Konsekwencje nietrzeźwości żołnierza na służbie

Kiedy nietrzeźwość żołnierza na służbie jest przestępstwem?

Zgodnie z art. 357 § 1 Kodeksu karnego żołnierz, który po wyznaczeniu do służby albo będąc w służbie wprawia się w stan nietrzeźwości lub odurzenia innym środkiem, podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2. Ściganie następuje na wniosek dowódcy jednostki.

Przepis dotyczy nie tylko sytuacji, w której żołnierz pije alkohol już w czasie służby. Odpowiedzialność może powstać także wtedy, gdy żołnierz po wyznaczeniu do konkretnej służby doprowadzi się do stanu nietrzeźwości przed jej rozpoczęciem, a następnie stawia się do wykonywania obowiązków. Znaczenie ma więc nie tylko sam moment spożycia alkoholu, lecz także to, czy żołnierz był już wyznaczony do służby albo faktycznie ją pełnił.

Stan nietrzeźwości w prawie karnym zachodzi wtedy, gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5‰ albo prowadzi do przekroczenia tej wartości, albo gdy zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do przekroczenia tej wartości. Jeżeli wynik jest niższy, nie zawsze oznacza to odpowiedzialność z art. 357 K.k., ale nadal może mieć bardzo poważne znaczenie dyscyplinarne.

Stan po użyciu alkoholu a odpowiedzialność dyscyplinarna

W praktyce trzeba odróżnić odpowiedzialność karną od dyscyplinarnej. Stan po użyciu alkoholu występuje przy stężeniu od 0,2‰ do 0,5‰ alkoholu we krwi albo od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza. Taki wynik może nie spełniać progu stanu nietrzeźwości, ale dla żołnierza nadal może oznaczać naruszenie dyscypliny wojskowej.

Podobne rozróżnienie progów alkoholu omawiamy także w kontekście kierowców, gdzie znaczenie ma to, czym różni się jazda po użyciu alkoholu a stan nietrzeźwości.

Ustawa o obronie Ojczyzny traktuje jako naruszenie dyscypliny wojskowej m.in. stawienie się do służby w stanie nietrzeźwości albo po użyciu alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych lub innych podobnie działających substancji, pełnienie służby w takim stanie, a także spożywanie ich w czasie służby. W służbach mundurowych zachowanie sprzeczne z dyscypliną ma szczególne znaczenie, podobnie jak każde poważne naruszenie obowiązków pracowniczych w miejscu pracy.

Postępowanie karne i dyscyplinarne mogą więc dotyczyć tego samego zdarzenia, ale służą innym celom. Sprawa karna dotyczy odpowiedzialności za przestępstwo, natomiast postępowanie dyscyplinarne ocenia naruszenie zasad służby, godności żołnierza, interesu Sił Zbrojnych i bezpieczeństwa wykonywania obowiązków.

Jak może wyglądać procedura po ujawnieniu alkoholu?

Najczęściej sprawa zaczyna się od ujawnienia podejrzenia, że żołnierz stawił się do służby albo pełni służbę po alkoholu lub po użyciu innego środka. W praktyce znaczenie mają wyniki badań, dokumentacja służbowa, notatki przełożonych, zeznania świadków, rodzaj pełnionej służby oraz to, czy zachowanie żołnierza stworzyło zagrożenie dla ludzi, sprzętu, broni, dokumentów albo bezpieczeństwa jednostki.

W sprawie z art. 357 K.k. konieczny jest wniosek dowódcy jednostki o ściganie. Bez takiego wniosku postępowanie karne o ten czyn nie powinno być prowadzone. Nie oznacza to jednak, że brak wniosku zawsze zamyka sprawę służbową. Dowódca może reagować dyscyplinarnie, jeżeli zachowanie żołnierza narusza dyscyplinę wojskową.

Równolegle z postępowaniem karnym informacje o sprawie mogą trafić do przełożonych i wywołać skutki kadrowe. W podobnych sytuacjach warto znać mechanizm, jakim jest zawiadomienie dowództwa o postępowaniu, ponieważ sama sprawa karna często nie jest jedynym problemem żołnierza.

