Problem z uzyskaniem zatarcia skazania

Stan prawny na 22 maja 2026 r. W sprawach o zatarcie skazania kluczowe jest nie tylko to, ile lat minęło od wyroku, ale także to, czy kara i wszystkie obowiązki orzeczone w wyroku zostały wykonane, darowane albo czy ich wykonanie się przedawniło. Jeżeli w sprawie pozostał niezapłacony środek kompensacyjny, świadczenie pieniężne, grzywna albo inny obowiązek wskazany w przepisach, sąd może odmówić zatarcia.

Dlaczego sąd mógł odmówić zatarcia skazania?

Sam upływ 10 lat od wyroku nie zawsze wystarcza do zatarcia skazania. Sąd sprawdza przede wszystkim rodzaj kary, datę jej wykonania, zakończenie okresu próby, wykonanie dodatkowych obowiązków oraz to, czy istnieją inne skazania, które zgodnie z art. 108 Kodeksu karnego muszą zostać zatarte jednocześnie.

Jeżeli skazany wnosi o wcześniejsze zatarcie na podstawie art. 107 § 2 Kodeksu karnego, sąd może uwzględnić wniosek po upływie 5 lat, gdy wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat i skazany przestrzegał porządku prawnego. Przepis daje sądowi możliwość, ale nie nakłada obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia.

Odmowa jest szczególnie prawdopodobna wtedy, gdy z akt wynika, że nie wykonano środka kompensacyjnego, nawiązki, świadczenia pieniężnego, grzywny albo środka karnego. W takiej sytuacji warto najpierw ustalić, co dokładnie pozostało do wykonania i czy istnieją dokumenty potwierdzające zapłatę, umorzenie, darowanie lub przedawnienie wykonania.

Aktualne terminy zatarcia skazania

Terminy zatarcia zależą od rodzaju kary. Obecnie, zgodnie z art. 107 Kodeksu karnego, w razie skazania na karę pozbawienia wolności zatarcie następuje co do zasady z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Przy karze dożywotniego pozbawienia wolności termin 10 lat liczy się od uznania kary za wykonaną, darowania kary albo przedawnienia jej wykonania.

Przy karze ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje z upływem 3 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Przy samoistnej grzywnie termin wynosi rok od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. W razie odstąpienia od wymierzenia kary zatarcie następuje z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia.

W przypadku kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania trzeba pamiętać o aktualnym art. 76 § 1 Kodeksu karnego. Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa po roku od zakończenia okresu próby. Jeżeli jednak obok kary orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek, środek kompensacyjny albo środek zabezpieczający, zatarcie nie nastąpi przed spełnieniem warunków wskazanych w art. 76 § 2 Kodeksu karnego.

Środek kompensacyjny a zatarcie skazania

Najczęstszą przyczyną odmowy jest niewykonany obowiązek naprawienia szkody, zadośćuczynienie albo nawiązka orzeczona jako środek kompensacyjny. Art. 107 § 6 Kodeksu karnego wskazuje, że jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania. Tę samą zasadę przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary potwierdza art. 76 § 2 Kodeksu karnego.

W praktyce oznacza to, że nawet po upływie terminu podstawowego sąd może odmówić zatarcia, jeżeli pokrzywdzony nie otrzymał zasądzonej kwoty albo w aktach nie ma dowodu jej zapłaty. Jeżeli należność została uregulowana, do wniosku lub zażalenia trzeba dołączyć potwierdzenia przelewów, pokwitowanie, ugodę, oświadczenie wierzyciela lub inne dokumenty wykazujące wykonanie obowiązku.

Inaczej może być oceniany obowiązek naprawienia szkody nałożony jako obowiązek probacyjny z art. 72 § 2 Kodeksu karnego. W orzecznictwie wskazywano, że taki obowiązek nie jest tym samym co środek kompensacyjny z art. 46 Kodeksu karnego i sam w sobie nie zawsze wydłuża termin zatarcia. Dlatego przed złożeniem kolejnego wniosku trzeba sprawdzić dokładną podstawę prawną obowiązku wskazaną w wyroku.

Przedawnienie wykonania środka kompensacyjnego

Jeżeli obowiązek nie został wykonany, trzeba ustalić, czy doszło do przedawnienia jego wykonania. Art. 103 § 1 pkt 3 i § 2 Kodeksu karnego przewiduje, że do środków karnych, środków kompensacyjnych oraz przepadku odpowiednio stosuje się 10-letni termin właściwy dla innej kary. Termin ten co do zasady liczy się od uprawomocnienia się wyroku, ale w konkretnej sprawie trzeba sprawdzić akta wykonawcze i ewentualne czynności dotyczące wykonania orzeczenia.

