Zatrzymanie prawa jazdy za marihuanę – co grozi kierowcy?

Zatrzymanie prawa jazdy po marihuanie – od czego zacząć ocenę sprawy?

W sprawach dotyczących marihuany trzeba oddzielić trzy kwestie: samo posiadanie suszu, dodatni wynik testu wykonanego podczas kontroli oraz odpowiedzialność za prowadzenie pojazdu. To, że policja znalazła przy kierowcy 0,6 g marihuany, nie oznacza automatycznie, że kierowca prowadził pojazd pod wpływem środka odurzającego. Może to jednak uruchomić dwa równoległe postępowania: dotyczące posiadania narkotyku oraz dotyczące kierowania pojazdem.

Podobne uprawnienia procesowe omawia artykuł: zatrzymanie za marihuanę na imprezie.

Przy ocenie ryzyka utraty prawa jazdy szczególne znaczenie mają wynik badania krwi i opinia toksykologiczna. Narkotest śliny albo szybki test użyty przez policję ma znaczenie wstępne, natomiast dalsza ocena wymaga uwzględnienia badań laboratoryjnych, czasu pobrania próbki, zachowania kierowcy, opisu kontroli, ewentualnych objawów oraz ustaleń biegłego.

Trzeba przy tym rozróżnić obecność substancji w organizmie od ustalenia jej rzeczywistego oddziaływania na sprawność psychomotoryczną podczas jazdy. Sam fakt wcześniejszego użycia marihuany nie pozwala jeszcze automatycznie przypisać przestępstwa z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

Kontrola drogowa, badanie krwi i zatrzymanie dokumentu

Zgodnie z art. 135 ust. 1 pkt 1 lit. a Prawa o ruchu drogowym policjant zatrzymuje wydane w kraju prawo jazdy za pokwitowaniem w razie uzasadnionego podejrzenia, że kierujący znajduje się w stanie nietrzeźwości albo w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Zatrzymanie następuje zatem na etapie podejrzenia, zanim zostanie ostatecznie rozstrzygnięta odpowiedzialność kierowcy.

Po kontroli warto ustalić dokładną godzinę zatrzymania, godzinę badania, rodzaj testów, treść protokołów oraz to, czy opisano konkretne objawy zaburzenia sprawności psychomotorycznej. Te elementy mogą mieć duże znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy kierowca twierdzi, że palił dzień wcześniej, a nie bezpośrednio przed jazdą.

Istotny jest również rodzaj oznaczonej substancji. Aktywne THC oraz jego nieaktywne metabolity nie są tym samym. Wynik wskazujący obecność metabolitów może potwierdzać wcześniejszy kontakt z marihuaną, ale nie powinien być automatycznie utożsamiany z pozostawaniem pod jej wpływem w chwili prowadzenia pojazdu.

Zatrzymanie prawa jazdy a późniejszy zakaz prowadzenia pojazdów

Należy rozdzielić trzy etapy sprawy:

1. Zatrzymanie prawa jazdy podczas kontroli – jest czynnością podejmowaną na podstawie Prawa o ruchu drogowym. Nie oznacza jeszcze skazania ani orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów.
2. Postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy – w przypadkach objętych art. 137 Prawa o ruchu drogowym wydaje je prokurator w postępowaniu przygotowawczym, sąd po przekazaniu sprawy do sądu, a w sprawie o wykroczenie sąd właściwy do jej rozpoznania. Przepis przewiduje termin 14 dni, liczony odpowiednio od otrzymania informacji o zatrzymaniu prawa jazdy albo od otrzymania dokumentu. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
3. Sądowy zakaz prowadzenia pojazdów – jest środkiem karnym orzekanym w związku z rozstrzygnięciem sprawy. Jego długość, zakres i zasady obowiązywania zależą od podstawy prawnej oraz treści orzeczenia.

