Zatarcie skazania i zakaz prowadzenia pojazdów – praktyczny przewodnik

Na czym polega zatarcie skazania?

Zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego, z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. W praktyce oznacza to, że dana osoba może co do zasady posługiwać się statusem osoby niekaranej w zakresie tego konkretnego skazania. Trzeba przy tym odróżnić skazanie w rozumieniu Kodeksu karnego od środków stosowanych wobec nieletnich; ich tryb omawia poradnik o postępowaniu przed sądem rodzinnym wobec nieletniego.

Mechanizm sprzeciwu od orzeczenia wydanego bez rozprawy omawia artykuł: wyrok nakazowy za wykroczenie.

Zatarcie skazania w wielu przypadkach następuje z mocy prawa, czyli bez osobnego wniosku do sądu. Nie oznacza to jednak, że zawsze następuje zaraz po zakończeniu sprawy karnej. Trzeba sprawdzić rodzaj kary, datę jej wykonania oraz to, czy oprócz kary orzeczono środek karny, na przykład zakaz prowadzenia pojazdów po alkoholu.

W sprawach komunikacyjnych najczęściej problem pojawia się wtedy, gdy skazany zapłacił grzywnę, ale nadal trwa zakaz prowadzenia pojazdów. W takiej sytuacji zatarcie skazania nie może nastąpić wcześniej niż po wykonaniu zakazu.

Nie należy mylić zatarcia skazania z sytuacją, w której zapadła odmowa wszczęcia dochodzenia. Taka decyzja nie jest skazaniem i nie podlega zatarciu.

Grzywna, zakaz prowadzenia pojazdów i termin zatarcia

W razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa po upływie roku od wykonania, darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Wynika to z art. 107 § 4a Kodeksu karnego.

Jeżeli jednak oprócz grzywny orzeczono środek karny, przepadek, środek kompensacyjny albo środek zabezpieczający, trzeba zastosować także art. 107 § 6 Kodeksu karnego. Przepis ten stanowi, że zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania takiego środka.

W praktyce należy więc ustalić dwie daty: datę, od której minął rok od wykonania grzywny, oraz datę wykonania zakazu prowadzenia pojazdów. Skazanie zaciera się dopiero wtedy, gdy spełnione są oba warunki. Jeżeli grzywna została zapłacona od razu, a zakaz trwał 3 lata, zwykle nie trzeba czekać kolejnego roku po zakończeniu zakazu, bo roczny termin od wykonania grzywny mógł już upłynąć wcześniej.

Inaczej będzie, gdy grzywna została zapłacona dopiero po zakończeniu zakazu. Wtedy roczny termin z art. 107 § 4a Kodeksu karnego liczy się od wykonania grzywny, więc zatarcie nastąpi później.

Trzeba też pamiętać o art. 108 Kodeksu karnego. Jeżeli skazany ma kilka skazań albo po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu potrzebnego do zatarcia popełnił kolejne przestępstwo, zatarcie może nastąpić dopiero łącznie, gdy spełnione będą warunki dotyczące wszystkich skazań.

Jak liczyć koniec zakazu prowadzenia pojazdów?

Przy ustalaniu końca zakazu trzeba zestawić datę prawomocności orzeczenia, datę zatrzymania dokumentu zaliczaną na poczet zakazu oraz ewentualne okresy, w których bieg środka nie następował. Nie należy wyliczać terminu wyłącznie od dnia kontroli ani wyłącznie od daty wydania wyroku.

Dokładny sposób liczenia, dokumenty potwierdzające datę początkową i procedurę po upływie zakazu opisuje odrębny artykuł o zakazie prowadzenia pojazdów po alkoholu, podlinkowany wcześniej. W tym tekście istotne jest przede wszystkim to, że niezakończony środek karny może blokować zatarcie skazania.

Blokada alkoholowa a zatarcie skazania

Przepisy pozwalają w określonych sytuacjach ubiegać się o zmianę sposobu wykonywania zakazu prowadzenia pojazdów. W praktyce chodzi o możliwość prowadzenia pojazdów wyposażonych w blokadę alkoholową, gdy sąd zgodzi się na dalsze wykonywanie zakazu w postaci zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w taką blokadę.

Co do zasady wniosek można złożyć po wykonaniu co najmniej połowy orzeczonego zakazu. Przy zakazie dożywotnim orzeczonym na podstawie art. 42 § 3 lub 4 Kodeksu karnego wymagane jest co najmniej 10 lat wykonywania zakazu. Więcej o tej procedurze opisujemy w artykule o tym, kiedy możliwa jest blokada alkoholowa po połowie zakazu.

Trzeba jednak wyraźnie odróżnić możliwość wcześniejszego prowadzenia pojazdu z blokadą od zatarcia skazania. Blokada alkoholowa nie usuwa wpisu z KRK i nie powoduje automatycznego uznania zakazu za wykonany w całości. Skazanie może zostać zatarte dopiero po spełnieniu warunków z art. 107 Kodeksu karnego, w tym po wykonaniu orzeczonych środków karnych.

Blokada alkoholowa i system dozoru elektronicznego to różne instytucje. Poradnik dozór elektroniczny krok po kroku dotyczy odbywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym i sam w sobie nie skraca zakazu prowadzenia pojazdów ani terminu zatarcia skazania.

