Zakaz zbliżania się w sprawie przemocy domowej – jak go uzyskać?

Zakaz zbliżania się w sprawie przemocy domowej może zostać zastosowany w dwóch podstawowych trybach. Pierwszy to szybka ochrona uruchamiana przez Policję, gdy zachowanie osoby stosującej przemoc stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia. Drugi to postępowanie przed sądem cywilnym w trybie nieprocesowym, w którym można żądać środków ochrony przewidzianych w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Te tryby mogą się uzupełniać. Jeżeli sytuacja jest nagła, pierwszym krokiem powinno być zapewnienie bezpieczeństwa i wezwanie Policji. Jeżeli potrzebna jest ochrona na dłużej, nie należy ograniczać się do czekania na rozwój sprawy karnej. Wniosek do sądu można złożyć także wtedy, gdy Policja wcześniej nie wydała żadnego zakazu albo gdy policyjny środek już wygasł. Zakres ochrony zawsze zależy jednak od konkretnych zachowań sprawcy, stopnia zagrożenia oraz materiału dowodowego.

Zakaz zbliżania się w sprawie przemocy domowej – jak go uzyskać? – od czego zacząć?

Najpierw ustal, czy potrzebujesz ochrony natychmiastowej, czy możesz od razu przygotować wniosek do sądu. Jeżeli sprawca właśnie grozi, próbuje dostać się do mieszkania, śledzi Cię, czeka pod pracą, atakuje albo istnieje inne realne zagrożenie dla życia lub zdrowia, nie odkładaj działania z powodu braku dokumentów. Wezwij Policję i opisz konkretnie, co się dzieje.

Jakie pismo, decyzja albo wezwanie uruchamia sprawę?

W pilnej sytuacji postępowanie policyjne może rozpocząć się podczas interwencji albo po uzyskaniu przez Policję informacji o stosowaniu przemocy domowej. Jeżeli zachowanie sprawcy stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby doznającej przemocy, policjant może wydać przewidziane ustawą środki ochrony. W zależności od sytuacji mogą one obejmować między innymi nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia wraz z zakazem zbliżania się do tego miejsca, zakaz zbliżania się do osoby na określoną liczbę metrów, zakaz kontaktowania się albo zakaz wstępu do wskazanych miejsc.

Jeżeli chcesz uzyskać sądowy zakaz zbliżania się, składasz wniosek do sądu rejonowego. Co do zasady właściwość miejscową ustala się według miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Wniosek może zostać złożony na urzędowym formularzu, ale skorzystanie z formularza nie jest obowiązkowe. Osoba doznająca przemocy domowej składająca taki wniosek jest zwolniona z opłaty sądowej.

W żądaniu trzeba napisać możliwie precyzyjnie, jakiej ochrony oczekujesz. Zakazu zbliżania się do osoby można żądać, gdy osoba stosująca przemoc domową stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby doznającej przemocy; we wniosku warto wskazać żądaną minimalną odległość w metrach. Jeżeli problemem są telefony, wiadomości, komunikatory albo kontakt przez inne osoby, można żądać również zakazu kontaktowania się. Ustawa przewiduje także możliwość zakazu kontaktowania się przy określonej przemocy realizowanej za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Gdy sprawca pojawia się w miejscu pracy, placówce oświatowej albo innym miejscu regularnego pobytu, w odpowiednim stanie faktycznym można objąć wnioskiem także zakaz wstępu do takiego miejsca.

Niebieska Karta nie jest warunkiem złożenia takiego wniosku i nie zastępuje sądowego środka ochronnego. Jeżeli potrzebujesz informacji o relacji między tymi instrumentami, osobno omawiamy temat niebieska karta i zakaz zbliżania. W tym artykule koncentrujemy się na samym środku ochronnym i procedurze jego uzyskania.

Jakie terminy trzeba sprawdzić w pierwszej kolejności?

Jeżeli Policja wydała zakaz lub nakaz, najważniejszy jest termin jego obowiązywania. Policyjne środki ochrony przewidziane dla spraw przemocy domowej co do zasady tracą moc po 14 dniach, chyba że sąd udzieli zabezpieczenia przedłużającego ich obowiązywanie. Dlatego nie warto czekać do ostatniego dnia z przygotowaniem wniosku sądowego.

