Kilka kradzieży w sklepie – co mówić na przesłuchaniu?

Kradzież w sklepie – wykroczenie czy przestępstwo?

W sprawach kradzieży sklepowych pierwsze pytanie dotyczy wartości zabranego mienia. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 119 Kodeksu wykroczeń, kradzież lub przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej jest wykroczeniem, jeżeli wartość rzeczy nie przekracza 800 zł. Za takie wykroczenie grozi areszt, ograniczenie wolności albo grzywna, a sąd może także orzec obowiązek zapłaty równowartości ukradzionego mienia, jeżeli szkoda nie została naprawiona.

Jeżeli wartość rzeczy przekracza 800 zł, sprawa może zostać zakwalifikowana jako przestępstwo kradzieży z art. 278 Kodeksu karnego. W typowym przypadku kradzież z art. 278 § 1 Kodeksu karnego jest zagrożona karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi możliwe są łagodniejsze konsekwencje, ale ocena zależy od całego stanu faktycznego.

Przy kilku kradzieżach nie zawsze wystarczy sprawdzić wartość każdego zdarzenia osobno. Art. 12 § 2 Kodeksu karnego przewiduje, że osoba, która w krótkich odstępach czasu, przy wykorzystaniu tej samej albo podobnej sposobności lub w podobny sposób popełnia dwa lub więcej umyślnych wykroczeń przeciwko mieniu, odpowiada jak za jeden czyn zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa, jeżeli łączna wartość mienia uzasadnia odpowiedzialność za przestępstwo.

W praktyce oznacza to, że kilka drobnych kradzieży w tej samej sieci sklepów, popełnionych w podobny sposób i w niedługim czasie, może zostać ocenionych surowiej niż pojedynczy incydent. Nie jest to jednak automatyczne. Organy ścigania muszą ustalić, kiedy doszło do poszczególnych zdarzeń, jaka była wartość rzeczy, czy sprawca działał umyślnie i czy zachowania rzeczywiście spełniają przesłanki łącznej oceny.

Jeżeli sprawa dotyczy wielu zdarzeń, warto zachować ostrożność w wypowiedziach. Przyznanie, że „mogło być wiele kradzieży”, bez wskazania konkretnych dat, rzeczy i wartości, może zostać zinterpretowane szerzej, niż wynika z rzeczywistego przebiegu zdarzeń. Pomocne może być również zapoznanie się z tematem przedawnienia przestępstwa kradzieży, zwłaszcza gdy część zdarzeń miała miejsce dawno temu.

Jak zachować się na przesłuchaniu?

Osoba wezwana jako podejrzana nie składa zeznań jak świadek, lecz wyjaśnienia. To ważna różnica. Zgodnie z art. 175 Kodeksu postępowania karnego oskarżony, a w praktyce także podejrzany na etapie postępowania przygotowawczego, ma prawo składać wyjaśnienia, może odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania albo odmówić składania wyjaśnień. O prawie tym należy go pouczyć.

Nie oznacza to, że zawsze najlepszym rozwiązaniem jest całkowite milczenie. W wielu sprawach warto przedstawić swoją wersję wydarzeń, okazać skruchę, zadeklarować naprawienie szkody i wyjaśnić okoliczności osobiste. Trzeba jednak unikać spekulacji. Jeżeli ktoś nie pamięta, ile było zdarzeń, kiedy dokładnie miały miejsce i jaka była wartość rzeczy, powinien powiedzieć to wprost, zamiast zgadywać.

Bezpieczniejsza formuła to: „przyznaję się do tego zdarzenia, które pamiętam i które zostało mi okazane, natomiast nie jestem w stanie potwierdzić innych zdarzeń bez zapoznania się z nagraniami, datami i wykazem rzeczy”. Takie stanowisko nie jest unikaniem odpowiedzialności, lecz ograniczeniem wyjaśnień do faktów, co do których podejrzany ma wiedzę.

Warto też zadbać, aby protokół przesłuchania dokładnie oddawał wypowiedzi podejrzanego. Przed podpisaniem protokołu trzeba go spokojnie przeczytać i zgłosić poprawki, jeżeli zapis jest nieprecyzyjny. Dotyczy to zwłaszcza sformułowań o liczbie kradzieży, łącznej wartości szkody, zamiarze działania i motywacji.

