• Stan prawny na: 2026-05-23
Jeżeli ktoś zaciągnął pożyczkę na Twoje dane i podrobił Twój podpis, sprawę warto niezwłocznie zgłosić Policji albo prokuraturze oraz pisemnie zakwestionować dług u pożyczkodawcy.
W artykule wyjaśniamy, jakie przepisy mogą mieć zastosowanie, jakie dowody zebrać i jak bronić się przed windykacją za umowę, której nie podpisałeś.
Masz podobny problem prawny?
Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Opisz sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu
Jeżeli pożyczka została zaciągnięta na cudze dane bez wiedzy i zgody tej osoby, a pod umową złożono sfałszowany podpis, sprawa nie jest wyłącznie sporem rodzinnym ani zwykłą pomyłką pożyczkodawcy. W pierwszej kolejności należy rozważyć odpowiedzialność za fałszerstwo dokumentu oraz za posłużenie się cudzymi danymi w celu uzyskania pieniędzy.
Podstawowe znaczenie ma art. 270 K.k., który penalizuje podrobienie lub przerobienie dokumentu oraz używanie takiego dokumentu jako autentycznego. W aktualnym brzmieniu przepis stanowi:
„§ 1. Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wypełnia blankiet, opatrzony cudzym podpisem, niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo takiego dokumentu używa.
§ 2a. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.
Umowa pożyczki jest dokumentem w rozumieniu prawa karnego, bo potwierdza istnienie stosunku prawnego i może być podstawą żądania zapłaty. Zgodnie z art. 115 § 14 K.k. dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo albo który ze względu na treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Dotyczy to również dokumentów utrwalonych elektronicznie, jeżeli ich treść ma znaczenie prawne.
Podpisanie umowy nazwiskiem innej osoby, nawet osoby bliskiej, nadaje dokumentowi pozór pochodzenia od tej osoby. Dlatego organy ścigania powinny badać, kto wypełnił wniosek, kto przekazał skan dowodu, z jakiego adresu IP lub numeru telefonu składano wniosek, na jaki rachunek wypłacono środki i czy podpis na umowie pochodzi od rzeczywistego właściciela danych.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
W sprawach pożyczek na cudze dane trzeba rozróżnić dwa typy zachowań. Podrobienie dokumentu polega na stworzeniu pozoru, że dokument pochodzi od osoby, która go w rzeczywistości nie sporządziła ani nie podpisała. Przykładem jest wpisanie cudzych danych i złożenie podpisu imitującego podpis właściciela dowodu.
Inna sytuacja zachodzi wtedy, gdy dokument jest wystawiony przez osobę uprawnioną, ale zawiera nieprawdziwe informacje. Wtedy może chodzić o poświadczenie nieprawdy w dokumencie, a nie o klasyczne podrobienie podpisu. W praktyce kwalifikacja prawna zależy od tego, kto sporządził dokument, kto miał prawo go wystawić i na czym dokładnie polegało wprowadzenie nieprawdziwych danych.
W orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje się, że dokument jest podrobiony, gdy nie pochodzi od osoby, w której imieniu został sporządzony. Sąd Najwyższy wskazywał także, że dla bytu przestępstwa z art. 270 § 1 K.k. co do zasady nie ma znaczenia, czy ktoś poniósł szkodę majątkową. Wystarczy samo podrobienie dokumentu w celu użycia go jako autentycznego albo użycie takiego dokumentu.
Samo fałszerstwo podpisu nie zawsze wyczerpuje wszystkie możliwe kwalifikacje prawne. Jeżeli sprawca, posługując się cudzymi danymi, doprowadził firmę pożyczkową do wypłaty pieniędzy, organy ścigania mogą badać również oszustwo z art. 286 § 1 K.k. Chodzi o sytuację, w której pożyczkodawca został wprowadzony w błąd co do tożsamości osoby zawierającej umowę i przez to rozporządził pieniędzmi.
W zależności od tego, jaki podmiot udzielał finansowania i jakie dokumenty przedstawiono, znaczenie może mieć także art. 297 § 1 K.k., dotyczący przedkładania podrobionych, przerobionych, poświadczających nieprawdę albo nierzetelnych dokumentów lub oświadczeń w celu uzyskania kredytu, pożyczki, gwarancji, dotacji, subwencji, zamówienia publicznego lub podobnego świadczenia. Ten przepis nie zastępuje art. 270 K.k., lecz może występować obok niego.
Jeżeli sprawca użył skanu dowodu osobistego, numeru PESEL, numeru telefonu, adresu e-mail albo innych danych identyfikujących właściciela, trzeba rozważyć również kradzież tożsamości z art. 190a § 2 K.k. Przepis ten dotyczy podszywania się pod inną osobę z wykorzystaniem jej danych w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Wątek posłużenia się cudzym dowodem lub danymi bywa podobny do spraw, w których analizowane jest wykorzystanie cudzych danych.
