Zastraszanie przez byłego męża – groźby, SMS-y i stalking

Co zrobić, gdy były mąż zastrasza SMS-ami?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest rozdzielenie kilku możliwych kwalifikacji prawnych. Policjant może uznać, że zachowanie byłego męża nie jest jeszcze stalkingiem, jeżeli brakuje uporczywości. Nie oznacza to jednak, że groźby i obelgi są prawnie obojętne. Ten sam materiał dowodowy może uzasadniać zawiadomienie o groźbie karalnej, wykroczeniu złośliwego niepokojenia, a przy szerszym kontekście także o przemocy domowej.

Jeżeli były mąż kieruje względem Pani obelżywe SMS-y, a jednocześnie grozi zabiciem obecnego partnera, warto złożyć pisemne zawiadomienie do prokuratury albo na policję. W piśmie należy opisać daty i treść wiadomości, wskazać osoby zagrożone oraz dołączyć dowody. Gdy groźbom towarzyszą obelgi, należy oddzielnie wskazać, które wiadomości są obraźliwe, a które zawierają zapowiedź popełnienia przestępstwa. Jeżeli chodzi głównie o pojedyncze wiadomości, zobacz też groźby w SMS-ach.

Jeżeli obawia się Pani byłego partnera, zwłaszcza w kontekście bezpieczeństwa dzieci, nie należy ograniczać się wyłącznie do oceny, czy doszło do stalkingu. Warto od razu wnosić o ocenę całego zachowania sprawcy, zabezpieczenie dowodów i zastosowanie odpowiednich środków ochronnych.

Kiedy groźba od byłego męża jest przestępstwem?

Zgodnie z art. 190 § 1 Kodeksu karnego groźbą karalną jest grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę albo na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Obecnie za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności do lat 3.

Groźba nie musi być wypowiedziana twarzą w twarz. Może zostać przekazana SMS-em, komunikatorem, e-mailem, nagraniem, gestem albo za pośrednictwem innej osoby. Kluczowe jest to, czy z treści i okoliczności wynika zapowiedź popełnienia przestępstwa, na przykład pobicia, zabójstwa, zniszczenia mienia lub porwania dziecka, oraz czy obawa pokrzywdzonego jest uzasadniona.

Nie jest konieczne, aby sprawca faktycznie miał realny plan wykonania groźby. Organy ścigania powinny badać, czy odbiorca groźby miał rozsądne podstawy, by się jej obawiać. Znaczenie mają między innymi wcześniejsze zachowania byłego męża, jego agresja, uzależnienia, dostęp do pokrzywdzonej, konflikty o dzieci, naruszenia zakazów, wcześniejsze interwencje policji oraz treść samych wiadomości.

Kto powinien złożyć zawiadomienie i wniosek o ściganie?

W sprawie groźby karalnej zawiadomienie może złożyć osoba, która otrzymała wiadomości, ale wniosek o ściganie powinien pochodzić od pokrzywdzonego. Jeżeli były mąż grozi obecnemu partnerowi, najbezpieczniej, aby zawiadomienie złożyła zarówno Pani, jak i partner, albo aby partner złożył własne oświadczenie, że wnosi o ściganie sprawcy.

Przestępstwo z art. 190 § 1 k.k. jest co do zasady ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że w zawiadomieniu warto zamieścić jednoznaczne zdanie: „Wnoszę o ściganie sprawcy przestępstwa groźby karalnej”. Więcej o znaczeniu wniosku i jego cofnięciu wyjaśnia omówienie: tryb ścigania przestępstwa groźby.

Od 1 października 2023 r. przepisy procesowe przewidują także szczególne rozwiązanie w art. 12 § 4 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli niezłożenie wniosku o ściganie wynika z obawy pokrzywdzonego przed odwetem albo przemawia za tym interes społeczny, postępowanie w sprawie groźby karalnej może toczyć się mimo braku takiego wniosku. W praktyce nie warto jednak rezygnować z wyraźnego wniosku, jeżeli pokrzywdzony może go bezpiecznie złożyć.

Stalking, złośliwe niepokojenie czy groźby?

Stalking, czyli uporczywe nękanie z art. 190a § 1 Kodeksu karnego, występuje wtedy, gdy sprawca przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność. Za stalking grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W zbliżonych sprawach pomocny może być również tekst o tym, jak wygląda grożenie sąsiada śmiercią.

Uporczywość oznacza zwykle powtarzalność i pewną trwałość zachowań. Mogą to być liczne wiadomości, telefony, śledzenie, nachodzenie, kontrolowanie, publikowanie treści w internecie, kontaktowanie się z rodziną albo wykorzystywanie dzieci do wywierania presji. Nie ma jednej ustawowej liczby SMS-ów, która automatycznie przesądza o stalkingu. Liczy się całokształt zachowania, jego cel, czas trwania i wpływ na pokrzywdzonego.

Jeżeli organ ścigania uzna, że nie ma jeszcze uporczywości potrzebnej do stalkingu, należy wskazać alternatywnie art. 107 Kodeksu wykroczeń. Przepis ten dotyczy osoby, która w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd lub w inny sposób złośliwie ją niepokoi. Po aktualnych zmianach za to wykroczenie grozi kara ograniczenia wolności, grzywny albo nagany, przy czym grzywna w sprawach wykroczeniowych co do zasady mieści się w granicach od 20 zł do 5000 zł. Dla pełniejszego obrazu warto porównać także niechciane sms-y e-maile stalking.

