Poświadczenie nieprawdy w zaświadczeniu o zarobkach na polecenie przełożonego

Na czym polega poświadczenie nieprawdy w zaświadczeniu o zarobkach?

Poświadczenie nieprawdy, nazywane też fałszem intelektualnym dokumentu, polega na tym, że dokument jest autentyczny co do formy i pochodzi od osoby uprawnionej, ale zawiera nieprawdziwą treść. W przypadku zaświadczenia o zarobkach chodzi najczęściej o nieprawdziwe dane dotyczące zatrudnienia, wysokości wynagrodzenia, rodzaju umowy, okresu pracy albo potrąceń z wynagrodzenia.

Zgodnie z art. 271 § 1 Kodeksu karnego funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi grozi grzywna albo kara ograniczenia wolności, a jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Okoliczność ma znaczenie prawne wtedy, gdy może wywołać skutki poza samą firmą, na przykład wpływa na decyzję banku o udzieleniu kredytu, pożyczki, karty kredytowej lub innego produktu finansowego. Nie każde wewnętrzne pismo kadrowe będzie więc automatycznie przestępstwem z art. 271 K.k., ale zaświadczenie przeznaczone dla banku zwykle ma taki charakter.

Czy polecenie przełożonego chroni pracownika przed odpowiedzialnością?

Polecenie przełożonego nie jest automatycznym usprawiedliwieniem. Pracownik nie powinien wykonywać polecenia, jeżeli z okoliczności wynika, że dokument ma potwierdzać nieprawdę. Jeżeli jednak pracownik otrzymał komplet danych od osoby odpowiedzialnej, nie miał dostępu do dokumentacji kadrowej, nie znał osoby wskazanej w zaświadczeniu i wykonywał wyłącznie czynność techniczną, może to mieć zasadnicze znaczenie dla obrony.

Kluczowe jest ustalenie, czy pracownik był uprawniony do wystawienia danego zaświadczenia. Uprawnienie może wynikać z przepisów, zakresu obowiązków, umowy, regulaminu, pełnomocnictwa albo prawidłowego polecenia przełożonego, który sam miał prawo przekazać takie zadanie. Jeżeli pracownik w dziale kadr faktycznie wystawiał zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, może być traktowany jako inna osoba uprawniona w rozumieniu art. 271 K.k.

Jeżeli pracownik spółki wystawia zaświadczenia o zatrudnieniu lub zarobkach na podstawie prawidłowego umocowania, może być uznawany za inną osobę uprawnioną - odrębną kategorią jest podrabianie dokumentów z art. 270 K.k. wykonywane przez osoby nieuprawnione albo przez osoby, które podpisują się za kogoś innego.

Ważne jest też rozróżnienie między wystawieniem dokumentu a samym technicznym przygotowaniem projektu. Osoba, która jedynie przepisała dane na blankiet, a dokument został następnie sprawdzony i podpisany przez uprawnionego przełożonego, nie zawsze będzie sprawcą poświadczenia nieprawdy. W zależności od dowodów może jednak pojawić się zarzut pomocnictwa, jeżeli pracownik świadomie ułatwił popełnienie przestępstwa.

Kiedy zaświadczenie może prowadzić do zarzutu wyłudzenia kredytu?

Jeżeli nieprawdziwe zaświadczenie o zarobkach ma zostać przedłożone w banku lub instytucji pożyczkowej, sprawa może wykraczać poza art. 271 K.k. i obejmować także art. 297 § 1 K.k. Przepis ten penalizuje przedłożenie podrobionego, przerobionego, poświadczającego nieprawdę albo nierzetelnego dokumentu w celu uzyskania kredytu, pożyczki pieniężnej, gwarancji, poręczenia, instrumentu płatniczego, zamówienia publicznego lub innego wskazanego wsparcia.

W praktyce dotyczy to także sytuacji, w których zaświadczenia były wykorzystywane przez tzw. słupy - w takich sytuacjach mamy do czynienia również z wyłudzeniem kredytu z art. 297 K.k., jeżeli dokument był składany po to, aby uzyskać finansowanie mimo braku rzeczywistych podstaw.

Odpowiedzialność z art. 297 K.k. dotyczy przede wszystkim osoby, która przedkłada dokument w celu uzyskania świadczenia. Pracownik przygotowujący zaświadczenie może jednak odpowiadać za współdziałanie, jeżeli działał świadomie i wiedział, po co dokument jest tworzony. W takich sprawach organy ścigania analizują korespondencję, polecenia służbowe, obieg dokumentów, podpisy, zakres obowiązków, dostęp do akt osobowych oraz to, czy pracownik miał sygnały ostrzegawcze.