Nie należy zakładać automatycznie, że sąd sam ustali przedawnienie na korzyść skazanego. W piśmie warto wskazać datę uprawomocnienia się wyroku, podstawę prawną obowiązku, rodzaj świadczenia oraz wyjaśnić, dlaczego zdaniem skazanego obowiązek nie może już być wykonany.

Kilka skazań i zasada jednoczesnego zatarcia

Jeżeli dana osoba była skazana w więcej niż jednej sprawie, znaczenie ma art. 108 Kodeksu karnego. Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej niepozostających w zbiegu przestępstw albo po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia, popełnił on ponownie przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

W praktyce jeden niewykonany środek kompensacyjny albo niezatarty wyrok może zablokować zatarcie pozostałych skazań. Dlatego przy kilku wyrokach trzeba przygotować zestawienie wszystkich spraw: sygnatur, sądów, dat uprawomocnienia, rodzaju kar, dat wykonania kar oraz informacji o grzywnach, środkach karnych, kompensacyjnych i zabezpieczających.

Co zrobić po odmowie zatarcia skazania?

Po doręczeniu postanowienia trzeba sprawdzić jego uzasadnienie i termin do wniesienia zażalenia. Zgodnie z art. 37 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego na postanowienie w przedmiocie zatarcia skazania przysługuje zażalenie. W zażaleniu należy wskazać, dlaczego sąd błędnie ocenił wykonanie obowiązków, termin zatarcia albo zasadę jednoczesnego zatarcia.

Jeżeli odmowa była zasadna, bo obowiązek faktycznie nie został wykonany, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uregulowanie zaległości, uzyskanie potwierdzenia zapłaty i dopiero potem ponowienie wniosku. Trzeba pamiętać, że wniosek złożony przed upływem roku od wydania postanowienia odmawiającego zatarcia może zostać pozostawiony bez rozpoznania.

Jeżeli problem dotyczy rejestru, po zatarciu skazania warto upewnić się, czy Krajowy Rejestr Karny został prawidłowo zaktualizowany. Skutkiem art. 106 Kodeksu karnego jest uznanie skazania za niebyłe - w praktyce kluczowy jest wpis do KRK po zatarciu, zwłaszcza gdy zaświadczenie o niekaralności jest potrzebne do pracy, licencji albo postępowania administracyjnego.

Skutek zatarcia skazania

Po zatarciu skazania uważa się je za niebyłe. Oznacza to, że osoba, której skazanie uległo zatarciu, co do zasady może odpowiadać, że nie była karana, a powoływanie się na zatarty wyrok jest niedopuszczalne. Po zatarciu znaczenie ma nie tylko sam wpis w rejestrze, lecz także sposób przetwarzania informacji o skazaniu - chronione są też dane osobowe po skazaniu.

Należy jednak odróżnić zatarcie skazania od fizycznego istnienia akt sądowych. Akta sprawy nie znikają, ale skazanie nie powinno być traktowane jako aktualna karalność. W razie błędów w zaświadczeniu z KRK trzeba złożyć odpowiedni wniosek o sprostowanie lub wyjaśnienie danych.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie odmowy zatarcia skazania najpierw trzeba ustalić, czy przeszkodą jest niewykonana kara, środek kompensacyjny, środek karny, inne skazanie czy błąd w aktach. Dopiero potem można zdecydować, czy lepsze będzie zażalenie, uzupełnienie dokumentów, zapłata zaległości czy ponowny wniosek po spełnieniu warunków.

W aktualnym stanie prawnym szczególnie ważna jest zmiana terminu przy karze z warunkowym zawieszeniem wykonania: zatarcie następuje po roku od zakończenia okresu próby, o ile nie istnieją przeszkody z art. 76 § 2 Kodeksu karnego. Jeżeli w sprawie występuje kilka wyroków, sąd powinien dodatkowo zbadać zasadę jednoczesnego zatarcia z art. 108 Kodeksu karnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 76, 103, 106-108, 244c - Dz.U. 2025 poz. 383, tekst jednolity.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy, w szczególności art. 37 - Dz.U. 2025 poz. 911, tekst jednolity.

3. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 29 listopada 2016 r., II AKzw 1745/16, dotyczące obowiązku naprawienia szkody jako obowiązku probacyjnego - Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.