Nieodrobienie prac społecznych a kara zastępcza

Uchylanie się od wykonania kary ograniczenia wolności

Kara ograniczenia wolności w postaci nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne wymaga regularnego wykonywania obowiązków, kontaktu z kuratorem i przestrzegania harmonogramu pracy. Sama zaległość w godzinach nie powinna być jednak oceniana mechanicznie. Dla zastosowania art. 65 Kodeksu karnego wykonawczego znaczenie ma to, czy skazany rzeczywiście uchyla się od kary, czyli czy nie wykonuje jej mimo realnej możliwości oraz świadomości konsekwencji.

Jeżeli zaległość powstała z przyczyn obiektywnych, takich jak choroba, niepełnosprawność, niedostosowanie pracy do stanu zdrowia, pobyty w szpitalu, nagłe zdarzenia rodzinne albo udokumentowany konflikt harmonogramu z pracą zarobkową lub nauką, trzeba to wykazać przed kuratorem i sądem. Najważniejsze są dokumenty: orzeczenie o niepełnosprawności, aktualne zaświadczenia lekarskie, historia leczenia, korespondencja z kuratorem, harmonogramy pracy i potwierdzenia przepracowanych godzin.

Na posiedzeniu w sprawie kary zastępczej mają prawo wziąć udział prokurator, sądowy kurator zawodowy, skazany i jego obrońca. Warto więc złożyć pisemne stanowisko jeszcze przed posiedzeniem i stawić się w sądzie, zamiast czekać na rozstrzygnięcie bez wyjaśnień.

Przelicznik prac społecznych na karę pozbawienia wolności

W sprawach o niewykonanie kary ograniczenia wolności nie stosuje się prostego przelicznika godzin prac społecznych na dni pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 65 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, gdy skazany wykonał część kary, sąd zarządza karę zastępczą tylko w wymiarze odpowiadającym karze ograniczenia wolności pozostałej do wykonania. Ustawa przyjmuje zasadę, że jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności jest równoważny dwóm dniom kary ograniczenia wolności.

Praktycznie oznacza to, że sąd najpierw ustala, jaka część kary ograniczenia wolności pozostała do wykonania, a dopiero potem przelicza ją na karę zastępczą. Jeżeli kara została określona jako 10 miesięcy po 30 godzin miesięcznie, to zaległe 50 godzin nie jest automatycznie „50 dniami więzienia”. Przy ocenie może mieć znaczenie, jaka część okresu kary i miesięcznych obowiązków faktycznie pozostała do wykonania, jakie godziny zaliczono i czy skazany miał obiektywne przeszkody.

Jeżeli ustawa za dane przestępstwo w ogóle nie przewiduje kary pozbawienia wolności, górna granica zastępczej kary pozbawienia wolności nie może przekroczyć 6 miesięcy. Na postanowienie w przedmiocie kary zastępczej przysługuje zażalenie.

Czy osobie z niepełnosprawnością można przydzielić każdą pracę?

Nie. Przy przydziale pracy należy uwzględnić wiek skazanego, stan jego zdrowia oraz, w miarę możliwości, kwalifikacje. Podmiot, w którym wykonywana jest praca, powinien również zapoznać skazanego z zasadami BHP i zapewnić bezpieczne oraz higieniczne warunki pracy, w tym potrzebne środki ochrony.

Jeżeli praca fizyczna jest niezgodna ze stanem zdrowia, skazany powinien niezwłocznie zgłosić to kuratorowi i podmiotowi, w którym wykonuje karę, najlepiej na piśmie. W piśmie należy wskazać, jakich czynności skazany nie może wykonywać, jakie są ograniczenia zdrowotne oraz jaką pracę może wykonywać bez zagrożenia dla zdrowia, np. prace porządkowe bez dźwigania, pomoc administracyjną, prace organizacyjne albo zadania wykonywane w krótszych blokach czasowych.

Brak reakcji na niedostosowaną pracę może zostać później odczytany jako zwykła nieregularność. Dlatego dokumentacja medyczna powinna trafić do kuratora i sądu zanim zapadnie postanowienie o karze zastępczej.

Jakie wnioski można złożyć, aby uniknąć kary zastępczej?

W opisanej sytuacji skazany powinien działać równolegle w kilku kierunkach. Po pierwsze, może złożyć pisemne stanowisko do sądu i wnieść o nieuwzględnienie wniosku kuratora, wyjaśniając, że nie uchylał się od kary, lecz miał obiektywne trudności zdrowotne. Do pisma trzeba dołączyć dowody i zaproponować konkretny plan odrobienia zaległości.

Przyczynę zaległości trzeba od razu powiązać z właściwym wnioskiem. Inaczej dokumentuje się niemożność wykonywania prac społecznych z powodu pracy lub choroby, a inaczej planowany wyjazd za granicę w okresie próby lub przy pracach społecznych, który koliduje z harmonogramem albo kontaktem z kuratorem. Jeżeli wyrok obejmuje także należności pieniężne, odrębnie ocenia się umorzenie grzywny lub kosztów sądowych.

