- Uporczywe nękanie może być przestępstwem z art. 190a Kodeksu karnego.
- Warto gromadzić dowody: wiadomości, nagrania połączeń, zdjęcia, zeznania świadków.
- Ofiara może żądać zakazu kontaktu lub zbliżania się już na etapie postępowania karnego.
- Leczenie psychiatryczne sprawcy nie oznacza automatycznie braku odpowiedzialności.
- Wsparcie psychologiczne i prawne często pomaga szybciej odzyskać poczucie bezpieczeństwa.
Przestępstwo uporczywego nękania
Opisane zachowanie byłego partnera może wyczerpywać znamiona przestępstwa uporczywego nękania, czyli stalkingu, określonego w art. 190a Kodeksu karnego. Chodzi przede wszystkim o sytuacje, w których sprawca uporczywie kontaktuje się z ofiarą, śledzi ją, wydzwania, wysyła wiadomości, kontaktuje się z rodziną albo wzbudza realne poczucie zagrożenia.
W praktyce organy ścigania oceniają całokształt zachowań sprawcy, ich intensywność oraz wpływ na życie pokrzywdzonej. Znaczenie ma również to, czy kobieta zmieniła swoje codzienne funkcjonowanie z obawy przed sprawcą, np. unika wychodzenia z domu, zmienia numer telefonu albo miejsce zamieszkania.
W przypadku stalkingu bardzo ważne jest zabezpieczanie dowodów: wiadomości SMS, e-maili, historii połączeń, nagrań, zdjęć, przesyłek, danych świadków czy screenów z mediów społecznościowych.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Groźby bezprawne i naruszenie prywatności
Jeżeli były partner kieruje groźby, szantażuje lub próbuje wymuszać kontakt, mogą mieć zastosowanie także przepisy art. 190 i 191 Kodeksu karnego dotyczące gróźb karalnych i zmuszania. Warto zapoznać się także z omówieniem problemu: groźby bezprawne wobec ofiary.
W wielu sprawach stalking obejmuje także publikowanie informacji o ofierze, kontaktowanie się z jej pracodawcą lub rodziną albo tworzenie fałszywych kont internetowych. Takie działania mogą naruszać dobra osobiste i prowadzić również do odpowiedzialności cywilnej.
W praktyce warto możliwie szybko złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na policji albo w prokuraturze. W piśmie należy szczegółowo opisać zachowania sprawcy, wskazać dowody i wyjaśnić, dlaczego pokrzywdzona obawia się o swoje bezpieczeństwo.
Zakaz kontaktu i środki ochrony
W toku postępowania karnego prokurator albo sąd mogą zastosować wobec sprawcy środki zapobiegawcze, np. zakaz kontaktowania się, zakaz zbliżania się do pokrzywdzonej lub dozór policji. W poważniejszych przypadkach możliwe jest również tymczasowe aresztowanie.
Warto wyraźnie wskazywać organom ścigania, że zachowanie sprawcy powoduje realny lęk i destabilizuje codzienne życie. Dla oceny sprawy istotne są konkretne fakty, częstotliwość działań oraz wcześniejsze incydenty.
Pomocne może być również zapoznanie się z materiałem dotyczącym przestępstwa uporczywego nękania, szczególnie gdy sprawca stale kontaktuje się telefonicznie lub przez internet.
Leczenie psychiatryczne sprawcy a odpowiedzialność karna
Fakt, że sprawca leczy się psychiatrycznie albo przebywał w ośrodku zamkniętym, nie oznacza automatycznie, że „nic mu nie grozi”. Odpowiedzialność karna zależy od ustalenia poczytalności w chwili czynu i wymaga opinii biegłych.
Nawet jeżeli sprawca miałby ograniczoną lub wyłączoną poczytalność, organy państwa mogą stosować środki zabezpieczające mające chronić społeczeństwo oraz pokrzywdzoną. Dlatego zgłaszanie niebezpiecznych zachowań jest bardzo ważne.
Jeżeli zachowanie sprawcy wskazuje na możliwość eskalacji przemocy, warto dokumentować wszystkie incydenty i informować o nich policję oraz prokuraturę. W razie zagrożenia należy niezwłocznie dzwonić pod numer alarmowy 112.
Wsparcie psychologiczne dla ofiar
Ofiary stalkingu często odczuwają przewlekły stres, lęk i poczucie osaczenia. Wsparcie psychologiczne może pomóc odzyskać poczucie bezpieczeństwa oraz przygotować się do kontaktu z organami ścigania i sądem.
Pomocne mogą być także organizacje wspierające osoby pokrzywdzone przestępstwami oraz ośrodki interwencji kryzysowej. Warto przeczytać również materiał dotyczący wsparcia dla osoby zagrożonej.
Przykłady
Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać sprawy dotyczące stalkingu i uporczywego nękania.
Po zakończeniu związku były partner codziennie wysyłał kobiecie po kilkadziesiąt wiadomości i pojawiał się pod jej miejscem pracy. Gdy złożyła zawiadomienie na policji i przekazała historię wiadomości, prokurator zastosował wobec sprawcy zakaz kontaktowania się.
Mężczyzna po rozstaniu zaczął kontaktować się z rodziną byłej partnerki i rozsyłać obraźliwe wiadomości do jej znajomych. Kobieta zgromadziła screeny i dane świadków, dzięki czemu możliwe było wszczęcie postępowania zarówno o stalking, jak i o naruszenie dóbr osobistych.
Były partner kobiety leczył się psychiatrycznie, ale mimo tego wielokrotnie łamał zakaz kontaktu. Sąd uznał, że konieczne jest zastosowanie dalej idących środków ochronnych, ponieważ zachowanie sprawcy powodowało realne zagrożenie dla pokrzywdzonej.
FAQ
Czy uporczywe wydzwanianie może być stalkingiem?
Tak, jeżeli telefony są natarczywe, powtarzalne i wywołują poczucie zagrożenia albo poważnie naruszają prywatność pokrzywdzonej.
Czy trzeba mieć świadków, aby zgłosić stalking?
Nie. Dowodami mogą być także wiadomości, nagrania, screeny, billing połączeń czy dokumentacja medyczna.
Czy leczenie psychiatryczne sprawcy wyklucza odpowiedzialność?
Nie. Odpowiedzialność zależy od oceny poczytalności dokonanej przez biegłych i sąd.
Czy można uzyskać zakaz zbliżania się?
Tak. Prokurator albo sąd mogą zastosować zakaz kontaktowania się lub zbliżania do pokrzywdzonej.
Czy warto korzystać z pomocy psychologa?
Tak, ponieważ stalking często powoduje silny stres, zaburzenia lękowe i poczucie ciągłego zagrożenia.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
4. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego – Dz.U. 1994 nr 111 poz. 535
