Czy można wycofać zgłoszenie o przemocy domowej?

Czy można wycofać zgłoszenie o przemocy domowej?

W potocznym języku często mówi się o „wycofaniu zarzutów”, ale w postępowaniu karnym zarzuty przedstawia organ prowadzący sprawę, a nie osoba pokrzywdzona. Pokrzywdzony może złożyć zawiadomienie o przestępstwie, zeznania, wnioski dowodowe, pismo z własnym stanowiskiem albo oświadczenie o skorzystaniu z określonego uprawnienia procesowego. Nie ma jednak prostego formularza, który automatycznie zamyka sprawę o przemoc domową.

Jeżeli z zawiadomienia, interwencji Policji, dokumentacji medycznej, nagrań, zeznań świadków albo innych dowodów wynika uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, prokurator i Policja mają obowiązek dalej wyjaśniać sprawę. Dotyczy to zwłaszcza przestępstw ściganych z urzędu, czyli takich, w których interes publiczny wymaga reakcji państwa niezależnie od późniejszej zmiany stanowiska pokrzywdzonego.

Można natomiast poinformować organ, że wcześniejsze zeznania były składane w silnych emocjach, że wymagają doprecyzowania albo że pojawiły się nowe okoliczności. Takie pismo nie „kasuje” wcześniejszego protokołu, ale powinno zostać włączone do akt i ocenione razem z pozostałym materiałem dowodowym.

Znęcanie się nad osobą najbliższą a ściganie z urzędu

Przestępstwo znęcania się zostało uregulowane w art. 207 Kodeksu karnego. Obejmuje ono znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą albo nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy. W typie podstawowym grozi za nie kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Surowsze konsekwencje przewidziano wtedy, gdy pokrzywdzony jest osobą nieporadną ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny, gdy czyn jest połączony ze szczególnym okrucieństwem albo gdy jego następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie. W takich sytuacjach zagrożenie karą może być znacznie wyższe, dlatego każda sprawa wymaga oceny konkretnego opisu zdarzeń.

Jeżeli więc partner był agresywny, doszło do pobicia, nękania, gróźb, długotrwałej kontroli, poniżania albo innych zachowań przemocowych, organ ścigania nie jest związany późniejszym oświadczeniem pokrzywdzonego, że „nie chce już sprawy”. Prokurator powinien zbadać, czy zachowanie wypełnia znamiona art. 207 Kodeksu karnego, innego przestępstwa przeciwko rodzinie, wolności, życiu lub zdrowiu, czy też nie ma podstaw do dalszego prowadzenia postępowania.

Trzy tryby ścigania przestępstw

Możliwość zakończenia sprawy zależy przede wszystkim od trybu ścigania danego czynu. W polskim prawie karnym trzeba odróżnić:

• przestępstwa ścigane z urzędu — postępowanie prowadzi Policja lub prokurator niezależnie od tego, czy pokrzywdzony później popiera sprawę;
• przestępstwa ścigane na wniosek — do rozpoczęcia ścigania potrzebny jest wniosek uprawnionej osoby, ale po jego złożeniu sprawa toczy się z urzędu;
• przestępstwa prywatnoskargowe — pokrzywdzony sam wnosi i popiera prywatny akt oskarżenia, chyba że prokurator obejmie sprawę ze względu na interes społeczny.

Przy przestępstwach wnioskowych cofnięcie wniosku bywa możliwe, ale wymaga zgody prokuratora w postępowaniu przygotowawczym albo zgody sądu w postępowaniu sądowym. Nie można tego utożsamiać z przestępstwem znęcania się z art. 207 Kodeksu karnego, które jest ścigane z urzędu.

Czy można odwołać lub zmienić zeznania?

Nie istnieje instytucja „odwołania zeznań” w tym sensie, że wcześniejszy protokół znika z akt. Jeżeli zeznania były nieprecyzyjne, niepełne albo zawierały pomyłkę, można złożyć pismo do prowadzącego sprawę i wskazać, co wymaga sprostowania. Można też wnieść o ponowne przesłuchanie lub o dołączenie dodatkowych dowodów.

Trzeba jednak zachować ostrożność. Celowe składanie fałszywych zeznań, fałszywe oskarżenie albo mataczenie mogą prowadzić do osobnej odpowiedzialności karnej. Bezpieczniej jest opisywać fakty: co dokładnie było nieścisłe, czego wcześniej nie dopowiedziano, które informacje wynikły z emocji, a które odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi zdarzeń.