Jeżeli ktoś posługuje się cudzym dokumentem stwierdzającym tożsamość albo cudze prawa majątkowe, może wchodzić w grę także art. 275 K.k. Przy samym skanie lub kopii dowodu ocena wymaga jednak ostrożności, bo decyduje dokładny sposób wykorzystania dokumentu i okoliczności sprawy.
Zawiadomienie można złożyć pisemnie albo ustnie do protokołu w jednostce Policji lub w prokuraturze. Zgodnie z art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego każdy, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub Policję.
W praktyce warto złożyć zawiadomienie pisemne, bo pozwala ono uporządkować fakty, wskazać dowody i opisać chronologię zdarzeń. Nie trzeba samodzielnie przesądzać o kwalifikacji prawnej czynu. Wystarczy opisać, że nie zawierało się pożyczki, nie składało podpisu, nie wyrażało zgody na wykorzystanie danych i że wezwania do zapłaty dotyczą umowy zawartej bez wiedzy właściciela danych.
Do zawiadomienia warto dołączyć:
Warto także zawnioskować o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego, jeżeli umowa zawiera podpis odręczny lub jego skan. Organy ścigania mogą pobrać próbki podpisu oraz porównać je z podpisami z dokumentów urzędowych, bankowych lub innych dokumentów złożonych w normalnym obrocie.
Równolegle do zawiadomienia organów ścigania należy pisemnie poinformować firmę pożyczkową, że umowa została zawarta bez wiedzy i zgody właściciela danych, a podpis został zakwestionowany jako sfałszowany. W piśmie warto zażądać kopii pełnej dokumentacji pożyczkowej, wskazania sposobu weryfikacji tożsamości, numeru rachunku, na który wypłacono pieniądze, oraz wstrzymania działań windykacyjnych do czasu wyjaśnienia sprawy.
Nie należy w takiej korespondencji pisać, że „proszę o rozłożenie mojego długu na raty” albo „uznaję zadłużenie, ale nie mogę zapłacić”. Bezpieczniejsze jest stanowcze wskazanie, że nie zawarto umowy, nie podpisano dokumentu, nie otrzymano środków i nie uznaje się roszczenia. Jeżeli pożyczkodawca kieruje sprawę do sądu, trzeba odebrać korespondencję i wnieść sprzeciw albo zarzuty w terminie wskazanym w pouczeniu. Przy nakazie zapłaty termin często wynosi 2 tygodnie od doręczenia.
Jeżeli doszło do wykorzystania danych, warto również zastrzec numer PESEL w aplikacji mObywatel, w serwisie gov.pl albo w urzędzie gminy. Od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzać zastrzeżenie numeru PESEL przy zawieraniu m.in. umowy kredytu lub pożyczki. Zastrzeżenie nie rozwiązuje automatycznie już powstałego sporu, ale zmniejsza ryzyko kolejnych prób wyłudzenia.
Warto też sprawdzić raporty w biurach informacji kredytowej i gospodarczej, aby ustalić, czy na dane pokrzywdzonego nie zawarto innych umów. Jeżeli wpisy są skutkiem sfałszowanej umowy, można żądać ich usunięcia lub sprostowania, powołując się na brak zawarcia umowy i prowadzone postępowanie karne.
Co do zasady osoba, która nie zawarła umowy pożyczki i nie złożyła podpisu pod dokumentem, nie jest pożyczkobiorcą. Problem polega jednak na tym, że firma pożyczkowa może początkowo opierać się na dokumentach znajdujących się w jej systemie. Dlatego tak ważne jest szybkie zakwestionowanie podpisu i formalne zgłoszenie sprawy.
Ustalenie w postępowaniu karnym, że podpis został podrobiony, a dane wykorzystano bez zgody, jest bardzo istotnym dowodem w sporze z pożyczkodawcą lub windykatorem. Nie zawsze jednak trzeba czekać na prawomocny wyrok karny, aby bronić się w sprawie cywilnej. W razie pozwu należy podnosić zarzut braku zawarcia umowy, kwestionować autentyczność podpisu i wnosić o dowód z dokumentów oraz opinii biegłego.
Jeżeli sprawcą jest osoba bliska, zgłoszenie sprawy może być emocjonalnie trudne, ale brak reakcji zwykle działa na niekorzyść właściciela danych. Dług może rosnąć, mogą pojawić się wpisy w rejestrach dłużników, a pożyczkodawca może skierować sprawę do sądu.