Wniosek o zabezpieczenie w sprawie prowadzonej na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu przemocy domowej sąd powinien rozpoznać niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od jego wpływu. W sprawie głównej sąd powinien wydać rozstrzygnięcie w terminie miesiąca od dnia złożenia wniosku.

Jeżeli sąd ogłosi postanowienie i rozważasz jego zaskarżenie, zwróć szczególną uwagę na pouczenie. W tych sprawach termin do złożenia wniosku o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem biegnie od ogłoszenia postanowienia. Zasadniczo jest to 7 dni. Po doręczeniu postanowienia z uzasadnieniem termin na apelację co do zasady wynosi 2 tygodnie; w sytuacji przewidzianej w Kodeksie postępowania cywilnego może wynosić 3 tygodnie, o czym sąd powinien pouczyć. Apelację od postanowienia sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy.

Procedura krok po kroku w sprawie: zakaz zbliżania się w sprawie przemocy domowej

Najbezpieczniej traktować sprawę jako ciąg konkretnych działań. Przy nagłym zagrożeniu najpierw trzeba doprowadzić do interwencji i zabezpieczenia sytuacji. Następnie, jeżeli ochrona ma trwać dłużej, należy przygotować wniosek sądowy, a gdy istnieje ryzyko przerwy w ochronie – również wniosek o zabezpieczenie.

Pierwsze czynności organu albo sądu

Krok 1: zgłoszenie zagrożenia. Jeżeli potrzebna jest pilna pomoc, podczas rozmowy z Policją opisz przede wszystkim aktualne zagrożenie: co sprawca robi, gdzie się znajduje, czy grozi, czy próbuje wejść do mieszkania, czy był agresywny fizycznie, czy ma dostęp do niebezpiecznych przedmiotów oraz czy w miejscu zdarzenia są dzieci lub inne osoby wymagające ochrony. Nie odkładaj wezwania pomocy tylko dlatego, że nie masz jeszcze wydrukowanych wiadomości albo dokumentacji medycznej.

Krok 2: ocena sytuacji przez Policję. Policjant ocenia, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki zastosowania natychmiastowego nakazu lub zakazu. Środek jest wykonalny od chwili wydania. Osoba stosująca przemoc ma obowiązek respektować wskazane ograniczenia.

Krok 3: przygotowanie wniosku do sądu. Jeżeli potrzebujesz dalszej ochrony, złóż wniosek do sądu rejonowego. W piśmie oznacz wnioskodawcę i uczestnika, opisz relację między stronami, konkretne zachowania sprawcy, ich częstotliwość i skutki, wskaż żądany środek ochrony oraz przedstaw dowody. W przypadku zakazu zbliżania się do osoby podaj proponowaną odległość. Jeżeli istotne są konkretne miejsca, opisz je tak, aby rozstrzygnięcie mogło zostać jednoznacznie wykonane.

Krok 4: wniosek o zabezpieczenie. Jeżeli nie możesz czekać na rozstrzygnięcie sprawy głównej, dołącz wniosek o zabezpieczenie. Jest to szczególnie ważne, gdy aktualnie obowiązuje środek Policji i zależy Ci na uniknięciu przerwy po upływie 14 dni. We wniosku wyjaśnij, dlaczego ochrona jest potrzebna już na czas procesu i jakie zdarzenia wskazują na aktualność zagrożenia.

Krok 5: postępowanie przed sądem. Sąd rozpoznaje sprawę po przeprowadzeniu rozprawy. Ustawa przewiduje rozwiązania przyspieszające doręczenia, a odpis wniosku jest również doręczany prokuratorowi. W praktyce trzeba być przygotowanym na przedstawienie chronologii zdarzeń, odpowiedź na pytania sądu oraz wskazanie, dlaczego konkretny zakres zakazu jest potrzebny.

