Prywatne oskarżenie w sprawie oszustw spółdzielni
• Data: 2025-08-21 Autor: Tomasz Krupiński
Czy mogę wnieść prywatny akt oskarżenia, gdy prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia, a sąd utrzymał postanowienie prokuratury? Sprawa dotyczy oszust finansowych spółdzielni wobec mieszkańców kilku osiedli w naszym mieście. Wszczęto tylko postępowanie sprawdzające, które na pewno „nic nie ujawni”. Co robić?
Przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego
Oskarżycielem prywatnym może być wyłącznie pokrzywdzony, który ma możliwość wnosić i popierać oskarżenie o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego (art. 59 § 1). Definicja pokrzywdzonego zawarta jest w art. 49 § 1 Kodeksu karnego. W uchwale z 15 września 1999 r., sygn. akt I KZP 26/99, OSNKW 1999, nr 11–12, poz. 69, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że „art. 49 § 1 powinien być interpretowany wąsko, a zatem krąg pokrzywdzonych w rozumieniu art. 49 § 1 powinien być ograniczony zespołem znamion czynu będącego przedmiotem postępowania oraz czynów współukaranych” (podobnie także uchwała SN z 21 grudnia 1999 r., syg. akt I KZP 43/99, Biul. SN 1999, nr 12, s. 14). Innymi słowy, w przypadku przestępstwa zniesławienia pokrzywdzonym jest tylko ten, kogo dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone. Przestępstwo zniesławienia jako chroniące przede wszystkim dobre imię konkretnej osoby dotyka bezpośrednio tylko osobę, do której zniesławienie się odnosi, a zatem jej najbliżsi, chociaż mogą poczuć się dotknięci przestępczym zachowaniem sprawcy, nie mogą realizować uprawnień żyjącego pokrzywdzonego. Jedynie w przypadku śmierci pokrzywdzonego najbliższym przysługują uprawnienia, o których mowa w art. 52 § 1.
Wśród przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego, a wynikających z kodeksu karnego należy wymienić:
- nieumyślne średnie lub lekkie uszkodzenie ciała (art. 157 § 4 w zw. z art. 157 § 3 K.k.);
- lekkie uszkodzenie ciała (art. 157 § 2 K.k.);
- zniesławienie (art. 212 K.k.);
- zniewaga (art. 216 K.k.);
- naruszenie nietykalności cielesnej (art. 217 K.k.).
Zgodnie z powyższym nie przysługuje Państwu prawo wniesienia prywatnego aktu oskarżenia. Proszę jednak przesłać mi pismo o odmowie wszczęcia dochodzenia.
Przykłady
Wyobraźmy sobie mieszkańców osiedla, którzy wpłacali przez kilka lat dodatkowe zaliczki na fundusz remontowy. Zarząd spółdzielni obiecywał, że środki zostaną przeznaczone na ocieplenie bloków i wymianę wind. Po czasie okazało się, że pieniądze „zniknęły”, a remontów nie wykonano. Prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia, uznając, że nie ma podstaw do przyjęcia znamion przestępstwa. Mieszkańcy, czując się oszukani, zaczęli zastanawiać się, czy mogą wnieść prywatny akt oskarżenia, choć właściwą drogą byłby subsydiarny akt oskarżenia.
Inna sytuacja miała miejsce, gdy spółdzielnia zawarła umowę z firmą sprzątającą, której właścicielem był bliski członek rodziny prezesa. Wysokie opłaty za usługi obciążały mieszkańców, a jakość prac była rażąco niska. Gdy lokatorzy zgłosili sprawę organom ścigania, usłyszeli, że nie ma znamion przestępstwa i postępowanie zostało zakończone na etapie sprawdzającym. W takim przypadku pojawia się pytanie, jakie narzędzia prawne pozostają do dyspozycji pokrzywdzonych.
W jeszcze innej sprawie spółdzielnia pobierała od mieszkańców opłaty eksploatacyjne zawyżone o kilkadziesiąt procent, tłumacząc to rzekomymi kosztami administracyjnymi. Dopiero po latach wyszło na jaw, że pieniądze trafiały na prywatne konta członków zarządu. Prokuratura jednak odmówiła wszczęcia dochodzenia, wskazując na brak wystarczających dowodów. Pokrzywdzeni, sfrustrowani i przekonani o istnieniu oszustwa, zaczęli szukać sposobu na samodzielne wniesienie sprawy do sądu.
Podsumowanie
Sprawy dotyczące nadużyć w spółdzielniach mieszkaniowych budzą ogromne emocje, bo dotykają bezpośrednio majątku i codziennego życia mieszkańców. Warto jednak pamiętać, że prywatny akt oskarżenia nie jest właściwą drogą w przypadku oszustw – te czyny są ścigane z urzędu. Jeśli prokuratura i sąd odmówią podjęcia działań, pokrzywdzonym pozostaje możliwość wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. To narzędzie pozwala samodzielnie doprowadzić sprawę do sądu i dochodzić swoich praw, gdy instytucje państwowe zawiodą.
Oferta porad prawnych
Oferujemy szybkie i wygodne porady prawne online – bez wychodzenia z domu. Wystarczy opisać swoją sprawę, a otrzymasz rzetelną i przejrzystą odpowiedź przygotowaną przez prawnika. Pomagamy w sprawach cywilnych, rodzinnych, spadkowych, gospodarczych oraz karnych. Gwarantujemy poufność, jasne zasady współpracy i atrakcyjne ceny. Dzięki poradzie online zyskasz pewność, jakie kroki podjąć i jak skutecznie chronić swoje prawa.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1999 r., syg. akt I KZP 43/99
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
