Odmowa składania zeznań przez świadka w sprawie karnej, prawa i konsekwencje
• Data: 2025-11-28 Autor: Marta Słomka
Otrzymałem wezwanie do sądu jako świadek w sprawie mojego brata oskarżonego o znęcanie się. Wcześniej zeznawałem na policji, jednak moje zeznania opierały się wyłącznie na tym, co usłyszałem od rodziców. Nie mam własnych obserwacji, ponieważ od dawna nie mieszkam w tym domu.
Chciałbym skorzystać z prawa do odmowy składania zeznań jako osoba najbliższa (art. 182 § 1 k.p.k., w związku z art. 115 § 11 k.k., który obejmuje rodzeństwo). Zależy mi, aby nie musieć stawiać się w sądzie, dlatego planuję złożyć oświadczenie o odmowie składania zeznań wraz z wnioskiem o odstąpienie od obowiązku osobistego stawiennictwa.
Zastanawiam się, czy taka odmowa może mieć dla mnie negatywne skutki, czy mogę złożyć dokumenty przez ePUAP oraz czy sąd będzie mógł wykorzystać zeznania złożone wcześniej na policji.
.jpg)
Prawo do odmowy składania zeznań
Zgodnie z art. 182 § 1 k.p.k. osoba najbliższa dla oskarżonego ma prawo do odmowy składania zeznań. Do osób najbliższych zalicza się między innymi rodzeństwo (art. 115 § 11 k.k.). Skorzystanie z tego prawa nie wywołuje żadnych negatywnych konsekwencji prawnych – nie jest to traktowane jako nielojalne zachowanie wobec wymiaru sprawiedliwości ani nie podlega sankcji karnej czy porządkowej.
Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy świadek wcześniej złożył już zeznania w sądzie. W takim przypadku istnieje możliwość odczytania tych zeznań, co jednak nie dotyczy przesłuchań złożonych wyłącznie na policji, o ile świadek skorzysta z prawa do odmowy przed sądem.
Forma złożenia oświadczenia
Oświadczenie o odmowie składania zeznań można złożyć także w formie pisemnej. Sąd może, ale nie musi, odstąpić od obowiązku osobistego stawiennictwa świadka, jednak w praktyce często przychyla się do takich wniosków, zwłaszcza gdy są one poprawnie sporządzone i dotyczą osoby najbliższej.
Najbezpieczniejszą formą doręczenia dokumentu jest wysłanie go pocztą jako list polecony za potwierdzeniem odbioru albo złożenie osobiście w biurze podawczym sądu. Możliwe jest również równoległe przesłanie skanu drogą e-mailową lub przez ePUAP, jednak zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego takie pismo nie zawsze wywołuje skutek procesowy w postępowaniu karnym. Sąd może je przyjąć, ale nie ma obowiązku nadania mu biegu.
Ocena dokumentu
Przedstawiony wzór oświadczenia i wniosku został przygotowany prawidłowo. Zawiera wszystkie wymagane elementy: dane świadka, sygnaturę akt, powołanie podstawy prawnej, jednoznaczne oświadczenie o odmowie oraz wniosek o zwolnienie z obowiązku stawiennictwa. Ważne, by dokument był podpisany i wysłany z odpowiednim wyprzedzeniem (najlepiej minimum tydzień przed rozprawą).
Warto monitorować, czy sąd wyda postanowienie w sprawie. Jeśli nie, świadek powinien pojawić się w sądzie i osobiście oświadczyć, że korzysta z prawa do odmowy składania zeznań.
Wykorzystanie wcześniejszych zeznań
Zgodnie z art. 182 § 3 k.p.k. sąd nie może odczytać zeznań osoby najbliższej, która odmówiła składania zeznań, chyba że zachodzą szczególne wyjątki przewidziane w art. 391 i 393 k.p.k. W opisanej sprawie wcześniejsze zeznania złożone na policji nie powinny zostać wykorzystane, jeśli świadek skutecznie skorzysta z prawa do odmowy zeznań przed sądem.
Podsumowanie
Świadek będący rodzeństwem oskarżonego ma pełne prawo odmówić składania zeznań. Skorzystanie z tego uprawnienia nie rodzi negatywnych konsekwencji. Najlepiej złożyć pisemne oświadczenie i wniosek w formie papierowej, by zapewnić ich skuteczność. Wcześniejsze zeznania złożone na policji nie będą mogły zostać wykorzystane, jeśli odmowa zostanie złożona przed sądem. Ostateczna decyzja co do zwolnienia ze stawiennictwa należy jednak wyłącznie do sądu.
Przykłady
Przykład 1
Siostra oskarżonego w sprawie o kradzież złożyła na policji krótkie zeznania. Przed sądem powołała się na art. 182 § 1 k.p.k. i odmówiła dalszych zeznań. Sąd nie mógł wykorzystać jej wcześniejszych wypowiedzi.
Przykład 2
Brat oskarżonego o oszustwo złożył do sądu pisemne oświadczenie o odmowie składania zeznań. Sąd uznał, że nie ma potrzeby jego osobistego stawiennictwa, i odstąpił od wezwania.
Przykład 3
Świadek – matka oskarżonego – złożyła zeznania w sądzie, a następnie zmieniła zdanie i powołała się na prawo odmowy zeznań. W takim przypadku sąd mógł odczytać jej wcześniejsze zeznania, ponieważ zostały one złożone na rozprawie.
Oferta porad prawnych
Jeżeli znajdujesz się w podobnej sytuacji i potrzebujesz wsparcia, oferujemy przygotowanie profesjonalnych pism procesowych oraz indywidualne porady prawne dostosowane do Twojej sprawy.
Źródła:
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
.jpg "Cofnięcie wniosku o ściganie, kradzież z włamaniem, przedawnienie")
.jpg "Niebieska karta, eksmisja, zakaz zbliżania i możliwości uchylenia procedury")
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
NAJNOWSZE
Zadaj pytanie »
» Padłem ofiarą oszusta internetowego, co teraz zrobić
» Nielegalne oprogramowanie, konsekwencje i możliwości obrony
» Jak bronić się przed zarzutem wręczenia łapówki na stacji diagnostycznej
» Groźby i zniesławienie w rodzinie, jak chronić rodziców przed agresywnym członkiem rodziny
» Skarga na policjanta, przesłuchanie w charakterze świadka, czego się spodziewać
