Uniemożliwianie kontaktów ze schorowanym rodzicem

Czy można żądać sądowego uregulowania kontaktów z dorosłym rodzicem?

W sprawach rodzinnych trzeba odróżnić kontakty z małoletnim dzieckiem od relacji pomiędzy osobami dorosłymi. Kodeks rodzinny i opiekuńczy reguluje kontakty rodziców z dziećmi, ale chodzi o dzieci małoletnie. Jeżeli ojciec jest osobą pełnoletnią, nie można co do zasady wnieść do sądu rodzinnego pozwu o ustalenie kontaktów z nim tak, jak w sprawach rodziców i dzieci.

Nie oznacza to jednak, że dorosłe dziecko jest całkowicie bezradne. Jeżeli ojciec chce kontaktu, a opiekun lub inny domownik celowo go izoluje, blokuje telefon, nie przekazuje wiadomości, nie dopuszcza do wizyt albo wykorzystuje chorobę i zależność seniora, takie zachowanie może wymagać reakcji prawnej. Trzeba jednak wykazać coś więcej niż zwykły konflikt rodzinny lub jednorazową odmowę spotkania.

Jeżeli ojciec nie chce kontaktu albo świadomie prosi o ograniczenie wizyt, jego wola jako osoby dorosłej ma zasadnicze znaczenie. Inaczej należy oceniać sytuację, w której senior z powodu choroby, demencji, lęku, zależności ekonomicznej lub stałej opieki nie jest w stanie swobodnie komunikować swojej woli.

Kiedy izolowanie seniora może być znęcaniem psychicznym?

Przestępstwo znęcania się reguluje art. 207 Kodeksu karnego. Obejmuje ono znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą, nad osobą pozostającą w stałym albo przemijającym stosunku zależności od sprawcy, a także nad osobą nieporadną ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny. Podstawowa kara za czyn z art. 207 § 1 K.k. wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Jeżeli pokrzywdzony jest osobą nieporadną ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny, art. 207 § 1a K.k. przewiduje karę od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

W praktyce samo utrudnianie kontaktów z ojcem nie zawsze wystarczy do przyjęcia znęcania się. Organy ścigania będą badały, czy zachowanie sprawcy jest uporczywe, celowe, długotrwałe lub szczególnie dotkliwe oraz czy prowadzi do cierpienia psychicznego seniora. Znaczenie ma również to, czy ojciec jest zależny od osoby, która ogranicza kontakty, czy boi się jej sprzeciwić, czy ma możliwość samodzielnego telefonu, wyjścia z domu lub poproszenia o pomoc.

Jeżeli zachowanie opiekuna może wyczerpywać przestępstwo znęcania się, w tym także psychicznego, warto znać przebieg sprawy o znęcanie się. W sprawach rodzinnych materiał dowodowy często buduje się stopniowo, dlatego już od początku warto zapisywać daty zdarzeń i zabezpieczać dowody.

W orzecznictwie przyjmuje się, że znęcanie się oznacza umyślne zadawanie bólu fizycznego albo dolegliwych cierpień moralnych, psychicznych, które mogą powtarzać się w czasie albo mieć charakter jednorazowy, ale wyjątkowo intensywny i rozciągnięty w czasie. Dlatego w sprawach izolowania seniora najważniejsze jest wykazanie, że nie chodzi jedynie o spór między członkami rodziny, lecz o realne krzywdzenie osoby starszej.

Jak złożyć zawiadomienie do prokuratury lub Policji?

Jeżeli istnieje podejrzenie znęcania się nad ojcem, nie składa się pozwu, lecz zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa. Można je złożyć w prokuraturze właściwej dla miejsca popełnienia czynu, na komisariacie Policji, pisemnie, ustnie do protokołu albo przez środek komunikacji elektronicznej, jeżeli dana jednostka udostępnia taką możliwość.