Wyjaśnienia, wnioski dowodowe i dokumenty

Wniosek powinien opisywać fakty, a nie tylko ocenę sprawcy. Zamiast zdania „boję się partnera” lepiej wskazać: kiedy groził, jakich słów użył, czy próbował dostać się do mieszkania, czy śledził, czy czekał pod pracą, czy wysyłał dziesiątki wiadomości, czy wcześniej dochodziło do przemocy fizycznej oraz czy Policja interweniowała. Taki opis pozwala sądowi ocenić rodzaj i aktualność zagrożenia.

Do każdego ważnego zdarzenia warto przypisać dowód, jeżeli jest dostępny. Mogą to być dokumenty z interwencji Policji, dokumentacja medyczna, zdjęcia obrażeń lub zniszczeń, wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, nagrania, monitoring, zeznania świadków, dokumenty z innych postępowań albo inne materiały pokazujące sposób zachowania sprawcy.

Jeżeli zachowanie może jednocześnie wyczerpywać znamiona przestępstwa, postępowanie ochronne nie zastępuje postępowania karnego. Informacje o tym, jak wygląda zgłoszenie znęcania i przemocy domowej, dotyczą odrębnej ścieżki. Nie trzeba jednak czekać na wyrok karny, aby wystąpić o środek ochronny na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Możliwe rozstrzygnięcia i dalsze kroki

Sąd może uwzględnić wniosek w całości lub części, a jeżeli nie stwierdzi ustawowych przesłanek – oddalić go. Może między innymi zakazać sprawcy zbliżania się do osoby doznającej przemocy na wskazaną odległość, zakazać kontaktowania się, zakazać wstępu do określonych miejsc, a w sprawach dotyczących wspólnego mieszkania zastosować środki związane z opuszczeniem mieszkania i zakazem zbliżania się do niego.

Postanowienie uwzględniające wniosek jest skuteczne i wykonalne już z chwilą ogłoszenia, mimo że nie musi być jeszcze prawomocne. Jeżeli po jego wydaniu zmienią się okoliczności, sąd może później zmienić albo uchylić środek. Jeżeli rozstrzygnięcie jest niekorzystne albo zakres ochrony jest niewystarczający, należy pilnować terminów do uzasadnienia i apelacji.

Jeżeli równolegle toczy się postępowanie karne, pozycja osoby pokrzywdzonej może wymagać dodatkowych decyzji procesowych. Zagadnienie oskarżyciel posiłkowy w sprawie przemocy domowej dotyczy właśnie postępowania karnego i nie powinno być mylone z wnioskiem o zakaz zbliżania się w trybie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Jakie dowody i dokumenty warto przygotować?

W sprawie o zakaz zbliżania się liczy się przede wszystkim materiał pokazujący konkretne zachowania sprawcy oraz to, dlaczego ochrona jest potrzebna obecnie. Nie istnieje jeden obowiązkowy zestaw dowodów. Sprawę można wykazywać różnymi środkami, a sąd ocenia je łącznie.

Dokumenty urzędowe, korespondencja i potwierdzenia

Jeżeli dochodziło do interwencji Policji, zanotuj daty zdarzeń i – jeśli je posiadasz – numery interwencji, kopie wydanych nakazów lub zakazów oraz inne dokumenty otrzymane od Policji. Przydatne mogą być także dokumenty z prokuratury lub sądu, dokumentacja medyczna, zaświadczenia dotyczące obrażeń, zdjęcia z datami, potwierdzenia zgłoszeń oraz dokumenty pokazujące wcześniejsze naruszenia ochrony.

W przypadku gróźb, nękania albo uporczywego kontaktu zachowaj wiadomości SMS, e-maile i rozmowy z komunikatorów w sposób pokazujący datę, nadawcę i kontekst. Sam pojedynczy zrzut ekranu bez informacji, z jakiej rozmowy pochodzi, może być mniej czytelny niż uporządkowany zestaw materiałów. Jeżeli wiadomości jest bardzo dużo, przygotuj chronologię i wskaż najistotniejsze fragmenty, zamiast zasypywać sąd nieopisanym wydrukiem setek stron.

