Nowe przestępstwo po okresie próby a odwieszenie kary

Czy po okresie próby sąd może jeszcze odwiesić zawiasy?

Tak, ale nie w każdej sytuacji. W przypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności podstawowe znaczenie ma art. 75 Kodeksu karnego. Zgodnie z aktualnym brzmieniem tego przepisu zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu roku od zakończenia okresu próby.

Oznacza to, że po zakończeniu próby sąd ma jeszcze ustawowy czas na wydanie postanowienia, ale ten roczny termin nie tworzy samodzielnej podstawy do odwieszenia kary. Nadal trzeba wykazać, że zachowanie skazanego mieści się w jednej z przesłanek z art. 75 Kodeksu karnego, najczęściej że do naruszenia doszło w okresie próby.

W praktyce często pojawia się pomyłka z terminem 6 miesięcy. Termin ten odnosi się do podjęcia warunkowo umorzonego postępowania, a nie do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, której wykonanie zostało warunkowo zawieszone. Przy tak zwanych zawiasach należy więc brać pod uwagę roczny termin z art. 75 § 4 Kodeksu karnego.

Kiedy odwieszenie kary jest obowiązkowe?

Sąd musi zarządzić wykonanie zawieszonej kary tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są warunki z art. 75 § 1 Kodeksu karnego. Skazany musi w okresie próby popełnić podobne przestępstwo umyślne, a za to nowe przestępstwo musi zostać prawomocnie orzeczona kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Nie wystarczy więc samo podejrzenie popełnienia nowego czynu, wniesienie aktu oskarżenia ani nieprawomocny wyrok. Nie wystarczy również skazanie wyłącznie na grzywnę albo na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem. W takich sytuacjach nie działa mechanizm obowiązkowego odwieszenia z art. 75 § 1 Kodeksu karnego.

Jeżeli nowy czyn został popełniony po zakończeniu okresu próby, sąd powinien najpierw zbadać datę czynu. To właśnie data popełnienia czynu, a nie tylko data wyroku w nowej sprawie, ma zasadnicze znaczenie przy ocenie, czy naruszono okres próby.

Kiedy sąd może, ale nie musi, zarządzić wykonanie kary?

Art. 75 § 2 Kodeksu karnego przewiduje fakultatywne zarządzenie wykonania kary. Sąd może to zrobić, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż opisane w art. 75 § 1, albo uchyla się od uiszczenia grzywny, dozoru, wykonania nałożonych obowiązków, środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku.

W okresie próby ważne jest przestrzeganie prawa; po jej pomyślnym zakończeniu w praktyce pojawia się też pytanie o kiedy następuje zatarcie skazania. Trzeba jednak pamiętać, że zatarcie skazania może być odsunięte w czasie, jeżeli nie wykonano orzeczonej grzywny, środka karnego, przepadku albo środka kompensacyjnego.

Jeżeli skazany był już pisemnie upomniany przez kuratora zawodowego, a mimo to ponownie zaistnieją okoliczności wskazane w art. 75 § 2 Kodeksu karnego, sąd co do zasady zarządza wykonanie kary, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy. Dlatego w sprawach wykonawczych znaczenie mają nie tylko nowe wyroki, ale także całość zachowania skazanego w okresie próby. Dla pełniejszego obrazu warto porównać także kradzież wcześniejszy wyrok zawieszeniu.

Jeżeli problem polega na tym, że wcześniejsza kara nie została jeszcze wykonana albo sprawa powróciła po latach, trzeba osobno ocenić sytuację gdy kara nie została wykonana, ponieważ rażące naruszenie obowiązków może mieć inne skutki niż samo popełnienie nowego czynu po zakończeniu próby.

Nowe przestępstwo skarbowe i grzywna

W sprawach o przestępstwa skarbowe, w tym dotyczących nielegalnego obrotu wyrobami akcyzowymi, przepisy Kodeksu karnego o warunkowym zawieszeniu wykonania kary stosuje się odpowiednio na podstawie art. 20 § 2 Kodeksu karnego skarbowego. Odpowiednie stosowanie oznacza, że trzeba uwzględnić także specyfikę postępowania karnego skarbowego.

Jeżeli za nowy czyn skarbowy wchodzi w grę wyłącznie grzywna, nie spełnia to przesłanki obligatoryjnego zarządzenia wykonania kary z art. 75 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten wymaga bowiem prawomocnego orzeczenia bezwzględnej kary pozbawienia wolności za podobne przestępstwo umyślne popełnione w okresie próby.