Zgodnie z art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego każdy, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Oznacza to, że dorosłe dziecko może złożyć zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa znęcania się także wtedy, gdy formalnie pokrzywdzonym jest ojciec. W praktyce takie pismo może być opisane jako zawiadomienie w imieniu osoby najbliższej, ale trzeba w nim jasno wskazać, co dzieje się z seniorem i dlaczego wymaga to reakcji organów.

W zawiadomieniu warto opisać: kto utrudnia kontakt, od kiedy to trwa, jak wyglądały próby rozmowy lub wizyty, jaka jest sytuacja zdrowotna ojca, czy ojciec wyraża chęć kontaktu, czy osoba sprawująca opiekę blokuje telefon lub korespondencję, czy dochodzi do gróźb, poniżania, zaniedbań albo innych form przemocy. Należy wskazać świadków oraz załączyć kopie wiadomości, notatki, dokumentację medyczną i inne dostępne dowody.

Jakie dowody mają największe znaczenie?

W sprawie o znęcanie psychiczne liczą się przede wszystkim konkretne fakty, a nie same oceny. Warto przygotować chronologię zdarzeń: daty odmów wizyt, nieodebranych telefonów, zablokowanych numerów, wiadomości bez odpowiedzi, sytuacji, w których ojciec prosił o kontakt lub skarżył się na izolację. Jeżeli rozmowy odbywały się przy świadkach, trzeba podać ich dane.

Pomocne mogą być także dokumenty medyczne pokazujące stan zdrowia seniora, notatki z interwencji Policji, dokumentacja OPS lub MOPS, korespondencja z opiekunem, potwierdzenia prób kontaktu, wiadomości SMS, e-maile, nagrania rozmów, o ile zostały uzyskane zgodnie z prawem i bez naruszania cudzych dóbr osobistych. Jeżeli ojciec przebywa w placówce opiekuńczej, warto ustalić, czy personel odnotowywał prośby o kontakt albo odmowy wizyt.

Warto unikać działań, które same mogą wywołać zarzut naruszenia prawa, na przykład nachodzenia mieszkania, gróźb, wymuszania wejścia czy publikowania prywatnych informacji o rodzinie. Bezpieczniejsze jest pisemne dokumentowanie prób kontaktu, zgłoszenie sprawy właściwym instytucjom i zabezpieczanie dowodów.

Co można zrobić poza zawiadomieniem karnym?

Postępowanie karne nie zawsze jest jedyną ani najlepszą drogą. Jeżeli zachowanie opiekuna nie spełnia znamion przestępstwa, ale senior jest zaniedbywany, izolowany, zależny albo może doświadczać przemocy domowej, warto zgłosić sprawę do ośrodka pomocy społecznej, zespołu interdyscyplinarnego, dzielnicowego, lekarza rodzinnego albo właściwej placówki opiekuńczej. Odpowiednie służby mogą podjąć interwencję, przeprowadzić wywiad środowiskowy i w razie potrzeby uruchomić procedurę Niebieskie Karty.

Jeżeli ojciec jest ubezwłasnowolniony, ma ustanowionego opiekuna albo jego stan zdrowia wskazuje, że nie jest w stanie samodzielnie prowadzić swoich spraw, znaczenie może mieć sąd opiekuńczy. W zależności od sytuacji można rozważyć zawiadomienie sądu o nieprawidłowościach w wykonywaniu opieki, wniosek o wgląd w sytuację seniora, zmianę opiekuna albo ustanowienie kuratora. Taka droga wymaga jednak dopasowania do konkretnego stanu faktycznego.

W sprawach nagłych, gdy istnieje obawa o życie, zdrowie albo bezpieczeństwo seniora, należy korzystać z numeru alarmowego 112 lub niezwłocznie wezwać Policję. Zgłoszenie do prokuratury nie zastępuje pilnej interwencji, jeżeli ojcu grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo.

Jak może zakończyć się sprawa po zgłoszeniu?