Jeżeli w ustawowym terminie nie zostanie uzyskany wynik badania krwi lub moczu, znaczenie mają również przepisy art. 136 Prawa o ruchu drogowym dotyczące zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Ustawa przewiduje w tym zakresie termin 30 dni. Zwrot dokumentu nie oznacza jednak automatycznie zakończenia postępowania o wykroczenie lub przestępstwo.

Okres zatrzymania prawa jazdy może następnie podlegać zaliczeniu na poczet orzeczonego zakazu na zasadach określonych w Kodeksie karnym lub Kodeksie wykroczeń. Nie należy jednak utożsamiać daty zatrzymania dokumentu z datą uprawomocnienia się zakazu.

Stan po użyciu a stan pod wpływem środka odurzającego

Najważniejsza różnica polega na stopniu oddziaływania substancji na kierowcę. Stan po użyciu środka podobnie działającego do alkoholu może prowadzić do odpowiedzialności za wykroczenie z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń. Stan pod wpływem środka odurzającego może oznaczać przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

W orzecznictwie przyjmuje się, że dla rozróżnienia obu stanów istotne jest oddziaływanie środka na sprawność psychomotoryczną. Przy przestępstwie chodzi o taki stopień zakłócenia funkcjonowania kierowcy, który odpowiada co do charakteru stanowi nietrzeźwości. Nie wymaga to jednak wykazania konkretnego błędu podczas jazdy czy spowodowania zagrożenia na drodze.

W odniesieniu do alkoholu ustawodawca określił liczbowe granice stanu po użyciu i stanu nietrzeźwości. W przypadku THC nie ustanowiono analogicznych, powszechnie obowiązujących progów stężenia we krwi.

W literaturze toksykologicznej i praktyce opiniowania spotyka się pomocnicze wartości odnoszące się do stężenia THC, w tym 1 ng/ml i 2,5 ng/ml. Nie są to jednak granice ustanowione w Kodeksie karnym lub Kodeksie wykroczeń. Nie wolno zatem przyjmować, że wynik poniżej określonej liczby zawsze wyklucza odpowiedzialność albo że przekroczenie tej liczby automatycznie przesądza o przestępstwie.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje na konieczność indywidualnej oceny wpływu środka odurzającego na kierowcę i uwzględnienia całego materiału dowodowego, zamiast mechanicznego rozstrzygania kwalifikacji prawnej na podstawie przyjmowanego w toksykologii progu.

Ocenie podlegają między innymi stężenie aktywnego THC, czas przyjęcia substancji i pobrania próbki, wyniki badań, objawy zaobserwowane u kierowcy, jego zachowanie oraz wnioski opinii biegłego. Brak widocznych objawów nie wyklucza sam w sobie stanu pod wpływem, podobnie jak dodatni wynik badania nie przesądza automatycznie o tej kwalifikacji.

Wykroczenie z art. 87 Kodeksu wykroczeń

Jeżeli materiał dowodowy wskazuje na stan po użyciu środka podobnie działającego do alkoholu, ale nie uzasadnia ustalenia stanu pod wpływem środka odurzającego, sprawa może zostać zakwalifikowana jako wykroczenie. Zgodnie z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń prowadzenie pojazdu mechanicznego w takim stanie w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym zagrożone jest karą aresztu albo grzywną nie niższą niż 2500 zł.

Nie jest to zatem wykroczenie, za które przepisy przewidują jedynie symboliczną sankcję. Jeżeli sprawa trafia do sądu, wysokość grzywny ustalana jest według właściwych przepisów Kodeksu wykroczeń i okoliczności konkretnego czynu.

Ważne jest również to, że przy wykroczeniu z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń sąd obowiązkowo orzeka zakaz prowadzenia pojazdów. Zgodnie z art. 29 Kodeksu wykroczeń zakaz wymierza się na okres od 6 miesięcy do 3 lat, wskazując rodzaj pojazdu, którego dotyczy.

