Podrobiony dyplom i przesłuchanie na policji – co grozi?

Co grozi za podrobiony dyplom, prawo jazdy albo inny fałszywy dokument?

Podrobiony dyplom, prawo jazdy, świadectwo pracy, zaświadczenie o ukończeniu kursu czy inny dokument mogą wypełniać znamiona przestępstwa z art. 270 Kodeksu karnego. Przepis chroni wiarygodność dokumentów, czyli zaufanie do tego, że dokument rzeczywiście pochodzi od wskazanego wystawcy i potwierdza określone fakty.

Zgodnie z art. 270 § 1 Kodeksu karnego, kto w celu użycia za autentyczny podrabia lub przerabia dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi, zgodnie z art. 270 § 2a Kodeksu karnego, grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat. Karalne jest także przygotowanie do przestępstwa z art. 270 § 1 Kodeksu karnego, za które grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

Dokumentem w rozumieniu prawa karnego nie jest wyłącznie papier z podpisem i pieczątką. Zgodnie z art. 115 § 14 Kodeksu karnego dokumentem jest każdy przedmiot lub nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo albo który ze względu na treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Dlatego odpowiedzialność może dotyczyć zarówno dokumentu papierowego, jak i elektronicznego pliku, skanu czy wydruku, jeżeli ma on wywoływać skutki prawne.

Czy sam zakup podrobionego dokumentu jest przestępstwem?

Najważniejsze jest ustalenie, jaki był cel działania. Samo obejrzenie oferty w internecie albo kontakt z osobą, która obiecuje załatwienie dokumentu, nie jest jeszcze automatycznie tym samym co użycie fałszywego dokumentu. Inaczej może być jednak wtedy, gdy ktoś świadomie podaje swoje dane, przesyła zdjęcie, płaci za wykonanie dokumentu i zamawia dyplom, prawo jazdy lub inny dokument po to, aby później przedstawić go jako prawdziwy.

W takiej sytuacji organy ścigania mogą badać, czy doszło co najmniej do przygotowania do przestępstwa z art. 270 § 3 Kodeksu karnego. Nie przesądza to jeszcze winy, ale oznacza, że znaczenie mają wszystkie okoliczności: treść korespondencji, opis ogłoszenia, przelew, przesłane dane, to, czy dokument został odebrany, gdzie był przechowywany i czy podjęto działania zmierzające do jego użycia.

Jeżeli dokumentu w ogóle nie otrzymano, jak w typowych sprawach internetowych oszustw polegających na rzekomym załatwieniu prawa jazdy, ryzyko odpowiedzialności jest zwykle mniejsze niż przy użyciu gotowego dokumentu. Taka osoba może występować jako świadek albo pokrzywdzony oszustwem. Nie należy jednak lekceważyć sprawy, bo wpłata pieniędzy i przekazanie danych mogą wymagać wyjaśnienia. W podobnych sprawach znaczenie ma też to, czy zachowanie dotyczyło jedynie kontaktu z oszustem, czy rzeczywistego zamiaru posłużenia się fałszywym dokumentem.

Zobacz również: odpowiedzialność za sfałszowanie podpisu.

Czy ma znaczenie, że dokumentu nigdy nie użyto?

Tak. Użycie dokumentu jako autentycznego jest jednym z najpoważniejszych elementów sprawy. Chodzi przykładowo o przedstawienie podrobionego dyplomu pracodawcy, uczelni, urzędowi, firmie rekrutacyjnej, bankowi lub innej instytucji w taki sposób, aby wywołać przekonanie, że dokument jest prawdziwy.

Brak użycia dokumentu nie zawsze kończy sprawę, ale może istotnie wpływać na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu, zamiaru, kwalifikację jako wypadek mniejszej wagi oraz możliwość łagodniejszego zakończenia postępowania. Inaczej będzie oceniana osoba, która kupiła dokument pod wpływem impulsu, nie przedstawiła go nikomu i potrafi to logicznie wykazać, a inaczej osoba, która posłużyła się nim, aby uzyskać pracę, uprawnienia, stanowisko, świadczenie lub inną korzyść.