Po złożeniu zawiadomienia organy ścigania powinny sprawdzić, czy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Mogą przesłuchać zawiadamiającego, seniora, domowników i świadków, zabezpieczyć dokumenty, zwrócić się o dokumentację medyczną albo informacje z OPS, a w razie potrzeby podjąć czynności ochronne.

Trzeba liczyć się z tym, że prokurator może odmówić wszczęcia postępowania albo umorzyć postępowanie, jeżeli uzna, że brak jest znamion czynu zabronionego albo dowody nie potwierdzają znęcania się. Nie przekreśla to możliwości podjęcia działań cywilnych, opiekuńczych lub pomocowych, jeżeli sytuacja seniora nadal budzi niepokój.

Najsilniejsze są sprawy, w których można wykazać długotrwałą izolację, cierpienie psychiczne seniora, zależność od opiekuna oraz świadome działanie osoby utrudniającej kontakt. Im bardziej konkretne są dowody, tym większa szansa, że sprawa zostanie potraktowana jako problem przemocy lub znęcania, a nie wyłącznie jako konflikt rodzinny.

FAQ

Czy mogę złożyć zawiadomienie, jeśli to ojciec jest pokrzywdzony?

Tak. Zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa ściganego z urzędu może złożyć nie tylko pokrzywdzony, ale także osoba, która dowiedziała się o takiej sytuacji. Trzeba jednak opisać konkretne fakty i wskazać, dlaczego zachowanie opiekuna może być znęcaniem psychicznym.

Czy jednorazowa odmowa wizyty wystarczy do sprawy o znęcanie?

Zwykle nie. Znęcanie się najczęściej wymaga zachowań powtarzalnych, uporczywych albo szczególnie dolegliwych. Jednorazowa odmowa może mieć znaczenie jako element większej całości, ale sama w sobie najczęściej nie przesądza o przestępstwie.

Czy prokuratura może odmówić prowadzenia sprawy?

Tak. Jeżeli z zawiadomienia i zebranych informacji nie wynika uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, może dojść do odmowy wszczęcia postępowania albo jego umorzenia. Dlatego tak ważne jest przedstawienie dowodów i opisanie wpływu izolacji na seniora.

Czy mogę domagać się kontaktów z ojcem w sądzie rodzinnym?

Co do zasady nie w taki sposób, jak przy kontaktach z małoletnim dzieckiem. Dorosły rodzic sam decyduje o relacjach rodzinnych. Jeżeli jednak jest osobą nieporadną, ubezwłasnowolnioną albo pozostaje pod opieką, można rozważyć działania przed sądem opiekuńczym dotyczące ochrony jego dobra.

Co zrobić, gdy boję się, że senior jest zaniedbywany?

W sytuacji pilnej należy wezwać Policję albo zadzwonić pod numer 112. W pozostałych przypadkach warto zawiadomić OPS lub MOPS, dzielnicowego, lekarza rodzinnego albo placówkę opiekuńczą. Jeżeli zachodzi podejrzenie przemocy domowej, właściwe służby mogą uruchomić procedurę Niebieskie Karty.

Podsumowanie

Utrudnianie kontaktów z dorosłym, schorowanym rodzicem jest prawnie trudne, ponieważ przepisy rodzinne nie przewidują prostego postępowania o ustalenie takich kontaktów. Jeżeli jednak senior chce utrzymywać relację, a osoba sprawująca opiekę uporczywie go izoluje, wywołuje u niego cierpienie psychiczne albo wykorzystuje jego zależność, sprawa może uzasadniać zawiadomienie o podejrzeniu znęcania się.

Najważniejsze jest zebranie dowodów i właściwe opisanie sytuacji. Organy ścigania muszą odróżnić przemoc psychiczną od zwykłego konfliktu rodzinnego. W wielu sprawach warto równolegle korzystać z pomocy OPS lub MOPS, dzielnicowego, lekarza, zespołu interdyscyplinarnego albo sądu opiekuńczego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
4. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 1982 r., II KR 5/82
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2000 r., WA 37/00
7. Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 r., II AKa 388/11

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.