Szantaż nagraniem intymnym, co zrobić krok po kroku, gdzie zgłosić, jakie przepisy chronią pokrzywdzonego

Co należy zrobić w pierwszej kolejności

W pierwszej kolejności należy udać się na Policję (ewentualnie sporządzić pisemne zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa i wysłać je na adres Prokuratury). Do takiego zawiadomienia trzeba dołączyć wszystkie dowody, którymi Pan dysponuje, tj. zrzuty ekranu wiadomości, informacje o danych kontaktowych tej osoby (np. adres e-mail, nick na portalu społecznościowym).

W zawiadomieniu należy dokonać dokładnego opisu czynu, tj. w jaki sposób poznał Pan tę osobę, jak doszło do nawiązania kontaktu, w jakim okresie czasu to nastąpiło, jak doszło do rozmowy na kamerze oraz jakie były dalsze zdarzenia. Proszę dołączyć również potwierdzenie wykonania operacji polegającej na przesłaniu tej osobie pieniędzy.

W tym kontekście należy rozważyć kilka przestępstw.

Oszustwo, art. 286 Kodeksu karnego

Przestępstwo oszustwa (potocznie zwane także wyłudzeniem) zostało określone w art. 286 Kodeksu karnego.

Zgodnie z tym przepisem:
„kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 (§1).”

Przedmiotem ochrony wszystkich typów czynów zabronionych z art. 286 jest mienie. Chodzi o prawa rzeczowe (przede wszystkim własność), majątkowe i obligacyjne. W orzecznictwie wskazuje się, że:
„termin „mienie”, zawarty w treści art. 286 §1, oznacza całokształt sytuacji majątkowej, obejmującej wszelkie prawa, zarówno rzeczowe, jak i obligacyjne, zaś niekorzystne nim rozporządzenie może nastąpić zarówno przez rzeczywisty uszczerbek, jak i przez utratę należnych korzyści” (postanowienie SN z 15.06.2007 r., I KZP 13/07, OSNKW 2007/7–8, poz. 56).

Warto zaznaczyć, że przedmiotem ochrony przestępstwa z art. 286 jest nie tylko mienie osoby dokonującej niekorzystnego rozporządzenia, ale jakiegokolwiek podmiotu, który na skutek czynu zabronionego doznał uszczuplenia swojego mienia. W wielu wypadkach podmiot dokonujący rozporządzenia może być różny od podmiotu będącego pokrzywdzonym. Sprawcą tego przestępstwa może być każda osoba fizyczna zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej.

Na czym polega wprowadzenie w błąd i wyzyskanie błędu

Doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem z § 1 pełni dwojaką funkcję: znamienia czynnościowego oraz znamienia określającego skutek. Przestępstwo oszustwa zakłada, że realizacja tego znamienia może nastąpić za pomocą jednego z trzech znamion czasownikowych:

• wprowadzenia w błąd osoby doprowadzonej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem,

• wyzyskania błędu,

• wyzyskania niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.

W tym miejscu zasadne jest przytoczenie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. akt V KK 384/06, zgodnie z którym:
„Sposób działania sprawcy oszustwa względem innej osoby może zatem polegać na: wprowadzeniu jej w błąd przez wywołanie u niej wyobrażenia o istniejącej (nie przyszłej) rzeczywistości, która jest w istocie inna niż przedstawia jej sprawca; wyzyskaniu błędu pokrzywdzonego, tj. jego subiektywnego wyobrażenia o rzeczywistości, która jest w istocie odmienna i o czym sprawca wie; wyzyskaniu niezdolności pokrzywdzonego do należytego pojmowania przedsiębranego działania. (…) Opisane sposoby działania sprawcy muszą poprzedzać niekorzystne rozporządzenie mieniem przez pokrzywdzonego, stąd też istotnym znamieniem oszustwa jest związek przyczynowy między wprowadzeniem w błąd, czy wyzyskaniem błędu a niekorzystnym rozporządzeniem mieniem”.

Wprowadzenie w błąd może nastąpić przez działanie lub przez zaniechanie (np. przez zatajenie, przemilczenie; wyrok SN z 3.04.2007 r., III KK 362/06, LEX nr 296749; wyrok SN z 19.07.2007 r., V KK 384/06).

Natomiast znamię wyzyskania błędu sprowadza się do sytuacji, kiedy rozporządzający mieniem przed rozpoczęciem przez sprawcę działań doprowadzających do takiego rozporządzenia pozostaje już w mylnym wyobrażeniu o rzeczywistości, będąc nieświadomy pewnych jej relewantnych elementów. Sprawca nie jest czynnikiem, który wywołał po stronie pokrzywdzonego błąd, a jedynie tym, który błąd ten wykorzystuje.

Niekorzystne rozporządzenie mieniem, skutek oszustwa

Przestępstwo oszustwa z art. 286 § 1 jest przestępstwem znamiennym, tj. skutkiem w postaci niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Przez rozporządzenie mieniem należy rozumieć dokonanie dyspozycji majątkowej, wyrazem której jest polepszenie sytuacji majątkowej sprawcy lub innego podmiotu kosztem pokrzywdzonego.

Niewątpliwie uiszczenie przez Pana zapłaty powoduje, że osoba, która do tego doprowadziła, popełniła przestępstwo oszustwa.

Zmuszanie i groźby, art. 191 Kodeksu karnego

Kolejnym przestępstwem wartym analizy w kontekście omawianej sytuacji jest przestępstwo z art. 191 § 1 Kodeksu karnego.

Zgodnie z tym przepisem:
„kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”

Przedmiotem ochrony przestępstwa zmuszania jest wolność człowieka w ujęciu decyzyjnym, a zatem wolność podejmowania decyzji oraz ich realizacji, czyli wolność wyboru określonego postępowania.

Pojęcie groźby bezprawnej rozumieć należy w sposób zdefiniowany w art. 115 § 12 k.k. W tym miejscu warto jedynie położyć nacisk na wymóg bezprawności groźby.

Udostępnienie nagrania i rozpowszechnianie wizerunku, art. 191a Kodeksu karnego

Niestety aktualnie bardzo często dochodzi do podobnych sytuacji. Jedynym sposobem przeciwdziałania im jest zgłoszenie podejrzenia popełnienia przestępstwa.

Jeżeli doszłoby do udostępnienia zdjęć lub filmów, wówczas będzie to realizowało znamiona przestępstwa z art. 191a Kodeksu karnego.

Zgodnie z tym przepisem:
„kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej, używając w tym celu wobec niej przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, albo wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody rozpowszechnia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”

Ściganie tego przestępstwa następuje wyłącznie na wniosek pokrzywdzonego.