Samo wpisanie nieprawdziwej informacji w CV, bez przedłożenia fałszywego dokumentu, co do zasady nie jest jeszcze użyciem podrobionego dokumentu w rozumieniu art. 270 Kodeksu karnego. Może jednak wywołać inne konsekwencje, na przykład utratę zaufania pracodawcy, odmowę zatrudnienia, rozwiązanie umowy albo odpowiedzialność, jeśli nieprawdziwe oświadczenie zostało złożone w procedurze wymagającej prawdziwości danych pod rygorem odpowiedzialności.

Przesłuchanie na policji – świadek czy podejrzany?

Przed przesłuchaniem trzeba ustalić, w jakim charakterze dana osoba została wezwana. Jeżeli jest przesłuchiwana jako świadek, ma obowiązek stawić się i zeznawać prawdę, ale może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić ją lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną. Wynika to z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli natomiast przedstawiono zarzuty i osoba występuje jako podejrzany, przysługują jej inne prawa. Podejrzany może składać wyjaśnienia, może odmówić składania wyjaśnień albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. Ma też prawo korzystać z pomocy obrońcy. Nie trzeba udowadniać swojej niewinności za wszelką cenę podczas pierwszego przesłuchania, zwłaszcza gdy osoba nie zna jeszcze materiału dowodowego.

W praktyce nie warto składać chaotycznych, emocjonalnych wyjaśnień ani dopowiadać faktów, których nie jest się pewnym. Należy jasno odróżnić to, co wiadomo na pewno, od przypuszczeń. Jeżeli dokument nie został użyty, nie otrzymano go albo został zamówiony pod wpływem impulsu i zrezygnowano z dalszych działań, warto przedstawić to rzeczowo, bez prób ukrywania korespondencji, przelewów czy kontaktów.

Przydatny może być również artykuł o tym, co mówić na przesłuchaniu, gdy sprawa karna dopiero się zaczyna.

Jakie kroki może podjąć policja lub prokuratura?

Policja może przesłuchać osobę wezwaną, zabezpieczyć korespondencję, potwierdzenia przelewów, telefon, komputer, nośniki danych, sam dokument lub jego kopie. Może też ustalać, czy dokument był gdziekolwiek przedstawiony, czy został przesłany do pracodawcy, czy figuruje w aktach rekrutacyjnych albo czy posłużono się nim przy uzyskaniu uprawnienia.

Jeżeli zebrane dane uzasadniają podejrzenie popełnienia przestępstwa, może dojść do przedstawienia zarzutów. Nie oznacza to jeszcze skazania, ale od tego momentu osoba ma status podejrzanego i powinna szczególnie ostrożnie korzystać ze swoich praw procesowych. W sprawach mniej poważnych, przy braku wcześniejszej karalności, braku użycia dokumentu i niskiej szkodliwości czynu, wchodzi w grę umorzenie postępowania, warunkowe umorzenie postępowania albo łagodna kara, na przykład grzywna. Każde z tych rozwiązań zależy jednak od materiału dowodowego i oceny organów prowadzących sprawę.

Warto pamiętać, że niekaralność pomaga, ale nie działa automatycznie. Istotne są również postawa sprawcy, motywacja, skala działania, rodzaj dokumentu, konsekwencje dla innych osób oraz to, czy doszło do realnego użycia dokumentu. W sprawach związanych z pracą i kwalifikacjami praktyczne znaczenie może mieć też późniejsza niekaralność i zaświadczenie z KRK.

Co przygotować przed przesłuchaniem?

Przed przesłuchaniem warto uporządkować fakty w porządku chronologicznym: kiedy pojawił się kontakt z osobą oferującą dokument, jakie dane zostały przekazane, czy doszło do przelewu, czy dokument został odebrany, czy był komukolwiek pokazany i czy po zakupie podjęto jakiekolwiek działania zmierzające do jego użycia.