Zeznania świadków, monitoring, opinie albo wydruki

Świadkami mogą być osoby, które widziały konkretne zdarzenia, słyszały groźby, obserwowały nachodzenie lub widziały skutki przemocy bezpośrednio po incydencie. We wniosku podaj ich imiona, nazwiska oraz adresy umożliwiające wezwanie, a przy wniosku dowodowym krótko wskaż, jakie okoliczności dany świadek ma potwierdzić.

Jeżeli zdarzenie mogło zostać utrwalone przez monitoring budynku, sklepu, parkingu albo miejsca pracy, działaj szybko. Takie nagrania bywają automatycznie nadpisywane. Warto ustalić administratora monitoringu i wystąpić o zabezpieczenie materiału obejmującego konkretną datę oraz przedział czasu. Własne nagrania lub inne materiały cyfrowe również mogą mieć znaczenie dowodowe, ale ich przydatność i dopuszczalność są oceniane w realiach konkretnej sprawy.

Najczęstsze błędy, które pogarszają sytuację

• Czekanie na zakończenie Niebieskiej Karty lub sprawy karnej. Środek ochronny może być dochodzony niezależnie. Jeżeli bezpieczeństwo wymaga szybkiej reakcji, nie ma potrzeby czekać na prawomocny wyrok karny.
• Brak wniosku o zabezpieczenie mimo kończącego się środka Policji. Złożenie samego wniosku głównego nie powoduje automatycznego przedłużenia 14-dniowego zakazu lub nakazu wydanego przez Policję.
• Zbyt ogólne żądanie. Samo stwierdzenie „proszę o zakaz zbliżania” może nie wystarczyć do precyzyjnego rozstrzygnięcia. Trzeba określić, do kogo zakaz ma się odnosić, a przy zakazie osobistego zbliżania – wskazać oczekiwany dystans w metrach.
• Opis bez chronologii. Długi, emocjonalny opis jest trudniejszy do oceny niż uporządkowane wskazanie dat, zdarzeń, świadków i dowodów. Emocje są naturalne, ale w piśmie procesowym warto oddzielić fakty od ocen.
• Kasowanie wiadomości i brak zabezpieczenia monitoringu. Materiał cyfrowy może zniknąć zanim sprawa trafi na rozprawę. Kopie i eksporty należy przygotować możliwie wcześnie.
• Samodzielne konfrontowanie sprawcy po wydaniu zakazu. Nie warto organizować spotkania tylko po to, by sprawdzić, czy sprawca naruszy zakaz. Jeżeli dochodzi do naruszenia, bezpieczniej wezwać Policję i dokumentować zdarzenie z bezpiecznego miejsca.
• Przeoczenie terminu po ogłoszeniu postanowienia. W tej procedurze termin do żądania pisemnego uzasadnienia biegnie od ogłoszenia postanowienia, dlatego nie należy biernie czekać na korespondencję z sądu.

Osobnym zagadnieniem jest wycofanie zgłoszenia o przemocy domowej. Nie należy zakładać, że cofnięcie lub zmiana stanowiska w innym postępowaniu automatycznie uchyli już wydany środek ochronny. Policyjne i sądowe zakazy mają własne podstawy prawne i obowiązują zgodnie z dotyczącymi ich przepisami oraz rozstrzygnięciami.

FAQ

Czy do uzyskania zakazu zbliżania się potrzebna jest Niebieska Karta?

Nie. Niebieska Karta może być ważnym elementem dokumentującym sytuację, ale nie jest warunkiem złożenia do sądu wniosku o środki ochrony przewidziane w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Czy najpierw musi zostać wszczęta sprawa karna albo zapaść wyrok za znęcanie?

Nie. Postępowanie o środek ochronny ma odrębną podstawę prawną. Wniosek do sądu można złożyć niezależnie od tego, czy prowadzone jest postępowanie karne i czy zapadł w nim wyrok.

Jak długo obowiązuje zakaz wydany przez Policję?

Policyjne środki ochrony w sprawach przemocy domowej co do zasady obowiązują 14 dni. Ich działanie może zostać przedłużone przez sąd w drodze zabezpieczenia. Dlatego przy potrzebie dalszej ochrony nie warto czekać do końca tego okresu z wnioskiem sądowym.

Czy samo złożenie wniosku do sądu przedłuża policyjny zakaz?

