Śledzenie przez członka rodziny – kiedy to stalking i co można zrobić?

Śledzenie przez członka rodziny a stalking

Opisane zachowania mogą wypełniać znamiona przestępstwa stalkingu określonego w art. 190a Kodeksu karnego. Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu odpowiedzialności karnej podlega osoba, która poprzez uporczywe nękanie wzbudza u pokrzywdzonego uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia, udręczenia albo istotnie narusza jego prywatność.

Nie ma znaczenia, że sprawcą jest członek rodziny. Jeżeli zachowania są powtarzalne, niepożądane i wywołują realny dyskomfort psychiczny albo ingerują w prywatność, mogą zostać zakwalifikowane jako stalking.

Do takich działań mogą należeć m.in.:

• ciągłe wydzwanianie i wypytywanie znajomych o miejsce pobytu,
• kontrolowanie aktywności i przemieszczania się,
• nachodzenie w domu lub pracy,
• śledzenie aktywności internetowej,
• zgłaszanie bez podstaw zaginięcia osoby dorosłej,
• wywoływanie presji psychicznej i poczucia osaczenia.

Nękanie osoby i naruszenie prywatności

Kluczową cechą stalkingu jest uporczywość działania sprawcy. Jednorazowe zachowanie zwykle nie wystarczy do przypisania odpowiedzialności karnej, chyba że towarzyszą mu inne poważne okoliczności.

Jeżeli sprawca oprócz śledzenia lub nękania rozpowszechnia prywatne materiały pokrzywdzonego, osobno należy ocenić publikację intymnych zdjęć bez zgody, ponieważ takie zachowanie może prowadzić do dodatkowej odpowiedzialności karnej i cywilnej.

W praktyce sądy oceniają całokształt zachowania sprawcy, częstotliwość kontaktów, ich charakter oraz wpływ na psychikę pokrzywdzonego. Znaczenie ma również to, czy sprawca ignorował prośby o zaprzestanie kontaktu.

W przypadku uporczywego nękania i jego znamion istotne jest zarówno poczucie zagrożenia, jak i samo naruszanie prywatności. Może ono polegać na ciągłym monitorowaniu życia prywatnego, kontaktowaniu się z otoczeniem pokrzywdzonego czy rozpowszechnianiu informacji o nim.

Jeżeli działania obejmują śledzenie telefonu, sprawdzanie korespondencji lub monitoring aktywności elektronicznej, warto zapoznać się również z problematyką inwigilacji narzędziami elektronicznymi.

Obiektywne poczucie zagrożenia

Przy ocenie stalkingu znaczenie ma to, czy przeciętna osoba w podobnej sytuacji mogłaby odczuwać zagrożenie lub silny dyskomfort. Nie chodzi więc wyłącznie o subiektywne odczucia pokrzywdzonego.

Jednocześnie sądy coraz częściej zwracają uwagę na psychiczne skutki nękania i długotrwałą presję wywoływaną przez sprawcę. Szczególnie istotne może być poczucie zagrożenia u osoby nękanej, jeżeli działania sprawcy są intensywne lub eskalują.

Jakie dowody warto zebrać?

Przed zgłoszeniem sprawy warto zabezpieczyć wszystkie dostępne dowody potwierdzające uporczywe nękanie. Mogą to być:

• SMS-y i wiadomości z komunikatorów,
• nagrania połączeń lub poczty głosowej,
• e-maile,
• zrzuty ekranu,
• historia połączeń telefonicznych,
• notatki z datami zdarzeń,
• dane świadków,
• nagrania monitoringu.

Pisemne oświadczenia świadków mogą być pomocne, ale najważniejsze jest wskazanie policji konkretnych osób, które mogą zostać przesłuchane. Funkcjonariusze samodzielnie przeprowadzają następnie czynności dowodowe.

Warto także zachować dokumentację dotyczącą zgłoszeń na policję, interwencji czy prób kontaktu ze strony sprawcy.

Jak zgłosić stalking na policję?

Przestępstwo z art. 190a § 1 Kodeksu karnego jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że samo zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa nie zawsze wystarcza – należy wyraźnie wskazać, że domaga się Pan ścigania sprawcy. Warto przy tym ustalić status pokrzywdzonego w sprawie karnej, ponieważ od niego zależą m.in. uprawnienia do składania wniosków dowodowych i zaskarżania decyzji.

Zawiadomienie można złożyć:

• na komisariacie policji,
• w prokuraturze,
• pisemnie albo ustnie do protokołu.

Podczas przesłuchania warto szczegółowo opisać:

• jak długo trwa nękanie,
• na czym polegają działania sprawcy,
• jak wpływają one na codzienne życie,
• jakie dowody zostały zabezpieczone.

W przypadku zagrożenia bezpieczeństwa można również rozważyć zawiadomienie o innych przestępstwach, np. groźbach karalnych czy naruszeniu miru domowego, jeżeli okoliczności na to wskazują.

FAQ

Czy członek rodziny może odpowiadać za stalking?

Tak. Pokrewieństwo nie wyłącza odpowiedzialności karnej. Jeżeli działania spełniają przesłanki z art. 190a Kodeksu karnego, sprawca może ponosić odpowiedzialność tak samo jak osoba obca.

Czy jednorazowe zgłoszenie zaginięcia jest przestępstwem?

Nie zawsze. Jeżeli ktoś działał w uzasadnionej obawie o bezpieczeństwo bliskiej osoby, samo zgłoszenie nie musi być bezprawne. Problem pojawia się wtedy, gdy działania są uporczywe i służą kontroli lub nękaniu. Osobno omawiamy także nękanie policję kontrolami drogowymi.

Czy trzeba mieć świadków, aby zgłosić stalking?

Nie. Dowodami mogą być również wiadomości, nagrania, historia połączeń czy notatki dokumentujące zdarzenia. Świadkowie są pomocni, ale nie są konieczni.

Jaka kara grozi za stalking?

Za stalking z art. 190a § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Art. 190a Kodeksu karnego – stalking i uporczywe nękanie.