Nie należy więc zakładać, że kwalifikacja wykroczeniowa automatycznie pozwoli zachować prawo jazdy bez zakazu. Możliwe jest natomiast rozstrzygnięcie o znacznie krótszym okresie zakazu niż przy skazaniu za przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

Jeżeli nie zostanie udowodniony nawet stan po użyciu środka podobnie działającego do alkoholu w chwili prowadzenia pojazdu, sam fakt wcześniejszego używania marihuany nie wystarcza do przypisania wykroczenia z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Przestępstwo z art. 178a Kodeksu karnego

Jeżeli całokształt dowodów pozwala ustalić, że kierowca prowadził pojazd mechaniczny pod wpływem środka odurzającego, wchodzi w grę odpowiedzialność karna z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

Przepis przewiduje obecnie karę pozbawienia wolności do 3 lat. Nieaktualne są informacje, według których ustawowe zagrożenie za ten czyn obejmuje alternatywnie grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat. Nie wyklucza to zastosowania przewidzianych w Kodeksie karnym ogólnych instytucji pozwalających w określonych warunkach na inną reakcję karną.

Przy skazaniu za art. 178a § 1 Kodeksu karnego sąd na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju na okres nie krótszy niż 3 lata. Co do zasady terminowy zakaz na tej podstawie może wynosić od 3 do 15 lat.

Trzeba też pamiętać o świadczeniu pieniężnym. W razie skazania za art. 178a § 1 Kodeksu karnego sąd orzeka na podstawie art. 43a § 2 Kodeksu karnego świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości od 5000 zł do 60 000 zł.

Jeżeli zachodzą szczególne przesłanki określone w art. 178a § 4 Kodeksu karnego, w tym odpowiednie wcześniejsze prawomocne skazanie albo popełnienie czynu w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo, ustawowe zagrożenie wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. W takiej sytuacji konsekwencje dotyczące zakazu i świadczenia pieniężnego są surowsze.

Warto również oddzielić przepisy dotyczące przepadku pojazdu od odpowiedzialności za samo prowadzenie po marihuanie. Nie można automatycznie przenosić na THC liczbowych progów dotyczących stężenia alkoholu ani twierdzić, że każde skazanie za jazdę po marihuanie prowadzi do przepadku samochodu. Ewentualne zastosowanie właściwych przepisów wymaga odrębnej oceny ustawowych przesłanek.

Czy kierowca zawodowy ma szansę zachować prawo jazdy?

Szansa zależy od dowodów. Jeżeli wynik krwi wskazuje na niewielkie stężenie aktywnego THC, opis zachowania kierowcy nie wskazuje na zaburzenia, a opinia biegłego nie potwierdza stanu pod wpływem środka odurzającego, można kwestionować kwalifikację przestępną albo wykazywać brak podstaw do przypisania czynu. Nie można jednak obiecać zachowania prawa jazdy wyłącznie dlatego, że kierowca czuł się trzeźwy albo palił dzień wcześniej.

Przy regularnym używaniu marihuany THC lub jego metabolity mogą być wykrywalne przez dłuższy czas. Sama wykrywalność nie jest tym samym co stan pod wpływem, ale wynik badania krwi może wymagać szczegółowej analizy toksykologicznej. W sprawach granicznych warto wnioskować o pełną opinię biegłego, a czasem o opinię uzupełniającą.

Dla kierowcy zawodowego duże znaczenie ma nie tylko długość zakazu, lecz również jego zakres. Przy skazaniu za przestępstwo sąd, stosując art. 42 § 2 Kodeksu karnego, może określić zakaz jako dotyczący wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju. Nie ma jednak gwarancji wyłączenia kategorii potrzebnej do wykonywania pracy, a sama trudna sytuacja zawodowa nie znosi obowiązku orzeczenia zakazu.