Jak zabezpieczyć dowody zastraszania?

Najlepiej nie usuwać wiadomości od byłego męża, nawet jeżeli są obraźliwe i trudne emocjonalnie. Warto zachować oryginalne SMS-y w telefonie, wykonać czytelne zrzuty ekranu, zapisać daty i godziny, numer telefonu nadawcy oraz pełny kontekst rozmowy. Dobrze jest też wykonać kopię zapasową telefonu albo wyeksportować rozmowę z komunikatora. W sprawach rodzinnych pokrewny problem to kopiowanie wiadomości z telefonu.

Do zawiadomienia można dołączyć wydruki wiadomości, płytę lub pendrive z nagraniami, listę połączeń, notatki z interwencji policji, dokumentację medyczną, jeśli doszło do stresu lub urazu, oraz dane świadków. Jeżeli były mąż groził przy dzieciach, rodzinie, sąsiadach albo obecnym partnerze, warto wskazać te osoby jako świadków.

W zawiadomieniu należy opisać nie tylko same słowa byłego męża, ale również to, dlaczego wzbudziły obawę. Przykładowo: wcześniejsze akty przemocy, nadużywanie alkoholu, nachodzenie pod domem, konflikty o kontakty z dziećmi, dostęp do broni, łamanie wcześniejszych ustaleń albo agresywne zachowanie po rozstaniu.

Jak chronić siebie i dzieci?

Jeżeli istnieje obawa o życie, zdrowie lub bezpieczeństwo dzieci, należy zgłosić to wyraźnie w zawiadomieniu. W nagłej sytuacji trzeba dzwonić pod numer 112. Jeżeli były mąż stosuje przemoc domową, grozi, nachodzi, kontroluje albo nęka, można żądać uruchomienia procedury „Niebieskie Karty”.

W sprawach przemocy domowej dostępne są także środki ochrony przed sprawcą. Policja może w określonych sytuacjach wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego otoczenia, zakaz zbliżania się, zakaz kontaktowania albo zakaz wstępu do określonych miejsc. Takie środki mają charakter pilny i służą odseparowaniu sprawcy od osoby doznającej przemocy.

Niezależnie od postępowania karnego można rozważyć wniosek do sądu rodzinnego, jeżeli zachowanie ojca zagraża dobru dzieci. W zależności od faktów w sprawie mogą wchodzić w grę ograniczenie kontaktów, kontakty w obecności kuratora, zakaz zabierania dzieci poza miejsce zamieszkania albo inne rozstrzygnięcia zabezpieczające. Każdy taki wniosek powinien być oparty na konkretnych dowodach, a nie jedynie na ogólnym konflikcie między rodzicami. Osobno omawiamy także uniemożliwianie kontaktów schorowanym rodzicem.

Co powinno zawierać zawiadomienie?

Zawiadomienie powinno być konkretne i chronologiczne. Należy podać dane zawiadamiającego, dane sprawcy, opis relacji między stronami, daty najważniejszych zdarzeń, treść gróźb, informację o dzieciach i o tym, czego Pani się obawia. Warto wskazać, że wnosi Pani o zabezpieczenie telefonu, przesłuchanie wskazanych świadków, dołączenie notatek z wcześniejszych interwencji oraz objęcie sprawy nadzorem prokuratora.

Jeżeli policjant odmawia przyjęcia zawiadomienia albo bagatelizuje sprawę, można złożyć zawiadomienie pisemnie w prokuraturze albo wysłać je pocztą za potwierdzeniem nadania. W zawiadomieniu można wyraźnie napisać, że wcześniejsza interwencja zakończyła się informacją o braku podstaw do przyjęcia stalkingu, ale w Pani ocenie zachowanie byłego męża wyczerpuje co najmniej znamiona groźby karalnej lub złośliwego niepokojenia.

FAQ

Podsumowanie

Zastraszanie przez byłego męża nie powinno być bagatelizowane tylko dlatego, że wiadomości nie pojawiają się codziennie. Jeżeli SMS-y zawierają groźby zabicia, pobicia, skrzywdzenia dzieci albo inne zapowiedzi przestępstwa, sprawę należy oceniać przede wszystkim pod kątem groźby karalnej. Jeżeli zachowanie jest powtarzalne i wywołuje poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, może wchodzić w grę także stalking.

Praktycznie najważniejsze jest zabezpieczenie dowodów, złożenie pisemnego zawiadomienia, wyraźny wniosek o ściganie oraz wskazanie, że obawa dotyczy także dzieci lub obecnego partnera. W sytuacjach pilnych należy korzystać z pomocy policji, procedury „Niebieskie Karty” i środków izolujących sprawcę od osoby doznającej przemocy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 190 i art. 190a.
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń - Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114, w szczególności art. 107 i art. 24.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 12.
4. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179, w szczególności art. 15aa i nast.
5. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1995 r., sygn. akt III KRN 44/95.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt III KK 213/12.
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1987 r., sygn. akt I KR 225/87.
9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1990 r., sygn. akt IV KR 69/90.
10. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. akt IV KK 273/2006.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.