Jeżeli sprawa obejmuje monitoring, paragony, zestawienia strat albo kilka zdarzeń w różnych dniach, warto rozważyć konsultację z obrońcą przed przesłuchaniem. Przydatne mogą być także ogólne wskazówki dotyczące tego, jak przygotować się do obrony, nawet gdy celem nie jest całkowite zaprzeczanie, lecz ograniczenie odpowiedzialności do rzeczywiście popełnionych czynów.

Terapia, emocje i opinia biegłych

Jeżeli kradzieże nie wynikały z typowej chęci wzbogacenia, lecz były związane z silnymi emocjami, kryzysem psychicznym, impulsem, zaburzeniami kontroli zachowania albo innymi trudnościami osobistymi, warto tę okoliczność udokumentować. Samo stwierdzenie, że ktoś „nie wie, dlaczego to zrobił”, zwykle nie wystarczy. Znaczenie mogą mieć zaświadczenia o psychoterapii, konsultacjach psychiatrycznych, leczeniu, przyjmowanych lekach lub rozpoczęciu realnej pracy nad problemem.

W sprawach poważniejszych, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie istotnego zaburzenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu albo pokierowania swoim postępowaniem, można wnosić o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów, a w razie potrzeby także psychologa. Podstawowe znaczenie ma art. 31 Kodeksu karnego. Jeżeli sprawca z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego albo innego zakłócenia czynności psychicznych nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem, nie popełnia przestępstwa. Jeżeli zdolność ta była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Trzeba jednak podkreślić, że nie każda terapia i nie każdy stres oznacza niepoczytalność albo ograniczoną poczytalność. W większości spraw dokumentacja terapeutyczna ma przede wszystkim znaczenie łagodzące: pokazuje, że osoba rozumie problem, podjęła działania naprawcze i zmniejsza ryzyko ponownego naruszenia prawa.

Czy warto dobrowolnie przyznać się w sklepie?

Dobrowolne pójście do kierownika sklepu, przeprosiny i zapłacenie różnicy mogą być odebrane jako przejaw skruchy, ale nie gwarantują zakończenia sprawy bez policji. W dużych sieciach handlowych kierownik sklepu zwykle nie jest właścicielem mienia, lecz osobą odpowiedzialną za procedury, straty i bezpieczeństwo. Może więc nie mieć swobody, aby „załatwić sprawę prywatnie”.

Jeżeli sklep ma monitoring, zestawienie strat albo procedurę zgłaszania kradzieży, kierownik może zawiadomić policję nawet wtedy, gdy sprawca sam zgłosi się z pieniędzmi. Przy przestępstwach ściganych z urzędu znaczenie ma także art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub policję.

Nie oznacza to, że naprawienie szkody jest bez znaczenia. Przeciwnie – może pomóc w rozmowach z pokrzywdzonym, w ocenie postawy sprawcy, przy wymiarze kary, przy wniosku o warunkowe umorzenie postępowania albo przy staraniu się o łagodniejsze zakończenie sprawy. Trzeba jednak działać rozważnie, aby przez nieprzemyślane przyznanie się nie objąć swoim oświadczeniem zdarzeń, których nie popełniono albo których nie da się precyzyjnie odtworzyć.

Naprawienie szkody i porozumienie z pokrzywdzonym

W sprawach kradzieży bardzo istotne jest naprawienie szkody. Może ono polegać na zwrocie rzeczy, zapłacie równowartości, dopłacie różnicy przy niezeskanowanych produktach albo uregulowaniu kwoty wskazanej przez sklep. Najlepiej, aby każda wpłata była udokumentowana – potwierdzeniem przelewu, pokwitowaniem albo korespondencją ze sklepem.

Jeżeli pokrzywdzony sklep potwierdzi, że szkoda została naprawiona, może to działać na korzyść sprawcy. Nie oznacza jednak automatycznego umorzenia sprawy. Organy ścigania i sąd oceniają także liczbę zdarzeń, wartość szkody, wcześniejszą karalność, sposób działania, zachowanie po czynie oraz ryzyko ponownego naruszenia prawa.

