Skazanie na prace społeczne a studia prawnicze

Czy skazanie na prace społeczne przeszkadza w rozpoczęciu studiów prawniczych?

Samo skazanie sprzed lat, zwłaszcza zatarte, nie stanowi ustawowej przeszkody do rozpoczęcia studiów prawniczych. Rekrutacja na studia odbywa się według zasad uczelni, a typowe postępowanie rekrutacyjne nie polega na badaniu, czy kandydat figuruje w Krajowym Rejestrze Karnym. Jeżeli więc chodzi wyłącznie o rozpoczęcie nauki na kierunku prawo, zatarte skazanie za czyn z młodości nie powinno blokować przyjęcia na studia.

Trzeba jednak odróżnić studia prawnicze od późniejszego wykonywania zawodu prawniczego. Inne wymagania pojawiają się przy ubieganiu się o wpis na listę aplikantów adwokackich, a następnie na listę adwokatów. Tam znaczenie ma nie tylko formalna niekaralność, lecz także ocena nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.

Zatarcie skazania i zaświadczenie o niekaralności

W pytaniu pojawia się art. 386 K.k., ale przy sprzedaży telefonu przez internet i zarzucie wprowadzenia kupującego w błąd zwykle chodzi o art. 286 § 1 Kodeksu karnego, czyli oszustwo. Jeżeli w wyroku wskazano inny przepis albo opis czynu był odmienny, ocenę należy oprzeć na treści prawomocnego wyroku.

Zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego, z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Przy karze ograniczenia wolności, czyli w praktyce często przy pracach społecznych, art. 107 § 4 Kodeksu karnego przewiduje zatarcie z mocy prawa po upływie 3 lat od wykonania albo darowania kary, ewentualnie od przedawnienia jej wykonania. Jeżeli uzyskał Pan zaświadczenie o niekaralności, oznacza to, że w KRK nie figuruje Pan jako osoba karana.

W sprawach zawodowych zatarcie skazania ma bardzo duże znaczenie, ale nie zawsze kończy temat. Formalnie odzyskuje się status osoby niekaranej, natomiast w zawodach zaufania publicznego organ może badać także szerszą postawę kandydata. Podobny problem omawiamy przy zagadnieniu: praca po zatarciu skazania.

Przy wyroku obejmującym prace społeczne kluczowe są reguły opisane w poradniku „zatarcie skazania za karę ograniczenia wolności”. Dopiero po spełnieniu ustawowych warunków można posługiwać się statusem osoby niekaranej.

Wpis na aplikację adwokacką i listę adwokatów

Prawo o adwokaturze wymaga, aby kandydat na adwokata był nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem dawał rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Wynika to z art. 65 pkt 1 tej ustawy. Warunek ten dotyczy także aplikanta adwokackiego, ponieważ zgodnie z art. 75 ust. 2 aplikantem może być osoba, która spełnia warunki z art. 65 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego.

Okręgowa rada adwokacka podejmuje uchwałę w sprawie wpisu. Uchwała o wpisie trafia następnie do Ministra Sprawiedliwości, a wpis uważa się za dokonany, jeżeli Minister nie podpisze sprzeciwu w ustawowym terminie. W razie odmowy wpisu albo sprzeciwu przysługuje droga odwoławcza i sądowoadministracyjna, ale skuteczność takiego środka zależy od konkretnych faktów oraz uzasadnienia organu.

W praktyce pozytywne zaświadczenie z KRK pomaga, ale nie przesądza automatycznie o wpisie. Organ może pytać, czy kandydat swoim dotychczasowym życiem pokazuje uczciwość, odpowiedzialność, poszanowanie prawa i zdolność do wykonywania zawodu opartego na zaufaniu klienta.

Nieskazitelny charakter a zatarte skazanie

Orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje, że zatarcie skazania nie zawsze wyklucza ocenę zdarzeń, które doprowadziły do wyroku. W wyroku NSA z 25 kwietnia 2019 r., sygn. II GSK 1125/17, wskazano, że przy badaniu rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu można brać pod uwagę okoliczności składające się na wizerunek kandydata, także te, które były podstawą zatartego skazania. Podobne stanowisko pojawia się m.in. w wyrokach NSA z 8 stycznia 2019 r., sygn. I GSK 5008/16, oraz z 10 października 2018 r., sygn. II GSK 3404/16.

Nie oznacza to jednak, że każde dawne skazanie automatycznie zamyka drogę do aplikacji lub zawodu adwokata. Ocena powinna obejmować całokształt postawy kandydata, a nie wyłącznie jeden fakt z przeszłości. WSA w Warszawie w wyroku z 24 maja 2016 r., sygn. VI SA/Wa 2791/15, podkreślał, że ocena ma charakter moralny i etyczny oraz powinna uwzględniać cały dotychczasowy okres życia osoby ubiegającej się o wpis.