W sprawie o wykroczenie z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń zakaz jest również obowiązkowy, lecz jego granice czasowe są inne. Okoliczności zawodowe mogą mieć znaczenie przy rozstrzyganiu o długości i zakresie zakazu, nie stanowią natomiast samodzielnej podstawy do pominięcia tego środka.

Posiadanie 0,6 g marihuany – osobna odpowiedzialność

Znalezienie przy kierowcy 0,6 g marihuany może skutkować odrębną odpowiedzialnością za posiadanie środka odurzającego. Zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych wbrew przepisom ustawy zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3.

Przy niewielkiej ilości przeznaczonej na własny użytek można rozważać art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten pozwala umorzyć postępowanie, także przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli ilość jest nieznaczna, środek był przeznaczony na własny użytek, a ukaranie byłoby niecelowe ze względu na okoliczności sprawy i stopień społecznej szkodliwości. Nie jest to jednak automatyczna abolicja. Organ ocenia każdy przypadek indywidualnie.

Ewentualne umorzenie sprawy o posiadanie nie oznacza automatycznie umorzenia sprawy dotyczącej kierowania pojazdem. Są to odrębne czyny, których znamiona i materiał dowodowy należy oceniać osobno.

Jakie dowody są najważniejsze i co zrobić po zatrzymaniu prawa jazdy?

W sprawach o jazdę po marihuanie najważniejsze są: wynik badania krwi, czas od zatrzymania do pobrania próbki, opis zachowania kierowcy, nagrania z kontroli, protokół badania, dokumentacja medyczna oraz opinia biegłego toksykologa.

Warto sprawdzić, czy próbka została prawidłowo pobrana i zabezpieczona oraz czy opinia odnosi się do wpływu THC na zdolność prowadzenia pojazdu, a nie wyłącznie do wykrycia substancji. Znaczenie może mieć także metodologia oznaczenia aktywnego THC i jego metabolitów.

Jeżeli opinia jest lakoniczna, nie uwzględnia czasu zażycia, indywidualnych właściwości kierowcy, objawów albo różnicy między THC a metabolitami, można składać wnioski o jej uzupełnienie. W sprawach granicznych opinia biegłego często ma zasadnicze znaczenie dla tego, czy zarzut pozostanie przestępstwem, czy powstaną podstawy do odmiennej kwalifikacji.

Po otrzymaniu informacji o zatrzymaniu prawa jazdy warto:

• zabezpieczyć pokwitowanie zatrzymania prawa jazdy i dokumenty otrzymane podczas kontroli;
• ustalić godziny kontroli, testu przesiewowego i pobrania krwi oraz dokładny rodzaj wykonanych badań;
• sprawdzić, czy wydano postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy, kto je wydał oraz jakie przysługuje zażalenie;
• ustalić swój status procesowy i dokładną treść zarzutu;
• po uzyskaniu dostępu do właściwych materiałów sprawdzić kompletność wyników laboratoryjnych, protokołów i opinii biegłego;
• rozważyć wniosek o uzupełnienie opinii, jeżeli nie wyjaśnia ona stopnia oddziaływania substancji podczas prowadzenia pojazdu.

Osoba, której przedstawiono zarzut i która uzyskała status podejrzanego, ma prawo do obrony, korzystania z obrońcy i odmowy składania wyjaśnień. Dostęp do akt postępowania przygotowawczego podlega zasadom wynikającym z Kodeksu postępowania karnego i może wymagać zgody prowadzącego postępowanie.

Przed złożeniem szczegółowych wyjaśnień dobrze jest znać treść zarzutu i, w miarę dostępności procesowej, wyniki badań. Nie warto spekulować o stężeniu THC, czasie utrzymywania się działania marihuany ani wypowiadać stanowczych twierdzeń, których nie można zweryfikować. Skorzystanie z prawa do odmowy wyjaśnień nie stanowi przyznania się do winy.

Więcej informacji o przebiegu kontroli i wynikach badań zawiera artykuł Badanie na THC podczas kontroli drogowej.

