. Art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić świadka albo osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. To nie jest ogólna odmowa składania zeznań, lecz prawo dotyczące konkretnych pytań.

W praktyce warto spokojnie odróżniać trzy sytuacje: podanie informacji neutralnych, np. daty wezwania lub sposobu kontaktu ze sprzedawcą; wyjaśnienie celu leczniczego zakupu; oraz odpowiedzi, które mogłyby obciążać świadka. W tej ostatniej sytuacji można powołać się na art. 183 § 1 K.p.k.

Fałszywe zeznania i zatajenie prawdy

Najgorszym rozwiązaniem jest składanie nieprawdziwych zeznań albo celowe zatajanie istotnych faktów. Art. 233 § 1 Kodeksu karnego przewiduje za fałszywe zeznania karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Warunkiem odpowiedzialności jest co do zasady uprzedzenie osoby przesłuchiwanej o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania albo odebranie od niej przyrzeczenia.

Jeżeli pytanie może narazić świadka na odpowiedzialność karną, bezpieczniej jest skorzystać z prawa do odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie niż mówić nieprawdę. W protokole można wówczas wskazać, że świadek korzysta z uprawnienia wynikającego z art. 183 § 1 K.p.k.

Czy kupujący może ponieść odpowiedzialność karną?

Nie można z góry zakładać, że kupującemu nic nie grozi, ale w typowej sytuacji samo wezwanie w charakterze świadka nie oznacza jeszcze odpowiedzialności karnej. Jeżeli osoba kupiła lek z powodu choroby, nie miała świadomości, że sprzedawca działa nielegalnie, nie odsprzedawała go dalej i jest w stanie wykazać potrzebę leczenia, ryzyko odpowiedzialności jest istotnie mniejsze.

Inaczej może być, gdy kupujący działał świadomie poza systemem recept, zamawiał większe ilości, posługiwał się fałszywą receptą, kupował lek w celu odsprzedaży, sprowadzał go z zagranicy wbrew przepisom albo chodziło o preparat zawierający substancję objętą ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii. W takich sprawach znaczenie mają szczegóły, a nie sama nazwa leku.

Warto też pamiętać, że stan wyższej konieczności albo działanie w celu ochrony zdrowia nie powinny być traktowane jako automatyczne zwolnienie z odpowiedzialności. Mogą jednak mieć znaczenie przy ocenie winy, społecznej szkodliwości, zamiaru i celowości prowadzenia postępowania.

Jak przygotować się do przesłuchania?

Przed przesłuchaniem dobrze jest odtworzyć chronologię zdarzeń i zebrać dokumenty. Szczególnie przydatne mogą być: dokumentacja medyczna, wcześniejsze recepty, zalecenia lekarza, historia leczenia, potwierdzenia przelewów, korespondencja ze sprzedawcą, zrzuty ekranu ogłoszenia, dane przesyłki oraz informacja, czy lek został doręczony.

Podczas przesłuchania należy odpowiadać rzeczowo, nie zgadywać i nie dopowiadać faktów, których się nie pamięta. Jeżeli świadek czegoś nie wie, może powiedzieć, że tego nie wie. Jeżeli czegoś nie pamięta, powinien tak właśnie zeznać. Jeżeli pytanie jest niezrozumiałe, można poprosić o jego powtórzenie albo doprecyzowanie.

Nie należy niszczyć korespondencji, usuwać kont ani kasować potwierdzeń transakcji. Takie zachowanie może niepotrzebnie pogorszyć sytuację i zostać ocenione jako próba utrudniania ustaleń.

FAQ

Czy mogę odmówić składania zeznań, jeśli jestem świadkiem?

Co do zasady świadek ma obowiązek zeznawać. Może jednak odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe. Nie jest to automatyczne prawo do odmowy całego przesłuchania.

Czy zakup leku na receptę przez internet jest przestępstwem?

Sam zakup wymaga oceny okoliczności. Najczęściej odpowiedzialność dotyczy osoby, która nielegalnie sprzedaje lub wprowadza lek do obrotu. Kupujący może jednak narazić się na ryzyko, zwłaszcza gdy chodzi o lek zawierający substancję psychotropową lub odurzającą, większą ilość, brak wskazań medycznych albo zamiar dalszej odsprzedaży.

Czy mogę powiedzieć Policji, że nie wiedziałem, iż zakup jest nielegalny?

Tak, jeżeli jest to zgodne z prawdą. Brak świadomości, cel leczniczy i dokumentacja medyczna mogą mieć duże znaczenie dla oceny sprawy. Nie należy jednak wymyślać okoliczności ani zatajać faktów, bo fałszywe zeznania mogą być poważniejszym problemem niż sama transakcja.

Co grozi za fałszywe zeznania?

Za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Jeżeli odpowiedź mogłaby obciążyć świadka, właściwą drogą jest skorzystanie z prawa do odmowy odpowiedzi na pytanie, a nie składanie nieprawdziwych zeznań.

Czy lek zawierający substancję z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii zawsze jest narkotykiem?

Nie w potocznym znaczeniu. Wiele legalnych leków zawiera substancje objęte kontrolą, ale mogą być one stosowane medycznie na podstawie recepty i zgodnie z przepisami. Problem pojawia się wtedy, gdy taka substancja jest kupowana lub posiadana poza legalnym obrotem.

Co zabrać na przesłuchanie?

Warto zabrać wezwanie, dokument tożsamości, dokumentację medyczną, wcześniejsze recepty, potwierdzenia wizyt lekarskich, potwierdzenie przelewu, korespondencję ze sprzedawcą oraz informacje o ogłoszeniu. Jeżeli sprawa jest ryzykowna, przed przesłuchaniem warto omówić ją z prawnikiem.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne – w szczególności art. 3, art. 68, art. 103 i art. 124.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego – w szczególności art. 183, art. 190 i art. 191.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny – w szczególności art. 233.
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii – w szczególności art. 62 i art. 62a.
• Rejestr Aptek – publiczna wyszukiwarka aptek i punktów aptecznych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.