Jakie kary grożą żołnierzowi?

Za przestępstwo z art. 357 § 1 K.k. grozi kara ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2. Rodzaj i wysokość kary zależą od okoliczności konkretnej sprawy, w tym od stopnia nietrzeźwości, rodzaju służby, zakresu obowiązków, ewentualnego zagrożenia, wcześniejszej karalności, postawy żołnierza po zdarzeniu i opinii służbowej.

Jeżeli nietrzeźwość pojawiła się przy wykonywaniu obowiązków szczególnie odpowiedzialnych, np. przy broni, sprzęcie wojskowym, ochronie obiektów, służbie dyżurnej, transporcie albo ćwiczeniach, ocena sprawy może być surowsza. Inaczej sąd i przełożeni mogą patrzeć na jednorazowy incydent bez realnego zagrożenia, a inaczej na sytuację, w której zachowanie żołnierza narażało innych albo dezorganizowało służbę.

Osobnym problemem związanym z obowiązkami wojskowymi jest niestawienie się na ćwiczenia rezerwy, które również może rodzić konsekwencje prawne i służbowe, choć podstawy odpowiedzialności są inne niż przy nietrzeźwości w służbie.

Konsekwencje służbowe i dyscyplinarne

Konsekwencje dyscyplinarne mogą być dla żołnierza równie dotkliwe jak sama sprawa karna. W katalogu kar dyscyplinarnych znajdują się m.in. upomnienie, nagana, kara pieniężna, ostrzeżenie o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym, zwolnienie z zajmowanego stanowiska i wyznaczenie na inne stanowisko, a w odniesieniu do dobrowolnych form służby wojskowej także zwolnienie z tych form służby.

Nietrzeźwość na służbie może także negatywnie wpłynąć na opinię służbową, zaufanie przełożonych, dostęp do określonych zadań, możliwość awansu, skierowanie na kursy lub dalsze pełnienie służby na dotychczasowym stanowisku. W sprawach żołnierzy zawodowych trzeba dodatkowo analizować przepisy o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, zwłaszcza gdy zapadnie wyrok skazujący albo zachowanie zostanie ocenione jako naruszające godność lub honor żołnierza oraz dobre imię Sił Zbrojnych.

Skutki dyscyplinarne dotyczą również innych zawodów regulowanych i stanowisk wymagających szczególnego zaufania. Dlatego warto porównać, jak w praktyce oceniany bywa wpływ wyroku skazującego na zatrudnienie, choć w wojsku znaczenie dyscypliny i gotowości do służby jest szczególnie wysokie.

Czy można uniknąć skazania?

W wielu sprawach najważniejszym celem obrony nie jest samo „obniżenie kary”, ale uniknięcie wyroku skazującego. Jednym z rozwiązań może być wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Sąd może zastosować tę instytucję, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne, a jego postawa, właściwości, warunki osobiste i dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego.

Warunkowe umorzenie nie jest uniewinnieniem, ale pozwala zakończyć sprawę bez klasycznego skazania. Następuje na okres próby od roku do 3 lat. Sąd może nałożyć obowiązki próby, np. obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego, naprawienia szkody, powstrzymywania się od nadużywania alkoholu, poddania się terapii uzależnień, wykonywania obowiązków rodzinnych albo informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby. W określonych przypadkach sąd może orzec także świadczenie pieniężne albo zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat.

Dla żołnierza szczególnie istotne jest wykazanie, że zdarzenie miało charakter incydentalny, nie doprowadziło do szkody ani realnego zagrożenia, a po zdarzeniu podjął konkretne działania naprawcze. Pomocne mogą być dokumenty potwierdzające dobrą opinię służbową, brak wcześniejszej karalności, dobrowolną konsultację terapeutyczną, leczenie, abstynencję, przeprosiny lub inną realną reakcję na incydent.

Co zrobić po przedstawieniu zarzutu?