Warto zachować spójność: jeżeli sprawca deklaruje skruchę, powinien realnie naprawić szkodę, podjąć terapię lub konsultację specjalistyczną, unikać kontaktu z miejscem, w którym dochodziło do kradzieży, i przygotować się do rzeczowego wyjaśnienia swojej sytuacji.

Warunkowe umorzenie postępowania w sprawie kradzieży

Jeżeli sprawa dotyczy przestępstwa kradzieży, a nie tylko wykroczenia, jednym z najważniejszych rozwiązań może być warunkowe umorzenie postępowania. Nie jest to wyrok skazujący, ale sąd stwierdza, że sprawca popełnił czyn i poddaje go okresowi próby. Warunkowe umorzenie może być korzystne zwłaszcza dla osoby wcześniej niekaranej za przestępstwo umyślne.

Zgodnie z art. 66 Kodeksu karnego sąd może warunkowo umorzyć postępowanie, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne, a jego postawa, właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego. Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.

Przy zwykłej kradzieży z art. 278 § 1 Kodeksu karnego warunkowe umorzenie może być rozważane, ponieważ ustawowe zagrożenie nie przekracza 5 lat pozbawienia wolności. Inaczej może być przy kwalifikacjach surowszych, np. kradzieży szczególnie zuchwałej, która jest zagrożona karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Warunkowe umorzenie następuje na okres próby od roku do 3 lat. Sąd może nałożyć obowiązek naprawienia szkody, przeproszenia pokrzywdzonego, informowania kuratora o przebiegu okresu próby, a w uzasadnionych przypadkach także inne obowiązki. Jeżeli sprawca naruszy porządek prawny w okresie próby, postępowanie może zostać podjęte.

Wniosek o warunkowe umorzenie powinien być dobrze uzasadniony. Warto wykazać: niekaralność, incydentalny lub wyjątkowy charakter zachowania, naprawienie szkody, terapię, stabilną sytuację życiową, skruchę oraz brak ryzyka powrotu do podobnych czynów. W praktyce duże znaczenie może mieć także stanowisko pokrzywdzonego sklepu, choć sąd nie jest nim bezwzględnie związany.

Kolejne drobne kradzieże i ryzyko surowszej odpowiedzialności

Przy powtarzających się drobnych kradzieżach trzeba odróżnić dwie kwestie. Pierwsza to możliwość potraktowania kilku wykroczeń przeciwko mieniu łącznie na podstawie art. 12 § 2 Kodeksu karnego, jeżeli łączna wartość mienia uzasadnia odpowiedzialność za przestępstwo. Druga to tzw. recydywa wykroczeniowa z art. 38 Kodeksu wykroczeń.

Zgodnie z art. 38 § 1 Kodeksu wykroczeń ukaranemu co najmniej dwukrotnie za podobne wykroczenia umyślne, który w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania popełnia ponownie podobne wykroczenie umyślne, można wymierzyć karę aresztu, choćby dane wykroczenie było zagrożone karą łagodniejszą. Ważne jest słowo „można” – przepis nie oznacza automatycznego obowiązku orzeczenia aresztu, ale zwiększa ryzyko surowszej reakcji.

Mandat za jeden ujawniony czyn nie zamyka automatycznie sprawy innych kradzieży. Z drugiej strony nie można karać dwa razy za dokładnie ten sam czyn. Jeżeli pojawiają się nowe zarzuty, trzeba dokładnie sprawdzić, czy dotyczą innych zdarzeń, czy próby ponownego rozliczenia tego samego zachowania.

W sprawach wykroczeniowych znaczenie ma również przedawnienie. Co do zasady karalność wykroczenia ustaje po roku od jego popełnienia, a jeżeli w tym czasie wszczęto postępowanie – po upływie 2 lat od zakończenia tego rocznego okresu. W praktyce może to oznaczać maksymalnie 3 lata od popełnienia wykroczenia, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

Po zakończeniu sprawy wiele osób pyta również o skutki wpisów i informacji w rejestrach. W zależności od rodzaju rozstrzygnięcia inne znaczenie ma mandat za wykroczenie, wyrok skazujący, warunkowe umorzenie postępowania czy dane zgromadzone w kartotekach policyjnych. Osobny problem stanowi usunięcie danych z kartoteki policyjnej po latach.