Jeżeli pokrzywdzony jest osobą najbliższą dla podejrzanego lub oskarżonego, może mieć prawo odmowy zeznań. Osobą najbliższą jest m.in. małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo, osoba przysposobiona oraz osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Samo określenie „partner” nie zawsze wystarcza — znaczenie ma to, czy relacja faktycznie odpowiada wspólnemu pożyciu.

Skorzystanie z prawa odmowy zeznań może spowodować, że wcześniejsze zeznania takiej osoby nie będą mogły służyć za dowód ani być odtworzone. Nie oznacza to jednak automatycznego umorzenia sprawy. W aktach mogą pozostać inne dowody: notatki z interwencji, zeznania sąsiadów, dokumentacja medyczna, zdjęcia obrażeń, nagrania, wiadomości, opinie biegłych albo protokoły oględzin.

Co z zakazem zbliżania, zakazem kontaktu i nakazem opuszczenia mieszkania?

W sprawach przemocy domowej mogą występować różne środki ochrony i nie należy ich mylić. Policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakaz zbliżania się do tego mieszkania. Możliwe są również zakaz zbliżania, zakaz kontaktowania lub zakaz wstępu do określonych miejsc. Takie środki są natychmiast wykonalne i co do zasady tracą moc po 14 dniach, chyba że sąd udzieli zabezpieczenia, którym zostaną przedłużone.

W postępowaniu karnym prokurator lub sąd może także zastosować środek zapobiegawczy, np. nakaz okresowego opuszczenia lokalu albo zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego. Zwykle zależy to od oceny ryzyka ponownej przemocy, gróźb, zachowania sprawcy po interwencji i potrzeby zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.

Osoba pokrzywdzona może przekazać organowi, że nie obawia się już kontaktu albo że jej stanowisko się zmieniło, ale taka informacja nie wiąże Policji, prokuratora ani sądu. Jeżeli z okoliczności wynika zagrożenie życia, zdrowia lub wolności, organ może utrzymać zakaz mimo prośby pokrzywdzonego. Z kolei osoba, wobec której wydano policyjny nakaz lub zakaz, ma prawo złożyć zażalenie w terminie 3 dni od doręczenia.

Niebieska Karta nie jest tym samym co sprawa karna

Procedura Niebieskiej Karty służy rozpoznaniu sytuacji, udzieleniu pomocy osobie doznającej przemocy domowej i monitorowaniu bezpieczeństwa. Może zostać uruchomiona m.in. po interwencji Policji, przez pomoc społeczną, oświatę, ochronę zdrowia albo gminną komisję rozwiązywania problemów alkoholowych, jeżeli pojawi się podejrzenie przemocy domowej.

Nie jest to jednak „sprawa karna” w ścisłym znaczeniu i nie zastępuje postępowania prowadzonego przez Policję lub prokuratora. Zakończenie procedury Niebieskiej Karty następuje przede wszystkim wtedy, gdy ustanie przemoc domowa i istnieje uzasadnione przypuszczenie, że zaprzestano dalszego jej stosowania, albo gdy zespół dojdzie do wniosku, że brak jest zasadności podejmowania działań. Samo oświadczenie osoby pokrzywdzonej, że chce wszystko wycofać, nie musi wystarczyć.

Mediacja i ugoda ze sprawcą

Na podstawie art. 23a Kodeksu postępowania karnego sprawa może zostać skierowana do mediacji za zgodą pokrzywdzonego i oskarżonego. Mediacja jest dobrowolna, poufna i powinna służyć rozmowie o skutkach zdarzenia, naprawieniu szkody, przeprosinach, terapii, ustaleniu bezpiecznych zasad kontaktu albo innych zobowiązaniach.

W wyniku postępowania mediacyjnego może dojść do zawarcia ugody, a jej treść może mieć znaczenie przy ocenie postawy sprawcy. W odpowiednich sprawach, zwłaszcza przy typie podstawowym czynu i spełnieniu wszystkich ustawowych warunków, w praktyce może pojawić się temat warunkowe umorzenie postępowania. Nie jest to jednak decyzja pokrzywdzonego, lecz rozstrzygnięcie sądu, poprzedzone oceną winy, społecznej szkodliwości czynu, postawy sprawcy, jego wcześniejszej karalności i realnego ryzyka powrotu do przemocy.

Mediacja nie może być sposobem nacisku na osobę pokrzywdzoną. Jeżeli istnieje obawa manipulacji, zastraszania albo dalszej przemocy, należy poinformować o tym prowadzącego sprawę i nie wyrażać zgody na mediację wyłącznie po to, aby „ratować” sprawcę.