FAQ

Czy dodatni narkotest oznacza automatyczną utratę prawa jazdy?

Dodatni wynik testu przesiewowego może uzasadniać podejrzenie i doprowadzić do procesowego zatrzymania prawa jazdy. Nie przesądza jednak o skazaniu ani ostatecznym orzeczeniu zakazu. Dalsze rozstrzygnięcia wymagają oceny wyników badań i pozostałych dowodów.

Czy palenie marihuany dzień wcześniej może skutkować zarzutem?

Tak, jest to możliwe, zwłaszcza przy regularnym używaniu. Nie oznacza to jednak, że zarzut zawsze będzie zasadny. Trzeba sprawdzić stężenie aktywnego THC, czas pobrania krwi, objawy oraz ustalenia biegłego dotyczące stanu kierowcy w chwili jazdy.

Czy THC poniżej 2,5 ng/ml wyklucza przestępstwo?

Nie. Wartość 2,5 ng/ml spotykana w opracowaniach toksykologicznych nie jest ustawową granicą między wykroczeniem a przestępstwem. Także wynik poniżej tej wartości wymaga indywidualnej oceny, podobnie jak wynik wyższy. Organ procesowy i sąd powinny rozpatrywać stężenie substancji łącznie z pozostałym materiałem dowodowym.

Czy przy wykroczeniu można uniknąć zakazu prowadzenia pojazdów?

Przy przypisaniu wykroczenia z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń zakaz prowadzenia pojazdów jest obligatoryjny. Można jednak kwestionować podstawy odpowiedzialności, a w przypadku ustalenia winy spór może dotyczyć długości i zakresu zakazu. Nie należy utożsamiać wykroczenia z automatyczną możliwością zachowania pełnych uprawnień.

Czy można zaskarżyć zatrzymanie prawa jazdy przed zakończeniem sprawy?

Tak. Na postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy wydane w trybie art. 137 Prawa o ruchu drogowym przysługuje zażalenie. Trzeba sprawdzić treść doręczonego postanowienia, pouczenie i właściwy termin procesowy. Zasadniczo termin wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia, zgodnie z odpowiednimi przepisami proceduralnymi.

Czy zatrzymanie prawa jazdy oznacza, że zakaz już obowiązuje?

Nie są to pojęcia tożsame. Zatrzymanie uprawnień na etapie kontroli i postępowania ma odrębną podstawę od sądowego zakazu prowadzenia pojazdów. Nie należy jednak prowadzić pojazdu tylko dlatego, że wyrok jeszcze nie zapadł. Trzeba sprawdzić aktualny status uprawnień, treść pokwitowania i wydanych postanowień.

Czy 0,6 g marihuany może skończyć się umorzeniem?

Może, ale nie automatycznie. Przy nieznacznej ilości przeznaczonej na własny użytek można powołać się na art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, jeżeli okoliczności sprawy i stopień społecznej szkodliwości przemawiają za niecelowością ukarania. Rozstrzygnięcie dotyczące posiadania nie przesądza o wyniku odrębnej sprawy związanej z prowadzeniem pojazdu.

W sprawie zatrzymania prawa jazdy za marihuanę nie wystarczy ustalić, czy kierowca palił i czy test był dodatni. Trzeba zbadać, jaki był jego stan w chwili prowadzenia pojazdu i czy dostępne dowody pozwalają przypisać wykroczenie, przestępstwo lub żaden z tych czynów. Dla kierowcy zawodowego wynik tej oceny może mieć bezpośrednie znaczenie dla pracy i dochodów.

Najważniejsze jest zabezpieczenie dokumentów z kontroli, analiza wyników badań, sprawdzenie podstaw zatrzymania prawa jazdy i weryfikacja opinii biegłego. W sprawach granicznych kwalifikacja prawna zależy od indywidualnych ustaleń, a nie od jednego matematycznego progu stężenia THC.