Po drugie, na podstawie art. 61 Kodeksu karnego wykonawczego można wnosić o zmianę obowiązków, zwolnienie z części obowiązków albo zmniejszenie miesięcznej liczby godzin pracy, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze lub stan zdrowia. Sąd nie może zejść poniżej ustawowego minimum, czyli co do zasady poniżej 20 godzin pracy miesięcznie.

Po trzecie, jeżeli stan zdrowia czasowo uniemożliwia wykonywanie kary, właściwy może być wniosek o przerwę w odbywaniu kary ograniczenia wolności. Jeżeli przeszkoda zdrowotna jest poważna i udokumentowana, sąd udziela przerwy do czasu jej ustania. W innych ważnych sytuacjach, takich jak szczególnie trudne skutki natychmiastowego wykonywania kary dla skazanego lub jego rodziny, przerwa może zostać udzielona do roku.

Po czwarte, jeżeli skazany pracuje zarobkowo, można rozważyć zmianę formy wykonywania obowiązku pracy na potrącenia z wynagrodzenia. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może przyjąć, że 20 godzin pracy na cele społeczne odpowiada 10% wynagrodzenia za pracę.

Po piąte, gdy problemem jest nieregularność, ale skazany chce i może pracę wykonywać, warto złożyć wniosek o rozliczanie godzin w innych okresach niż miesięczny. Sąd może to zrobić z ważnych względów, w szczególności z powodu pracy zarobkowej lub stanu zdrowia, a kurator może jednorazowo wydać taką decyzję na czas nie dłuższy niż 6 miesięcy.

Uznanie kary za wykonaną albo zwolnienie od reszty kary

Jeżeli skazany wykonał znaczną część kary, sąd może rozważać, czy i w jakim zakresie uznać karę za wykonaną ze względu na osiągnięte cele kary. Podstawą jest art. 64 Kodeksu karnego wykonawczego. Nie oznacza to automatycznego darowania zaległych godzin, ale daje argument wtedy, gdy skazany wykazał poprawę, wykonywał obowiązki w istotnej części i ma obiektywne powody niewykonania całości.

Osobno należy odróżnić zwolnienie od reszty kary ograniczenia wolności na podstawie art. 83 Kodeksu karnego. Jest ono możliwe po odbyciu co najmniej połowy orzeczonej kary, ale wymaga również przestrzegania porządku prawnego oraz wykonania nałożonych obowiązków, środków karnych, środków kompensacyjnych i przepadku. W sprawie z dużą zaległością godzinową taki wniosek trzeba uzasadnić szczególnie ostrożnie.

Co zrobić, gdy sąd już zarządził karę zastępczą?

Jeżeli sąd wyda postanowienie o zastępczej karze pozbawienia wolności, skazany nie powinien zwlekać. Po pierwsze, może wnieść zażalenie w ustawowym terminie, wskazując błędy w ustaleniach sądu, dokumenty medyczne, wykonane godziny i brak złej woli. W zależności od sytuacji warto też sprawdzić, jakie możliwości pozostają gdy orzeczono karę zastępczą więzienia.

Po drugie, art. 65a Kodeksu karnego wykonawczego pozwala sądowi w każdym czasie wstrzymać wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, jeżeli skazany oświadczy na piśmie, że podejmie odbywanie kary ograniczenia wolności i podda się rygorom z nią związanym. Takie wstrzymanie następuje do czasu wykonania kary ograniczenia wolności, ale niedopuszczalne jest ponowne wstrzymanie wykonania tej samej kary zastępczej na tej podstawie.

W praktyce pismo powinno być konkretne: skazany powinien wskazać gotowość podjęcia pracy, proponowany harmonogram, ograniczenia zdrowotne i dokumenty potwierdzające możliwość wykonania kary w dostosowanej formie. Przydatne może być także omówienie, jak przygotować oświadczenie wstrzymujące karę zastępczą.

Jeżeli kara zastępcza została już zarządzona, jednym z rozważanych rozwiązań może być system dozoru elektronicznego. Trzeba jednak pamiętać, że odmowa dozoru elektronicznego może wymagać wniesienia zażalenia albo przygotowania ponownego wniosku, a nie oznacza automatycznie końca wszystkich możliwości.

FAQ

Podsumowanie

Najważniejsza zasada jest praktyczna: skazany nie powinien czekać na decyzję sądu, tylko jak najszybciej udokumentować przyczyny zaległości i złożyć konkretne wnioski wykonawcze. Przy chorobie lub niepełnosprawności trzeba wykazać, że praca nie była dostosowana do stanu zdrowia, oraz zaproponować rozwiązanie pozwalające wykonać karę w bezpieczny sposób.

Jeżeli pozostała niewielka liczba godzin, warto przedstawić plan ich odrobienia i zadbać o pozytywną informację od kuratora. Jeżeli problem ma charakter zdrowotny lub organizacyjny, właściwe mogą być wnioski o zmianę obowiązków, przerwę, zmianę formy wykonania pracy albo rozliczanie godzin w dłuższym okresie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - tekst jednolity ISAP, w szczególności art. 60-66.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - tekst jednolity ISAP, w szczególności art. 34, 35 i 83.
3. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie podmiotów, w których jest wykonywana kara ograniczenia wolności oraz praca społecznie użyteczna - ELI/Dziennik Ustaw, w szczególności § 4-8.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.