Groźby i zniesławienie w rodzinie – jak chronić rodziców?

Co zrobić w pierwszej kolejności, gdy członek rodziny grozi rodzicom?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest oddzielenie dwóch kwestii: ochrony bezpieczeństwa rodziców oraz późniejszego dochodzenia odpowiedzialności prawnej. Jeżeli brat zachowuje się coraz bardziej nieprzewidywalnie, grozi rodzicom albo może dojść do przemocy, nie warto ograniczać się do rozmów rodzinnych. Przy bezpośrednim zagrożeniu należy dzwonić pod numer 112 albo wzywać Policję.

Równolegle trzeba zabezpieczać dowody: zdjęcia napisu na murze, nagrania z monitoringu, SMS-y, wiadomości z komunikatorów, wpisy w mediach społecznościowych, dane świadków i daty zdarzeń. W sprawach o groźby, zniesławienie, zniewagę lub naruszenie dóbr osobistych dowody są kluczowe, bo same ogólne twierdzenia rodziny często nie wystarczą.

Groźby karalne – kiedy można złożyć zawiadomienie na Policję?

Jeżeli brat zaczął kierować groźby w stronę rodziców, w pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy były to groźby popełnienia przestępstwa, na przykład pobicia, zabójstwa, zniszczenia rzeczy lub innego czynu zabronionego. Zgodnie z art. 190 § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialności podlega ten, kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę albo na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że będzie spełniona.

Nie każda przykra lub agresywna wypowiedź jest groźbą karalną. Znaczenie mają konkretne słowa, zachowanie sprawcy, wcześniejsze incydenty, relacje rodzinne, używki, stan emocjonalny oraz to, czy rodzice obiektywnie mogli obawiać się realizacji zapowiedzi. Jeżeli groźby są realne, rodzice powinni złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz wniosek o ściganie, ponieważ art. 190 § 2 Kodeksu karnego przewiduje ściganie na wniosek pokrzywdzonego.

Zniesławienie i zniewaga w rodzinie

Obraźliwy napis na murze przed domem rodzinnym, widoczny dla sąsiadów, może naruszać prawo karne i cywilne. Jeżeli napis albo publikacja przypisuje rodzicom konkretne naganne postępowanie lub cechy, które mogą ich poniżyć w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania, może chodzić o art. 212 Kodeksu karnego, czyli zniesławienie.

Art. 212 § 1 Kodeksu karnego przewiduje za zniesławienie grzywnę albo karę ograniczenia wolności, a art. 212 § 2 za czyn popełniony za pomocą środków masowego komunikowania także karę pozbawienia wolności do roku. Ściganie zniesławienia odbywa się z oskarżenia prywatnego. Trzeba przy tym pamiętać o wyjątkach z art. 213 Kodeksu karnego, zwłaszcza dotyczących prawdziwych zarzutów i obrony społecznie uzasadnionego interesu.

Jeżeli zachowanie polega przede wszystkim na obelgach, wulgarnych określeniach albo poniżających słowach, właściwsza może być kwalifikacja jako zniewaga z art. 216 Kodeksu karnego. Ten czyn również jest ścigany z oskarżenia prywatnego. Pokrzywdzony może wnieść prywatny akt oskarżenia bezpośrednio do sądu, a zgodnie z art. 488 Kodeksu postępowania karnego może także zażądać, aby Policja przyjęła ustną lub pisemną skargę i zabezpieczyła dowody.

Jeżeli napis uszkodził elewację, płot albo inną rzecz należącą do rodziców lub innej osoby, należy dodatkowo rozważyć zawiadomienie dotyczące zniszczenia albo uszkodzenia mienia. Kwalifikacja zależy od wartości szkody i okoliczności wykonania napisu.

Ochrona cywilna dóbr osobistych rodziców

Prawo cywilne daje niezależną ochronę czci, godności, dobrego imienia, prywatności i nietykalności mieszkania. Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego dobra osobiste człowieka, w tym cześć, nazwisko, wizerunek, tajemnica korespondencji i nietykalność mieszkania, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala żądać zaniechania bezprawnego działania, a przy dokonanym naruszeniu także usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Można również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny, a przy szkodzie majątkowej – odszkodowania.

W praktyce rodzice mogą wysłać wezwanie do zaprzestania naruszeń, zażądać usunięcia napisu lub wpisu, przeprosin i powstrzymania się od dalszych publikacji. Jeżeli sprawca nie reaguje, można rozważyć pozew o ochronę czci i dóbr osobistych. Przy planowanej publikacji obraźliwych treści warto działać szybko, bo czasem możliwe jest także zabezpieczenie roszczenia na czas procesu.

Agresywny domownik, przemoc domowa i środki izolacyjne

Jeżeli brat mieszka z rodzicami albo regularnie pojawia się w ich domu i jego zachowanie stwarza zagrożenie, trzeba rozważyć narzędzia przewidziane dla przypadków przemocy domowej. Policja może w określonych sytuacjach wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, zakaz zbliżania się, zakaz kontaktowania albo zakaz wstępu do określonych miejsc.