Fałszerstwo dokumentu z art. 270 § 1 K.k. jest występkiem zagrożonym karą do 5 lat pozbawienia wolności, dlatego podstawowy termin przedawnienia karalności wynosi 10 lat. Jeżeli jednak w sprawie występuje także oszustwo z art. 286 § 1 K.k. albo kradzież tożsamości z art. 190a § 2 K.k., trzeba brać pod uwagę, że są to czyny zagrożone surowszą górną granicą kary, co może oznaczać dłuższy termin przedawnienia. Ostateczną ocenę zawsze należy odnieść do konkretnej kwalifikacji prawnej i daty czynu.
Nie warto zwlekać ze zgłoszeniem. Im szybciej sprawa trafi do organów ścigania, tym większa szansa na zabezpieczenie danych technicznych, dokumentów, historii logowań, nagrań rozmów i informacji o rachunku bankowym, na który wypłacono pożyczkę.
Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać sprawy związane z podrobionym podpisem i pożyczką zaciągniętą na cudze dane.
Córka zaczyna otrzymywać wezwania do zapłaty za pożyczkę, której nigdy nie brała. Po uzyskaniu dokumentów z firmy pożyczkowej okazuje się, że wniosek złożono z adresu e-mail matki, a pieniądze wypłacono na rachunek, do którego córka nie ma dostępu. Córka składa zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, kwestionuje podpis i żąda od pożyczkodawcy wstrzymania windykacji do czasu wyjaśnienia sprawy.
Student udostępnił kiedyś skan dowodu osobistego osobie z rodziny przy załatwianiu spraw urzędowych. Po kilku miesiącach dowiaduje się, że na jego dane zawarto umowę pożyczki online. W sprawie istotne będzie nie tylko badanie podpisu, ale także ustalenie, kto miał dostęp do skanu dowodu, kto podawał numer telefonu i adres e-mail oraz na jaki rachunek wypłacono środki.
Pokrzywdzony dowiaduje się o pożyczce dopiero z pozwu i nakazu zapłaty. Nie powinien ignorować pisma z sądu. Powinien wnieść środek zaskarżenia w terminie z pouczenia, wskazać, że nie podpisywał umowy, zażądać przedstawienia oryginału dokumentów oraz równolegle złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Tak. Jeżeli członek rodziny użył Twoich danych i podrobił Twój podpis, możesz złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Bliska relacja ze sprawcą nie powoduje, że fałszerstwo dokumentu albo oszustwo przestaje być przestępstwem.
Może kierować wezwania, jeżeli w jej dokumentacji widniejesz jako pożyczkobiorca, ale nie oznacza to automatycznie, że dług istnieje po Twojej stronie. Należy pisemnie zakwestionować zawarcie umowy, zażądać dokumentów i niezwłocznie zgłosić podejrzenie fałszerstwa.
Nie należy zakładać, że sama zgoda na załatwienie jakiejś sprawy uprawnia inną osobę do podpisania się cudzym nazwiskiem. Podpisanie dokumentu za inną osobę może stanowić fałszerstwo dokumentu, nawet gdy sprawca twierdzi, że działał za wiedzą tej osoby.
Nie. Zawiadomienie można złożyć bez prywatnej opinii. W toku postępowania organy ścigania mogą zabezpieczyć dokumenty, pobrać próbki pisma i powołać biegłego. Prywatna opinia może czasem pomóc, ale nie jest warunkiem zgłoszenia sprawy.
Trzeba działać w terminie wskazanym w pouczeniu z sądu. Najczęściej należy wnieść sprzeciw albo zarzuty od nakazu zapłaty, zakwestionować autentyczność podpisu i wskazać, że umowa została zawarta bez Twojej wiedzy i zgody.
Sfałszowany podpis na umowie pożyczki może prowadzić do odpowiedzialności karnej osoby, która podrobiła dokument, użyła cudzych danych i doprowadziła pożyczkodawcę do wypłaty pieniędzy. Dla pokrzywdzonego najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów, zgłoszenie sprawy Policji lub prokuraturze oraz konsekwentne kwestionowanie roszczeń firmy pożyczkowej.
W tego typu sprawach nie należy ograniczać się do rozmów telefonicznych z windykacją. Każde istotne stanowisko powinno zostać złożone na piśmie, a kopie dokumentów trzeba zachować. Jeżeli pojawi się pozew albo nakaz zapłaty, konieczna jest reakcja w terminie sądowym.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Informacja gov.pl: Zastrzeż swój numer PESEL lub cofnij zastrzeżenie - gov.pl
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 1979 r., sygn. akt II KR 10/79
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt I KZP 2/2005
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2002 r., sygn. akt V KKN 29/2001
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Marek Gola
Radca prawny, doktorant w Katedrze Prawa Karnego Procesowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, zdał aplikację radcowską w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach. Specjalizuje się w szczególności...
>> więcej informacjiPotrzebujesz pomocy prawnika?
Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Pracujemy 7 dni w tygodniu
Zapytaj prawnika
Bezpłatne zasoby, które realnie pomagają — kalkulatory, słownik, kodeksy i wzory pism.