FAQ

Czy na przesłuchaniu muszę przyznać się do wszystkich kradzieży?

Nie. Podejrzany ma prawo składać wyjaśnienia, odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania albo odmówić składania wyjaśnień. Jeżeli nie pamiętasz liczby zdarzeń, dat ani wartości rzeczy, nie powinieneś zgadywać. Możesz przyznać się tylko do tego, co rzeczywiście pamiętasz i co zostało konkretnie wskazane.

Czy kilka drobnych kradzieży może stać się przestępstwem?

Tak, jest to możliwe. Jeżeli kilka umyślnych wykroczeń przeciwko mieniu popełniono w krótkich odstępach czasu, podobnym sposobem albo przy wykorzystaniu podobnej sposobności, a łączna wartość mienia przekracza próg wykroczenia, może zostać zastosowany art. 12 § 2 Kodeksu karnego.

Czy pójście do kierownika sklepu i zapłata różnicy zakończy sprawę?

Nie ma takiej gwarancji. Zapłata może być korzystna jako naprawienie szkody i dowód skruchy, ale kierownik sklepu, szczególnie w dużej sieci handlowej, może mimo to zawiadomić policję albo przekazać sprawę zgodnie z procedurą wewnętrzną.

Czy terapia może pomóc w sprawie o kradzież?

Może pomóc, jeżeli pokazuje realną pracę nad przyczynami zachowania i zmniejsza ryzyko ponownego naruszenia prawa. W szczególnych sytuacjach dokumentacja terapeutyczna lub psychiatryczna może uzasadniać wniosek o opinię biegłych w zakresie poczytalności.

Kiedy można starać się o warunkowe umorzenie postępowania?

Warunkowe umorzenie jest możliwe m.in. wtedy, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności nie budzą wątpliwości, sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne i można przyjąć, że będzie przestrzegał prawa. Ważne są także naprawienie szkody, skrucha i dotychczasowy sposób życia.

Czy za kolejną drobną kradzież grozi areszt?

Przy powtarzających się podobnych wykroczeniach umyślnych ryzyko aresztu rośnie. Art. 38 Kodeksu wykroczeń pozwala wymierzyć karę aresztu osobie ukaranej co najmniej dwukrotnie za podobne wykroczenia umyślne, która w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania popełnia ponownie podobne wykroczenie. Nie jest to jednak automatyczne w każdej sprawie.

Podsumowanie

Przy kilku kradzieżach sklepowych najważniejsze jest precyzyjne ustalenie, czego dotyczy zarzut. Inaczej ocenia się pojedynczą kradzież rzeczy o niewielkiej wartości, inaczej kilka zdarzeń popełnionych w krótkich odstępach czasu, a jeszcze inaczej sytuację, w której łączna wartość mienia uzasadnia odpowiedzialność za przestępstwo.

Na przesłuchaniu nie warto działać pod wpływem paniki. Trzeba odróżnić skruchę od niekontrolowanego przyznawania się do wszystkiego. Najbezpieczniej mówić konkretnie, nie zgadywać, żądać precyzyjnego wskazania zdarzeń i dbać o prawidłowy zapis protokołu. Jeżeli w tle są problemy emocjonalne lub psychiczne, warto zgromadzić dokumentację terapii i rozważyć wniosek o opinię biegłych.

Naprawienie szkody, przeprosiny, terapia i brak wcześniejszej karalności mogą znacząco poprawić sytuację procesową. Nie dają jednak automatycznej gwarancji uniknięcia odpowiedzialności. W sprawach, w których pojawia się ryzyko kwalifikacji z Kodeksu karnego, warto przygotować strategię jeszcze przed przesłuchaniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 12, art. 31, art. 66, art. 67 i art. 278.
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń – Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114, w szczególności art. 38, art. 45 i art. 119.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 175 i art. 304.
4. Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 17 maja 2000 r., sygn. akt I KZP 7/2000.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.