Próba wyłudzenia pożyczki na fałszywe zaświadczenie o zarobkach – co grozi?

Fałszywe zaświadczenie o zarobkach a odpowiedzialność karna

Przedłożenie sfałszowanego zaświadczenia o zarobkach podczas ubiegania się o kredyt lub pożyczkę może zostać zakwalifikowane przede wszystkim jako przestępstwo z art. 297 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy tzw. oszustwa kredytowego.

Zgodnie z art. 297 § 1 K.k. odpowiedzialności podlega osoba, która w celu uzyskania kredytu, pożyczki, gwarancji, dotacji lub podobnego świadczenia przedkłada podrobiony, przerobiony, nierzetelny albo poświadczający nieprawdę dokument lub nierzetelne pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności istotnych dla uzyskania finansowania. Jeżeli sprawa dotyczy dokumentu zawierającego nieprawdziwe dane, warto porównać ją z przypadkiem takim jak fałszywe zaświadczenie lekarskie lub szkolne.

Za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Kiedy dokument jest podrobiony lub przerobiony?

Dokument podrobiony to dokument, który w rzeczywistości nie pochodzi od osoby lub podmiotu wskazanego jako jego wystawca. W praktyce często sprowadza się to do podrobienia cudzego podpisu albo stworzenia fikcyjnego dokumentu rzekomo wystawionego przez pracodawcę.

Dokument przerobiony to natomiast dokument autentyczny, którego treść została bezprawnie zmieniona przez osobę nieuprawnioną. Przykładem może być zmiana wysokości wynagrodzenia poprzez dopisanie cyfry lub ingerencję w dane dotyczące zatrudnienia.

Jeżeli zaświadczenie zostało wystawione przez rzeczywistego pracodawcę, ale zawiera nieprawdziwe informacje, może zostać uznane za dokument poświadczający nieprawdę. Szczegółowo o odpowiedzialności za zaświadczenie z art. 271 piszemy w osobnym artykule.

Czy brak podpisania umowy eliminuje odpowiedzialność?

Nie. W przypadku art. 297 K.k. odpowiedzialność karna może powstać już w momencie przedłożenia nierzetelnego dokumentu w celu uzyskania finansowania. Nie jest konieczne faktyczne uzyskanie pożyczki ani podpisanie umowy.

Dlatego nawet odmowa przyznania kredytu przez bank nie oznacza automatycznie braku odpowiedzialności karnej.

Znaczenie może mieć jednak zakres działania sprawcy, jego zamiar, wcześniejsza niekaralność, postawa po ujawnieniu sprawy oraz to, czy doszło do rzeczywistej szkody.

Czy może pojawić się zarzut oszustwa?

W niektórych sprawach prokuratura stawia dodatkowo zarzut z art. 286 § 1 K.k., czyli oszustwa. Dotyczy to sytuacji, gdy organ ścigania uzna, że sprawca działał z zamiarem doprowadzenia banku lub firmy pożyczkowej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Za oszustwo grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Nie w każdej sprawie taki zarzut jednak występuje. W praktyce wiele zależy od zgromadzonych dowodów, okoliczności złożenia dokumentów oraz tego, czy środki zostały wypłacone.

Zobacz również:

• czynny żal i ograniczenie odpowiedzialności karnej Osobno omawiamy, kiedy przedawnia się wyłudzenie.
• fikcyjne zatrudnienie w projekcie UE
• prawa i obowiązki podczas przesłuchania

Kto może odpowiadać: wnioskodawca, wystawca i pomocnik?

Odpowiedzialność każdej osoby trzeba oceniać osobno. Wnioskodawca, który świadomie przedkłada nierzetelne zaświadczenie w celu uzyskania finansowania, może odpowiadać na podstawie art. 297 K.k. Osoba podrabiająca podpis albo tworząca dokument rzekomo pochodzący od pracodawcy może odpowiadać z art. 270 K.k. Z kolei osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która potwierdza w nim nieprawdę, może w określonych okolicznościach odpowiadać z art. 271 K.k.

Pracownik, księgowa albo przedsiębiorca, którzy nie składają wniosku, ale świadomie przygotowują lub przekazują fałszywy dokument, mogą odpowiadać jako pomocnicy. Znaczenie mają zakres wiedzy, zamiar, podpis, sposób przekazania dokumentu i to, czy dana osoba wiedziała, w jakim celu zostanie użyty. Szczególną sytuację pracownika działającego na polecenie przełożonego omawia powiązany artykuł o poświadczeniu nieprawdy w zaświadczeniu.

Art. 297 § 3 K.k. przewiduje szczególną podstawę niepodlegania karze, gdy sprawca przed wszczęciem postępowania dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu finansowania albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. Zastosowanie tego przepisu zależy od dokładnego momentu i skuteczności podjętych działań.

Wezwanie na przesłuchanie – o czym warto pamiętać?

Jeżeli otrzymałeś wezwanie do prokuratury lub na policję, warto zachować spokój i dokładnie zapoznać się z treścią wezwania. W zależności od etapu sprawy możesz występować jako świadek albo podejrzany.

Osoba podejrzana ma prawo m.in. do:

• odmowy składania wyjaśnień,
• korzystania z pomocy obrońcy,
• zapoznania się z zarzutami,
• składania wniosków dowodowych.

Treść wyjaśnień i przyjęta linia obrony mogą mieć duże znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania. Jeżeli w sprawie jest pokrzywdzony i realne jest naprawienie szkody, w odpowiednim momencie można rozważyć także mediację karną; jej sens zależy od etapu postępowania i dobrowolnej zgody stron.

FAQ

Czy grozi mi kara, jeśli pożyczka nie została przyznana?

Tak. W przypadku art. 297 K.k. odpowiedzialność może powstać już po przedłożeniu nierzetelnego dokumentu, nawet jeśli bank odmówił finansowania.

Czy mogę dostać karę w zawieszeniu?

Tak, w wielu sprawach dotyczących art. 297 K.k., zwłaszcza przy braku wcześniejszej karalności i niewielkiej skali czynu, sądy orzekają karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Każda sprawa jest jednak oceniana indywidualnie.

Czy warto skorzystać z pomocy adwokata?

Tak, szczególnie przed pierwszym przesłuchaniem. Analiza materiału dowodowego i odpowiednio przygotowane wyjaśnienia mogą mieć istotne znaczenie dla przebiegu sprawy.

Czy bank zawsze zgłasza sprawę do prokuratury?

Nie zawsze, ale w praktyce instytucje finansowe bardzo często składają zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa po wykryciu fałszywych dokumentów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Art. 286 Kodeksu karnego – oszustwo
3. Art. 297 Kodeksu karnego – oszustwo kredytowe