Znaczenie mają zwłaszcza: czas, jaki upłynął od czynu, wiek sprawcy, jednorazowy albo powtarzalny charakter zachowania, naprawienie szkody, przestrzeganie prawa po zdarzeniu, praca zawodowa, nauka, działalność społeczna i referencje. Wymóg podobny do nieskazitelnego charakteru pojawia się również przy ocenie, czy kandydat ma nieposzlakowana opinia w służbach, a szerzej także przy temacie: ocena charakteru przy zawodach zaufania publicznego.

Jak przygotować się do oceny rękojmi?

Nie ma jednego dokumentu, który samodzielnie wykaże nieskazitelny charakter. To ocena całościowa, dlatego warto zebrać materiały, które pokazują obecną postawę i zmianę po dawnym zdarzeniu. Pomocne mogą być w szczególności:

• aktualna informacja z Krajowego Rejestru Karnego potwierdzająca niekaralność,
• dokumenty potwierdzające wykonanie kary i ewentualne naprawienie szkody,
• referencje od pracodawców, wykładowców, patronów, organizacji społecznych lub osób zaufania publicznego,
• potwierdzenie działalności wolontariackiej, pro bono, akademickiej albo zawodowej,
• rzetelne, spokojne wyjaśnienie, że czyn był incydentalny, popełniony w młodym wieku i nie powtórzył się.

Nie należy przedstawiać sprawy nieprawdziwie ani zatajać informacji, jeżeli formularz, organ albo postępowanie wymaga ich podania. Zatarcie skazania pozwala posługiwać się zaświadczeniem o niekaralności, ale złożenie nierzetelnych wyjaśnień może samo w sobie negatywnie wpłynąć na ocenę kandydata.

Co zrobić, jeżeli organ odmówi wpisu?

Jeżeli okręgowa rada adwokacka odmówi wpisu na listę aplikantów adwokackich albo listę adwokatów, trzeba dokładnie przeanalizować uzasadnienie uchwały. Zwykle kluczowe będzie to, czy organ ocenił całokształt sprawy, czy ograniczył się tylko do dawnego skazania. W odwołaniu można wskazywać, że popełniony czyn był jednostkowy, nastąpiło zatarcie skazania, a obecna postawa kandydata potwierdza rękojmię wykonywania zawodu.

Jeżeli sprawa trafi do sądu administracyjnego, sąd nie zastępuje organu w ocenie moralnej kandydata, ale kontroluje legalność postępowania, prawidłowość uzasadnienia i to, czy organ nie pominął istotnych okoliczności. Dlatego przed złożeniem wniosku lub odwołania warto uporządkować dowody i argumenty.

FAQ

Czy po zatarciu skazania mogę napisać, że jestem niekarany?

Tak, co do zasady po zatarciu skazania uważa się je za niebyłe, a wpis usuwa się z KRK. Dlatego aktualne zaświadczenie o niekaralności powinno wskazywać, że dana osoba nie figuruje w rejestrze skazanych.

Czy uczelnia prawnicza sprawdza Krajowy Rejestr Karny?

Przy zwykłej rekrutacji na studia prawnicze uczelnia co do zasady nie bada niekaralności kandydata. Decydują zasady rekrutacji właściwe dla danej uczelni, np. wyniki matury albo inne kryteria naboru.

Czy zatarte skazanie może przeszkodzić w aplikacji adwokackiej?

Może, ale nie musi. Problemem nie jest wtedy formalna karalność, lecz ocena nieskazitelnego charakteru i rękojmi. Organ może brać pod uwagę okoliczności dawnego czynu, zwłaszcza gdy dotyczył uczciwości, zaufania lub mienia.

Jak wykazać nieskazitelny charakter?

Najlepiej przez całokształt aktualnej postawy: brak kolejnych naruszeń prawa, naukę, pracę, referencje, działalność społeczną, naprawienie szkody i dojrzałe wyjaśnienie dawnego zdarzenia. Jeden dokument zwykle nie wystarczy.

Czy trzeba ujawniać zatarte skazanie we wniosku?

To zależy od treści formularza i pytań organu. Zaświadczenie z KRK potwierdza niekaralność, ale jeżeli organ pyta o znane mu okoliczności lub kandydat składa szersze wyjaśnienia dotyczące rękojmi, nie powinien podawać informacji nieprawdziwych.

Czy wiek w chwili czynu ma znaczenie?

Tak, młody wiek może być argumentem na korzyść kandydata, szczególnie jeżeli od zdarzenia minęło wiele lat i nie było kolejnych problemów z prawem. Nie usuwa jednak samego faktu, że organ może ocenić zdarzenie jako element całego życiorysu.

Podsumowanie

Zatarte skazanie za oszustwo i kara prac społecznych nie powinny zamykać drogi do rozpoczęcia studiów prawniczych. Największe znaczenie ma ono dopiero przy ubieganiu się o aplikację adwokacką lub wpis na listę adwokatów. Wtedy trzeba liczyć się z oceną nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.

Najbezpieczniejsze podejście polega na zebraniu dokumentów potwierdzających zatarcie skazania, przedstawieniu aktualnego zaświadczenia z KRK i przygotowaniu argumentów pokazujących, że dawny czyn był jednorazowym błędem, a późniejsza postawa kandydata potwierdza odpowiedzialność, uczciwość i dojrzałość.