Takie środki mają charakter pilny i ochronny. Co do zasady tracą moc po 14 dniach, chyba że sąd udzieli zabezpieczenia i przedłuży ich obowiązywanie. Dlatego podczas interwencji warto jasno powiedzieć Policji, czego rodzice się boją, czy dochodziło do wcześniejszych aktów agresji, czy są świadkowie oraz czy sprawca nadużywa alkoholu lub innych substancji.

W sprawach, w których dorosły członek rodziny zachowuje się coraz bardziej nieprzewidywalnie, przydatna może być także procedura Niebieskiej Karty oraz kontakt z ośrodkiem pomocy społecznej. Więcej o praktycznych rozwiązaniach opisuje artykuł: ochrona przed agresywnym domownikiem.

Problemy psychiczne sprawcy a odpowiedzialność i leczenie

Informacja, że brat może mieć problemy psychiczne, nie oznacza automatycznie braku odpowiedzialności karnej ani nie daje rodzinie prawa do samodzielnego zmuszenia go do leczenia. To, czy w chwili czynu sprawca był poczytalny, ocenia się w postępowaniu karnym, zwykle przy udziale biegłych psychiatrów.

Przyjęcie dorosłej osoby do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody jest wyjątkiem. Zgodnie z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego może to nastąpić w trybie nagłym, gdy dotychczasowe zachowanie osoby chorej psychicznie albo osoby, co do której zachodzą wątpliwości diagnostyczne, wskazuje, że zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. W sytuacji nagłej należy wzywać pogotowie ratunkowe lub numer 112 i dokładnie opisać zagrożenie.

Jeżeli nie ma bezpośredniego zagrożenia, ale stan osoby jest poważny, rodzina może szukać pomocy w poradni zdrowia psychicznego, ośrodku pomocy społecznej albo rozważyć właściwe postępowanie przed sądem opiekuńczym. Sam fakt odmowy terapii przez dorosłą osobę nie wystarcza jednak do zastosowania przymusu.

Jak przygotować zawiadomienie, skargę lub wezwanie?

W piśmie do Policji lub sądu należy opisać konkretne zdarzenia: daty, miejsca, wypowiedziane słowa, sposób publikacji treści, osoby obecne przy zdarzeniu oraz skutki dla rodziców. Przy groźbach warto wyraźnie wskazać, czy rodzice obawiają się ich spełnienia i dlaczego. Przy zniesławieniu lub zniewadze trzeba dołączyć wydruki, zdjęcia i zrzuty ekranu.

Wezwanie przedsądowe do sprawcy powinno być krótkie, konkretne i możliwe do wykonania. Można w nim zażądać zaprzestania naruszeń, usunięcia napisu lub wpisu, zaniechania publikacji, przeprosin i zachowania dystansu od rodziców. Jeżeli sprawca jest impulsywny albo groźny, bezpieczniej nie doręczać wezwania osobiście.

FAQ

Czy samo obrażanie rodziców jest przestępstwem?

Może być, ale zależy od formy i okoliczności. Publiczne wyzwiska albo obelgi kierowane tak, aby dotarły do pokrzywdzonego, mogą stanowić zniewagę z art. 216 Kodeksu karnego. Gdy sprawca przypisuje rodzicom konkretne naganne cechy lub zachowania, które mogą ich poniżyć, możliwe jest zniesławienie z art. 212 Kodeksu karnego.

Kto powinien złożyć wniosek o ściganie gróźb?

Przy groźbie karalnej z art. 190 Kodeksu karnego ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Zawiadomienie może przekazać także inna osoba, ale dla prowadzenia sprawy co do zasady potrzebny jest wniosek osoby, wobec której groźba została skierowana albo której dotyczy.

Czy Policja zajmuje się zniesławieniem i zniewagą?

Zniesławienie i zniewaga są zasadniczo sprawami z oskarżenia prywatnego. Pokrzywdzony może wnieść prywatny akt oskarżenia do sądu, ale zgodnie z art. 488 Kodeksu postępowania karnego Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła ją do sądu.

Czy można zmusić dorosłego członka rodziny do leczenia psychiatrycznego?

Nie można zmusić dorosłej osoby do terapii tylko dlatego, że rodzina uważa ją za osobę chorą. Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody jest wyjątkiem i wymaga przesłanek ustawowych, w szczególności bezpośredniego zagrożenia życia albo zdrowia własnego lub innych osób. Decyzję podejmują uprawnione organy medyczne i sądowe, nie rodzina.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

Warto zachować wiadomości, zrzuty ekranu z datą i adresem profilu, zdjęcia napisów, nagrania z monitoringu, dane świadków, notatki z datami incydentów oraz potwierdzenia interwencji Policji. Przy napisach na murze dobrze jest zrobić zdjęcia przed ich usunięciem i ustalić, kto jest właścicielem uszkodzonej powierzchni.

Czy rodzice mogą domagać się przeprosin i usunięcia obraźliwych treści?

Tak. Na drodze cywilnej można żądać zaniechania naruszeń, usunięcia skutków, przeprosin, zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny. Zakres żądań powinien odpowiadać skali naruszenia i dowodom.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179
5. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493
6. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - Dz.U. 1994 nr 111 poz. 535

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.