Dobrze jest zachować dowody: wiadomości, e-maile, potwierdzenia płatności, numery rachunków, zrzuty ekranu ogłoszenia, dane profilu sprzedawcy oraz informacje o tym, że kontakt się urwał. Nie należy usuwać korespondencji ani niszczyć dokumentu. Takie działania mogą zostać ocenione negatywnie i utrudnić wyjaśnienie sprawy.

Jeżeli osoba rzeczywiście padła ofiarą oszustwa, bo zapłaciła za rzekome załatwienie dokumentu i niczego nie otrzymała, może rozważyć złożenie zawiadomienia o oszustwie. Trzeba jednak pamiętać, że takie zawiadomienie ujawnia także własne zachowanie, dlatego przed jego złożeniem warto ocenić ryzyko prawne.

FAQ

Czy za samo kupienie podrobionego dyplomu grozi kara?

Może grozić, jeżeli okoliczności wskazują, że dokument został zamówiony w celu użycia go jako autentycznego. Sam fakt zapłaty nie przesądza jeszcze skazania, ale może być istotnym dowodem zamiaru.

Czy brak użycia dokumentu oznacza, że sprawa zostanie umorzona?

Nie zawsze. Brak użycia jest ważną okolicznością łagodzącą i może wspierać wniosek o umorzenie lub warunkowe umorzenie, ale organy mogą nadal badać przygotowanie do przestępstwa.

Czy mogę odmówić odpowiedzi na pytania policji?

To zależy od statusu procesowego. Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania. Świadek co do zasady zeznaje, ale może odmówić odpowiedzi, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną.

Czy niekaralność pomaga w sprawie z art. 270 Kodeksu karnego?

Tak, niekaralność może mieć znaczenie przy ocenie prognozy kryminologicznej, wymiaru kary i możliwości warunkowego umorzenia postępowania. Nie powoduje jednak automatycznego zakończenia sprawy bez konsekwencji.

Czy kupiony przez internet dokument, którego nie otrzymałem, może być podstawą zarzutów?

Ryzyko jest niższe niż przy użyciu gotowego dokumentu, ale nie jest zerowe. Policja może pytać o zamiar, korespondencję ze sprzedawcą, przelew i to, czy rzeczywiście chodziło o posługiwanie się fałszywym dokumentem.

Czy warto przyznać się od razu na przesłuchaniu?

Nie należy składać pochopnych oświadczeń tylko dlatego, że sytuacja jest stresująca. Warto mówić precyzyjnie, zgodnie z faktami i korzystać z prawa do odmowy odpowiedzi, jeżeli pytanie może prowadzić do samoobciążenia. Przy ryzyku zarzutów najlepiej skonsultować sprawę z obrońcą.

Podsumowanie

Sprawy dotyczące podrobionych dyplomów, praw jazdy i innych dokumentów wymagają ostrożnej oceny. Prawo karne odróżnia samo zainteresowanie nielegalną ofertą, zamówienie dokumentu, przygotowanie do jego użycia oraz faktyczne posłużenie się dokumentem jako autentycznym. Najpoważniejsze konsekwencje grożą wtedy, gdy fałszywy dokument został przedstawiony pracodawcy, urzędowi, bankowi albo innej instytucji.

Jeżeli dokument nie został użyty, osoba nie była wcześniej karana i potrafi wykazać, że nie doszło do realnej szkody, sprawa może zakończyć się łagodniej. Nie oznacza to jednak, że można ją zlekceważyć. Przed przesłuchaniem warto ustalić swój status, przygotować dowody i rozważyć konsultację prawną, szczególnie gdy wezwanie może zakończyć się przedstawieniem zarzutów.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Art. 270 Kodeksu karnego - fałszerstwo materialne dokumentu
4. Wyrok SN z 10.05.2007 r., IV KK 109/07
5. Uchwała SN z 17.03.2005 r., I KZP 2/05

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.