Wpis w KRK i zaświadczenie o niekaralności

Do czasu zatarcia skazania wpis może widnieć w Krajowym Rejestrze Karnym. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy dana osoba ubiega się o pracę, zezwolenie, licencję albo stanowisko, przy którym przepisy wymagają niekaralności.

Niebieska Karta nie jest skazaniem i sama nie podlega zatarciu w rozumieniu Kodeksu karnego. Jeżeli pytanie dotyczy właśnie tej procedury i jej skutków, zobacz Niebieska Karta krok po kroku.

Nie każdy pracodawca może swobodnie żądać zaświadczenia z KRK. Zależy to od rodzaju stanowiska, przepisów szczególnych i podstawy prawnej żądania takiego dokumentu. W praktyce do momentu zatarcia istotny może być wpis w KRK a zatrudnienie w zawodach lub branżach, w których wymagana jest niekaralność.

Zaświadczenie z KRK można uzyskać przez internet, w punkcie informacyjnym albo listownie. Wniosek online wymaga skorzystania z e-Platformy KRK i podpisania go profilem zaufanym, podpisem osobistym albo kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Zaświadczenie elektroniczne ma postać pliku XML; jego wydruk nie jest urzędowym dokumentem.

Jeżeli chcesz ustalić, czy Twoje skazanie uległo już zatarciu, nie uzyskasz takiej informacji telefonicznie ani e-mailem. Biuro Informacyjne KRK wskazuje, że w takiej sprawie trzeba złożyć własnoręcznie podpisane pismo z danymi osobowymi albo udać się osobiście do Biura Informacyjnego KRK.

Formalności po zakończeniu zakazu

Zatarcie skazania i odzyskanie prawa jazdy to dwie różne kwestie. Nawet jeżeli zakaz dobiega końca, trzeba jeszcze sprawdzić, czy organ administracyjny nie wymaga dodatkowych czynności przed zwrotem dokumentu albo przywróceniem uprawnień.

Po zakończeniu okresu zakazu należy dopełnić formalności po wygaśnięciu zakazu. Jeżeli uprawnienia były cofnięte na okres przekraczający rok, warunkiem ich przywrócenia jest co do zasady pozytywny wynik kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, czyli egzaminu państwowego.

Jeżeli sprawa dotyczyła prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, kierowca musi również poddać się badaniu lekarskiemu, badaniu psychologicznemu w zakresie psychologii transportu oraz ukończyć kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii.

Brak wykonania tych obowiązków może uniemożliwić zwrot dokumentu albo przywrócenie uprawnień, nawet jeśli sam sądowy zakaz już upłynął.

Co zrobić, jeśli skazanie powinno być zatarte, ale nadal widnieje w KRK?

Najpierw warto sprawdzić, czy rzeczywiście spełniono wszystkie warunki zatarcia. Należy ustalić datę zapłaty grzywny, datę wykonania zakazu, ewentualne daty innych środków karnych lub obowiązków oraz to, czy nie było kolejnego skazania wpływającego na termin zatarcia.

Jeżeli warunki zatarcia zostały spełnione, a wpis nadal pojawia się w KRK, można zwrócić się do Biura Informacyjnego KRK o weryfikację danych. W niektórych sytuacjach potrzebne będzie uzyskanie informacji z sądu, który wykonywał orzeczenie, albo z organu administracyjnego odpowiedzialnego za wykonanie zakazu prowadzenia pojazdów.

FAQ

Czy zatarcie skazania następuje automatycznie?

W wielu przypadkach tak. Jeżeli spełnione są wszystkie warunki ustawowe, zatarcie następuje z mocy prawa. W praktyce warto jednak sprawdzić, czy wpis został faktycznie usunięty z KRK, zwłaszcza gdy potrzebne jest zaświadczenie o niekaralności.

Czy po zakończeniu zakazu trzeba czekać jeszcze rok?

Nie zawsze. Przy grzywnie roczny termin liczy się od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania grzywny. Jeżeli grzywna była zapłacona dawno temu, a rok już minął, zatarcie może nastąpić po wykonaniu zakazu. Jeżeli grzywna została wykonana później, trzeba liczyć rok od jej wykonania.

Czy blokada alkoholowa usuwa wpis z KRK?

Nie. Blokada alkoholowa może zmienić sposób wykonywania zakazu i pozwolić prowadzić pojazd wyposażony w blokadę, ale nie powoduje automatycznego zatarcia skazania ani usunięcia wpisu z KRK.

Czy po zatarciu skazania mogę podawać, że jestem osobą niekaraną?

Co do zasady tak, w zakresie skazania, które uległo zatarciu. Po zatarciu skazanie uważa się za niebyłe, a wpis powinien zostać usunięty z rejestru skazanych. Jeżeli istnieją inne niezatarte skazania, zaświadczenie z KRK może nadal wykazywać wpis.

Czy każdy pracodawca może żądać zaświadczenia z KRK?

Nie. Możliwość żądania informacji o niekaralności zależy od przepisów dotyczących danego stanowiska albo zawodu. Jeżeli nie ma podstawy prawnej, żądanie takiego dokumentu może być kwestionowane.

Czy po zakazie dłuższym niż rok trzeba ponownie zdawać egzamin?

Co do zasady tak, jeżeli uprawnienia zostały cofnięte na okres przekraczający rok. Wtedy przywrócenie uprawnień wymaga pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Przy sprawach alkoholowych dochodzą także badania lekarskie, badania psychologiczne i kurs reedukacyjny.