Nie. Sam wniosek główny nie przedłuża automatycznie policyjnego środka. Jeżeli ma zostać zachowana ciągłość ochrony, trzeba rozważyć wniosek o zabezpieczenie. Sąd powinien rozpoznać go niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni od wpływu.

Czy za wniosek do sądu trzeba zapłacić?

Osoba doznająca przemocy domowej składająca taki wniosek nie ponosi opłaty sądowej od wniosku. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie nie mogą pojawić się inne koszty związane na przykład z wybranym pełnomocnikiem lub określonym dowodem.

Czy zakaz zbliżania się można uzyskać, gdy nie mieszkam ze sprawcą?

Tak, wspólne mieszkanie nie jest koniecznym warunkiem każdego środka. Ustawa przewiduje między innymi zakaz zbliżania się do osoby i zakaz kontaktowania się, a przy spełnieniu odpowiednich przesłanek także zakaz wstępu do określonych miejsc. Inne warunki dotyczą środków związanych bezpośrednio ze wspólnie zajmowanym mieszkaniem.

Co zrobić, gdy sprawca narusza zakaz?

Jeżeli naruszenie trwa lub zagraża bezpieczeństwu, wezwij Policję. Zachowaj wiadomości, nagrania, zdjęcia, dane świadków oraz zanotuj datę, godzinę i miejsce zdarzenia. Naruszenie określonych policyjnych lub sądowych nakazów i zakazów może stanowić wykroczenie z art. 66b Kodeksu wykroczeń, zagrożone karą aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

Jak zaskarżyć postanowienie sądu w sprawie zakazu?

Od postanowienia sądu rejonowego w sprawie głównej przysługuje apelacja do sądu okręgowego. Po ogłoszeniu postanowienia trzeba pilnować terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie, który w tej kategorii spraw biegnie od ogłoszenia. Zasadniczo wynosi on 7 dni. Termin na apelację co do zasady wynosi 2 tygodnie od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem; należy kierować się pouczeniem sądu, ponieważ w ustawowo określonej sytuacji termin może wynosić 3 tygodnie.

Podsumowanie

Jeżeli przemoc domowa wiąże się z aktualnym zagrożeniem dla życia lub zdrowia, pierwszym krokiem powinno być wezwanie Policji i opisanie konkretnych zachowań sprawcy. Policyjny środek może zapewnić natychmiastową, ale czasową ochronę. Gdy potrzebujesz ochrony dłuższej, złóż wniosek do sądu rejonowego, dokładnie określ żądany zakaz i przedstaw uporządkowane dowody. Jeżeli obowiązuje już 14-dniowy środek Policji albo zagrożenie nie pozwala czekać na rozstrzygnięcie główne, rozważ równoczesny wniosek o zabezpieczenie.

Po wydaniu zakazu zachowaj odpis rozstrzygnięcia, pilnuj pouczeń i terminów oraz dokumentuj każde naruszenie. Zakres wniosku powinien odpowiadać rzeczywistemu sposobowi działania sprawcy – czasem sam dystans w metrach nie wystarczy i potrzebny jest również zakaz kontaktowania się lub wstępu do konkretnych miejsc.

Źródła

• Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w szczególności art. 11a–11ab, tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 1673 ze zmianami.
• Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 507–508, art. 518, art. 560²–560¹² oraz art. 755²–755³, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468 ze zmianami.
• Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w szczególności art. 15aa–15ak, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 636 ze zmianami.
• Ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, art. 66b, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 734 ze zmianami.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 3 sierpnia 2023 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o zobowiązanie osoby stosującej przemoc domową do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub o wydanie zakazu zbliżania się do wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, lub zakazu zbliżania się do osoby doznającej przemocy domowej, lub zakazu kontaktowania się z osobą doznającą przemocy domowej, lub zakazu wstępu na teren szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej lub artystycznej, obiektu sportowego lub miejsca pracy, i przebywania na tym terenie, Dz.U. z 2023 r. poz. 1576.
• Ministerstwo Sprawiedliwości, informacje dla osób doznających przemocy domowej dotyczące postępowania głównego o środki ochrony.