Po przedstawieniu zarzutu nie należy składać pochopnych wyjaśnień bez znajomości materiału sprawy. Warto ustalić, jaki był dokładny wynik badania, kiedy wykonano pomiar, czy zachowano prawidłową procedurę, czy były kolejne pomiary, jakie dokumenty sporządzono w jednostce i czy istnieją świadkowie mogący opisać rzeczywisty przebieg zdarzenia. Jeżeli zdarzenie wiązało się także z prowadzeniem pojazdu, odrębnej oceny wymaga odmowa badania alkomatem lub narkotestem, ponieważ może prowadzić do innych konsekwencji niż sam zarzut z art. 357 K.k.

Jeżeli żołnierz chce starać się o warunkowe umorzenie, powinien przygotować argumenty nie tylko prawne, ale też służbowe i życiowe. Sąd ocenia całość sytuacji: stopień winy, okoliczności czynu, zachowanie po zdarzeniu, dotychczasową postawę i ryzyko powrotu do podobnego naruszenia.

Nie każda sprawa nadaje się do warunkowego umorzenia. Jeżeli służba była szczególnie odpowiedzialna, wynik badania był wysoki, żołnierz stworzył zagrożenie albo ma wcześniejsze problemy dyscyplinarne, konieczne może być opracowanie innej strategii obrony.

FAQ

Czy każde wykrycie alkoholu u żołnierza oznacza przestępstwo?

Nie. Przestępstwo z art. 357 K.k. dotyczy stanu nietrzeźwości albo odurzenia innym środkiem po wyznaczeniu do służby lub w czasie służby. Niższy wynik alkoholu może jednak nadal oznaczać stan po użyciu alkoholu i prowadzić do odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Czy dowódca musi złożyć wniosek o ściganie?

Przestępstwo z art. 357 K.k. jest ścigane na wniosek dowódcy jednostki. To oznacza, że wniosek ma kluczowe znaczenie dla prowadzenia postępowania karnego o ten czyn. Niezależnie od tego dowódca może podejmować czynności służbowe i dyscyplinarne.

Czy dobrowolne leczenie odwykowe pomaga w sprawie?

Może pomóc, ale nie działa automatycznie. Dobrowolna terapia, konsultacja specjalistyczna, abstynencja i realna zmiana zachowania mogą wzmacniać argumentację za łagodniejszym zakończeniem sprawy, w tym za warunkowym umorzeniem postępowania.

Czy warunkowe umorzenie oznacza skazanie?

Warunkowe umorzenie nie jest klasycznym wyrokiem skazującym, ale sąd stwierdza, że sprawca popełnił czyn i wyznacza okres próby. Dla żołnierza może to być korzystniejsze niż skazanie, choć skutki służbowe nadal trzeba analizować oddzielnie.

Czy żołnierz może stracić służbę po takim zdarzeniu?

Tak, ale zależy to od rodzaju służby, podstawy prawnej, decyzji przełożonych, wyniku sprawy karnej i oceny zachowania. Jednorazowy incydent bez zagrożenia może zostać oceniony inaczej niż nietrzeźwość podczas służby z bronią, przy sprzęcie wojskowym albo w sytuacji narażenia innych osób.

Podsumowanie

Nietrzeźwość żołnierza na służbie jest poważnym naruszeniem prawa i dyscypliny wojskowej. Może prowadzić do sprawy karnej z art. 357 K.k., postępowania dyscyplinarnego, utraty stanowiska, pogorszenia opinii służbowej i problemów z dalszą karierą. Najważniejsze jest szybkie ustalenie, jaki był wynik badania, czy żołnierz był już wyznaczony do służby, czy dowódca złożył wniosek o ściganie i jakie dowody znajdują się w aktach.

W sprawach jednorazowych, przy dobrej opinii służbowej i braku wcześniejszej karalności, warto rozważyć wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. W trudniejszych sytuacjach konieczne jest przygotowanie obrony, która obejmuje zarówno postępowanie karne, jak i możliwe skutki dyscyplinarne oraz kadrowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

2. Art. 357 Kodeksu karnego - stan nietrzeźwości lub odurzenia w służbie.

3. Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny - ISAP.

4. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - ISAP.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.