W sprawach karnych skarbowych możliwe bywa także dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Nie jest ono jednak dostępne w każdej sprawie. Co do zasady nie można z niego skorzystać, jeżeli przestępstwo skarbowe jest zagrożone karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności, a także w określonych w Kodeksie karnym skarbowym przypadkach obostrzenia odpowiedzialności. Jeżeli sąd zezwoli na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, taki prawomocny wyrok nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego.

Co zrobić, gdy grozi odwieszenie kary?

Najpierw należy ustalić trzy daty: początek i koniec okresu próby, datę popełnienia nowego czynu oraz datę uprawomocnienia się ewentualnego wyroku w nowej sprawie. Następnie trzeba porównać rodzaj nowego czynu i orzeczonej kary z warunkami z art. 75 Kodeksu karnego. W zbliżonych sprawach pomocny może być również tekst o tym, jak wygląda upublicznienie wyroku sądu karnego.

Jeżeli nowy czyn popełniono już po zakończeniu okresu próby, a za sprawę skarbową realnie grozi grzywna albo dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, ryzyko obligatoryjnego odwieszenia poprzedniej kary jest zasadniczo niższe. Nie można jednak oceniać sprawy wyłącznie na podstawie potocznego określenia zawiasy, ponieważ znaczenie ma dokładna treść wyroku i obowiązków nałożonych przez sąd.

W razie otrzymania wezwania z sądu wykonawczego warto przygotować dokumenty potwierdzające prawidłowy przebieg próby, wykonanie obowiązków, uiszczenie grzywny lub naprawienie szkody oraz argumenty przemawiające przeciwko zarządzeniu wykonania kary, jeżeli sąd rozważa fakultatywne odwieszenie.

FAQ

Czy po zakończeniu okresu próby można odwiesić karę?

Tak, ale tylko w granicach art. 75 Kodeksu karnego. Postanowienie o zarządzeniu wykonania kary nie może zostać wydane później niż w ciągu roku od zakończenia okresu próby.

Czy termin wynosi 6 miesięcy czy rok?

Przy warunkowo zawieszonej karze pozbawienia wolności termin wynosi rok od zakończenia okresu próby. Termin 6 miesięcy dotyczy innej instytucji, czyli podjęcia warunkowo umorzonego postępowania.

Czy grzywna za nowe przestępstwo powoduje automatyczne odwieszenie zawiasów?

Nie. Automatyczne, czyli obligatoryjne, zarządzenie wykonania kary wymaga prawomocnego orzeczenia bezwzględnej kary pozbawienia wolności za podobne przestępstwo umyślne popełnione w okresie próby.

Czy liczy się data wyroku czy data popełnienia nowego czynu?

Dla oceny naruszenia okresu próby kluczowa jest data popełnienia nowego czynu. Data prawomocnego wyroku ma znaczenie dla tego, czy sąd wykonawczy może wydać postanowienie w ustawowym rocznym terminie.

Czy dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w sprawie skarbowej trafia do KRK?

Nie. Zgodnie z Kodeksem karnym skarbowym prawomocny wyrok zezwalający na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego. Trzeba jednak najpierw sprawdzić, czy w danej sprawie taka procedura jest dopuszczalna.

Podsumowanie

Jeżeli nowe przestępstwo zostało popełnione już po zakończeniu okresu próby, a w nowej sprawie grozi jedynie grzywna, co do zasady nie powinno dojść do obligatoryjnego odwieszenia wcześniejszej kary. Roczny termin po zakończeniu próby oznacza granicę czasową dla sądu, a nie automatyczne przedłużenie okresu próby.

Inaczej należy oceniać sytuację, gdy czyn został popełniony jeszcze w okresie próby, zwłaszcza gdy za podobne przestępstwo umyślne prawomocnie orzeczono bezwzględną karę pozbawienia wolności. Wtedy ryzyko zarządzenia wykonania kary jest znacznie większe.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 69, art. 70, art. 75 i art. 76 - ISAP Sejm
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 17, art. 18, art. 20, art. 22 oraz art. 142-148 - ISAP Sejm
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, dotyczący art. 75 § 1 Kodeksu karnego - ISAP Sejm

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.