• Stan prawny na: 2026-05-22
Próba wyłudzenia danych osobowych może prowadzić do kradzieży tożsamości, wyłudzeń finansowych albo wykorzystania danych do oszustw internetowych. Nawet jeśli sprawca zdobył tylko podstawowe informacje, warto szybko podjąć działania zabezpieczające.
Wyjaśniamy, kiedy warto zgłosić sprawę na policję, jakie przepisy mogą mieć zastosowanie oraz jak ograniczyć ryzyko wykorzystania danych przez oszustów.
Wyłudzenie danych osobowych może polegać m.in. na podszywaniu się pod pracodawcę, bank, firmę kurierską albo inną zaufaną instytucję w celu uzyskania danych identyfikacyjnych, numeru PESEL, skanu dokumentu tożsamości czy danych logowania. Najczęściej dochodzi do tego przez e-mail, komunikatory, media społecznościowe lub fałszywe formularze internetowe.
Jeżeli sprawca zdobył jedynie imię, nazwisko lub adres zamieszkania, nie oznacza to jeszcze automatycznie powstania szkody. Nie należy jednak lekceważyć sytuacji, ponieważ takie dane mogą zostać wykorzystane do dalszych prób oszustwa albo podszywania się pod pokrzywdzonego.
Zgodnie z art. 190a § 2 Kodeksu karnego odpowiedzialności karnej podlega osoba, która podszywa się pod inną osobę, wykorzystując jej wizerunek lub dane osobowe w celu wyrządzenia szkody majątkowej albo osobistej.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Jeżeli ktoś próbował wyłudzić dane osobowe, warto działać szybko, nawet gdy nie doszło jeszcze do bezpośredniej szkody.
W praktyce najczęściej rekomenduje się:
Od 2023 r. funkcjonuje możliwość zastrzeżenia numeru PESEL. Dzięki temu instytucje finansowe mają obowiązek weryfikować status PESEL przed udzieleniem kredytu lub podpisaniem niektórych umów.
Tak. Nawet jeśli szkoda jeszcze nie powstała, zgłoszenie może pomóc wykazać, że doszło do próby wykorzystania danych bez zgody właściciela. W praktyce może to mieć znaczenie przy późniejszych sporach dotyczących zobowiązań finansowych lub działań podjętych przez sprawcę.
Przestępstwo z art. 190a § 2 Kodeksu karnego jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że organy ścigania zwykle potrzebują zawiadomienia osoby pokrzywdzonej, aby rozpocząć postępowanie.
Wniosek można złożyć:
W niektórych sytuacjach możliwe jest również cofnięcie wniosku o ściganie, jednak wymaga to spełnienia warunków przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego.
Podszywanie się pod inną osobę może polegać nie tylko na użyciu jej danych osobowych, lecz także zdjęcia, numeru telefonu, adresu e-mail albo profilu społecznościowego.
W praktyce sprawcy często:
Jeżeli działania sprawcy wzbudzają poczucie zagrożenia albo istotnie naruszają prywatność, może mieć zastosowanie również art. 190a § 1 Kodeksu karnego dotyczący stalkingu. Szczególnym przypadkiem jest uporczywe nękanie w internecie.
Poniższe przykłady pokazują, w jaki sposób w praktyce dochodzi do prób wyłudzenia danych osobowych oraz jakie działania warto podjąć.
Pan Adam odpowiedział na ofertę pracy zamieszczoną na portalu ogłoszeniowym. Rzekomy pracodawca poprosił go o przesłanie zdjęcia dowodu osobistego oraz numeru PESEL. Gdy kandydat odmówił i zaczął zadawać pytania dotyczące firmy, kontakt nagle się urwał. Mężczyzna zgłosił sprawę na policję i zastrzegł numer PESEL, dzięki czemu ograniczył ryzyko wykorzystania danych.
Pani Katarzyna otrzymała wiadomość SMS z linkiem do rzekomej dopłaty za przesyłkę kurierską. Po wejściu na stronę podała dane karty płatniczej oraz dane osobowe. Kilka godzin później zauważyła nieautoryzowane transakcje na rachunku bankowym. Natychmiast zablokowała kartę, zgłosiła sprawę bankowi i złożyła zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Studentka zauważyła, że ktoś wykorzystuje jej zdjęcia oraz dane z mediów społecznościowych do zakładania fałszywych kont randkowych. Oprócz zgłoszenia sprawy administratorowi serwisu i policji zabezpieczyła dowody w postaci zrzutów ekranu oraz korespondencji przesyłanej przez użytkowników.
W codziennym korzystaniu z internetu warto zachować szczególną ostrożność przy przekazywaniu danych osobowych i dokumentów tożsamości.
Najważniejsze zasady bezpieczeństwa to:
Same podstawowe dane nie zawsze wystarczą do popełnienia oszustwa, ale mogą zostać wykorzystane do dalszego pozyskiwania informacji albo budowania wiarygodności przez sprawcę.
Nie ma formalnego obowiązku zgłoszenia, jednak w praktyce warto to zrobić. Zawiadomienie może pomóc zabezpieczyć interesy pokrzywdzonego i udokumentować próbę wykorzystania danych.
Tak. Numer PESEL można zastrzec elektronicznie przez aplikację mObywatel albo w urzędzie gminy. To jedno z podstawowych zabezpieczeń po ujawnieniu danych.
Odpowiedzialność karna zależy od okoliczności sprawy. Zwykle konieczne jest wykazanie, że sprawca działał w celu wyrządzenia szkody majątkowej lub osobistej.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości
3. M. Mozgawa, Komentarz do art. 190a Kodeksu karnego
4. Słownik języka polskiego PWN – https://sjp.pwn.pl/
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Marek Gola
Radca prawny, doktorant w Katedrze Prawa Karnego Procesowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, zdał aplikację radcowską w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach. Specjalizuje się w szczególności...
>> więcej informacjiZapytaj prawnika
Bezpłatne zasoby, które realnie pomagają — kalkulatory, słownik, kodeksy i wzory pism.