Co praktycznie można zrobić zamiast wycofania sprawy?

Jeżeli po interwencji Policji chcesz zmienić swoje stanowisko, najbezpieczniej działać pisemnie i konkretnie. W piśmie do Policji, prokuratora albo sądu warto wskazać sygnaturę sprawy, opisać, czego dotyczy prośba, i oddzielić fakty od ocen. Można w szczególności:

• złożyć sprostowanie lub uzupełnienie wcześniejszych zeznań; Warto porównać to z artykułem o relacji Niebieskiej Karty i KRK.
• wskazać nowe dowody albo świadków;
• napisać, czy nadal obawiasz się kontaktu ze sprawcą;
• wnieść o mediację, jeżeli jest bezpieczna i dobrowolna;
• zapytać, czy przysługuje Ci prawo odmowy zeznań jako osobie najbliższej;
• złożyć wniosek o uchylenie, zmianę albo niewydłużanie środka ochronnego, pamiętając, że organ nie jest nim związany.

Jeżeli doszło do przemocy, nie należy składać oświadczeń niezgodnych z prawdą tylko dlatego, że sprawca przeprasza, wywiera presję albo obiecuje poprawę. Organ procesowy powinien znać aktualną sytuację, ale ostateczna decyzja zależy od materiału dowodowego i oceny bezpieczeństwa.

FAQ

Czy mogę wycofać zawiadomienie o znęcaniu się?

Możesz złożyć pismo, że nie chcesz dalszego ścigania albo że chcesz doprecyzować wcześniejsze informacje, ale przy art. 207 Kodeksu karnego nie kończy to automatycznie sprawy. Znęcanie jest ścigane z urzędu, więc decyzję podejmuje organ prowadzący postępowanie.

Czy odmowa zeznań zamknie sprawę?

Nie zawsze. Jeżeli przysługuje Ci prawo odmowy zeznań jako osobie najbliższej i skutecznie z niego skorzystasz, wcześniejsze zeznania mogą nie być wykorzystane jako dowód. Prokurator może jednak dysponować innymi dowodami, które wystarczą do dalszego prowadzenia sprawy.

Czy mogę cofnąć zgodę na zakaz zbliżania?

Możesz poinformować Policję, prokuratora albo sąd, że Twoje stanowisko się zmieniło, ale sam zakaz nie zależy wyłącznie od Twojej zgody. Organ bada przede wszystkim bezpieczeństwo, ryzyko ponownej przemocy i potrzebę ochrony pokrzywdzonego.

Czy Niebieską Kartę można wycofać na prośbę osoby pokrzywdzonej?

Procedura Niebieskiej Karty kończy się wtedy, gdy ustanie przemoc i istnieje uzasadnione przypuszczenie, że nie będzie dalej stosowana, albo gdy zespół uzna brak zasadności działań. Sama prośba o zakończenie procedury nie musi wystarczyć.

Czy mediacja oznacza, że sprawa karna zostanie umorzona?

Nie. Mediacja może mieć znaczenie dla oceny sprawy, naprawienia szkody lub postawy sprawcy, ale nie jest równoznaczna z umorzeniem. O umorzeniu, warunkowym umorzeniu albo skierowaniu aktu oskarżenia decyduje właściwy organ na podstawie przepisów i dowodów.

Podsumowanie

W sprawie przemocy domowej najważniejsze jest odróżnienie potocznego „wycofania zarzutów” od realnych uprawnień procesowych. Przy znęcaniu się z art. 207 Kodeksu karnego pokrzywdzony nie może sam zakończyć postępowania, bo czyn jest ścigany z urzędu. Może jednak złożyć sprostowanie, uzupełnić zeznania, przedstawić aktualne stanowisko, wskazać dowody, skorzystać z prawa odmowy zeznań, jeżeli mu przysługuje, albo złożyć wniosek o mediację.

Zakazy zbliżania, kontaktowania i nakazy opuszczenia mieszkania wymagają osobnej oceny. Ich utrzymanie albo uchylenie zależy od podstawy prawnej, etapu sprawy i zagrożenia dla bezpieczeństwa. W sprawach przemocy domowej pochopne oświadczenia mogą mieć poważne skutki, dlatego warto najpierw ustalić, jaki dokładnie środek zastosowano i jakie dowody znajdują się w aktach.

Źródła:

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny, w szczególności art. 66, art. 115 § 11 i art. 207 — ISAP

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 10, art. 12, art. 23a, art. 182, art. 186 i art. 275a — ISAP

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w szczególności art. 15aa–15ak — ISAP

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej — ISAP

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” — ISAP

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.