Umyślność, błąd i brak świadomości pracownika

Przestępstwo z art. 271 K.k. ma charakter umyślny. Oznacza to, że do przypisania odpowiedzialności nie wystarczy samo niedbalstwo albo to, że pracownik mógł zachować większą ostrożność. Trzeba wykazać, że pracownik wiedział o nieprawdziwości danych albo co najmniej przewidywał taką możliwość i godził się na wystawienie dokumentu mimo tego ryzyka.

Brak świadomości może być realnym argumentem obrony, zwłaszcza gdy pracownik działał w dużej spółce, nie znał wszystkich zatrudnionych osób, otrzymywał dane od przełożonego lub działu kadr i nie miał obowiązku samodzielnie ich weryfikować. Inaczej ocenia się jednak sytuację, gdy pracownik widział oczywiste nieprawidłowości, wiedział, że osoby wskazane w zaświadczeniach nie pracują w firmie, przygotowywał dokumenty masowo dla osób z zewnątrz albo słyszał, że mają one służyć do uzyskiwania kredytów.

Znaczenie może mieć także usprawiedliwiony błąd co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego. Jeżeli pracownik był przekonany, że dane są prawdziwe, a przekonanie to było usprawiedliwione okolicznościami, może to wyłączać odpowiedzialność karną. Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i dowodów.

Co grozi za fałszywe zaświadczenie o zarobkach?

Podstawowy typ poświadczenia nieprawdy z art. 271 § 1 K.k. jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi sprawcy grozi grzywna albo kara ograniczenia wolności. Jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, wchodzi w grę art. 271 § 3 K.k. z karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Jeżeli ktoś używa dokumentu poświadczającego nieprawdę, może odpowiadać na podstawie art. 273 K.k., który przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do 2 lat. Jeżeli dokument jest składany w celu uzyskania kredytu lub pożyczki, art. 297 § 1 K.k. przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Przepis art. 297 § 3 K.k. przewiduje też szczególną podstawę niepodlegania karze, jeżeli przed wszczęciem postępowania karnego sprawca dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego, zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego.

Terminy przedawnienia zależą od kwalifikacji prawnej. Dla czynów zagrożonych karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, ale nieprzekraczającą 5 lat, zasadniczy termin przedawnienia karalności wynosi 10 lat. Dla czynów zagrożonych karą przekraczającą 5 lat, na przykład z art. 271 § 3 K.k., zasadniczy termin wynosi 15 lat. Wszczęcie postępowania może wydłużyć ten okres zgodnie z art. 102 K.k.

Co powinien zrobić pracownik, który brał udział w przygotowaniu zaświadczeń?

Najważniejsze jest zabezpieczenie dokumentów i odtworzenie przebiegu zdarzeń. Warto ustalić, kto zlecił przygotowanie zaświadczenia, kto przekazał dane, kto miał dostęp do akt osobowych, kto podpisał dokument, czy pracownik miał regulaminowe uprawnienie do wystawiania zaświadczeń oraz czy istniały procedury weryfikacji.

Pracownik powinien zachować korespondencję służbową, polecenia, notatki, wersje dokumentów, potwierdzenia obiegu pism i wszelkie dowody wskazujące, że działał w ramach obowiązków oraz bez świadomości nieprawdziwości danych. Jeżeli sprawa jest na etapie przesłuchania, warto przed złożeniem wyjaśnień uporządkować chronologię i nie składać spontanicznych deklaracji, które mogą zostać zinterpretowane jako przyznanie się do wiedzy o procederze.

FAQ

Podsumowanie

Wystawienie fałszywego zaświadczenia o zarobkach może prowadzić do odpowiedzialności karnej, ale nie każda osoba, która technicznie wypełniła druk, automatycznie odpowiada za poświadczenie nieprawdy. Kluczowe jest to, czy była uprawniona do wystawienia dokumentu, czy dokument dotyczył okoliczności mającej znaczenie prawne oraz czy działała umyślnie.

W sprawach, w których zaświadczenia trafiały do banków i były wykorzystywane przez tzw. słupy, organy ścigania zwykle badają szerszy kontekst: kto organizował proceder, kto przekazywał dane, kto podpisywał dokumenty i kto wiedział o celu ich użycia. Dla pracownika najważniejsze jest wykazanie rzeczywistej roli, braku świadomości fałszu oraz ewentualnego działania w ramach wewnętrznej procedury.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, tekst ujednolicony ISAP, w szczególności art. 8, art. 9, art. 18, art. 101, art. 102, art. 270, art. 271, art. 273 i art. 297 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.
2. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1996 r., I KZP 39/95.
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 marca 1998 r., II AKa 31/98.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.