Odebranie prawa jazdy za granicą – skutki w Polsce

Odebranie prawa jazdy za granicą – co to oznacza?

Jeżeli kierowca posiadający polskie prawo jazdy zostanie zatrzymany za granicą, tamtejsze organy mogą czasowo zatrzymać dokument albo zakazać prowadzenia pojazdów na terytorium tego państwa. Podstawą takich działań może być prawo krajowe danego państwa oraz art. 42 Konwencji o ruchu drogowym sporządzonej w Wiedniu 8 listopada 1968 r.

W praktyce państwo, w którym doszło do naruszenia, może zatrzymać dokument na czas obowiązywania zakazu albo odesłać go do państwa, które wydało prawo jazdy. Do dokumentu powinna zostać dołączona informacja o przyczynie zatrzymania oraz o okresie, na jaki zakaz został orzeczony.

Trzeba odróżnić dwie kwestie: zakaz prowadzenia pojazdów za granicą oraz skutki administracyjne w Polsce. Sam zagraniczny zakaz co do zasady działa na terytorium państwa, które go orzekło. Nie oznacza to jednak, że polskie organy muszą od razu zwrócić dokument i pominąć informację o zagranicznym rozstrzygnięciu.

Czy zagraniczny zakaz prowadzenia pojazdów obowiązuje w Polsce?

Co do zasady zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony przez organ innego państwa obowiązuje przede wszystkim na terytorium tego państwa. Jeżeli więc czeski sąd orzekł zakaz prowadzenia pojazdów w Czechach, nie oznacza to automatycznie, że kierowca otrzymał identyczny zakaz prowadzenia pojazdów w Polsce.

Nie można jednak przyjmować, że sprawa nie wywoła żadnych skutków w Polsce. Jeżeli dokument prawa jazdy zostanie przesłany do polskiego organu, starosta może badać, czy istnieją podstawy do odmowy zwrotu dokumentu, skierowania kierowcy na badania albo podjęcia innych czynności wynikających z ustawy o kierujących pojazdami.

Znaczenie ma także prawo Unii Europejskiej. Z art. 11 ust. 4 dyrektywy 2006/126/WE wynika zasada, że państwo członkowskie odmawia wydania prawa jazdy osobie, której prawo jazdy podlega ograniczeniu, zawieszeniu lub cofnięciu w innym państwie członkowskim. W praktyce może to mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy kierowca próbuje uzyskać nowy dokument mimo trwającego zakazu lub cofnięcia uprawnień w innym kraju UE.

Znaczenie może mieć również decyzja ramowa 2008/675/WSiSW, która dotyczy uwzględniania w nowym postępowaniu karnym wcześniejszych wyroków skazujących zapadłych w innych państwach członkowskich UE. Nie powoduje ona automatycznego „przeniesienia” zagranicznego zakazu prowadzenia pojazdów do Polski, ale może mieć znaczenie przy ocenie wcześniejszej karalności i skutków zagranicznego skazania.

Zobacz również:
sytuacja odwrotna w innych krajach UE – gdy zakaz prowadzenia orzeczony w jednym państwie UE nie zawsze automatycznie obowiązuje w innym.

Co zrobi polski starosta po odesłaniu prawa jazdy?

Jeżeli zagraniczny organ odeśle polskie prawo jazdy do Polski, dokument trafia zwykle do właściwego starosty. Starosta nie orzeka kary za czyn popełniony za granicą, ale może prowadzić postępowanie administracyjne dotyczące dokumentu i uprawnień do kierowania pojazdami.

W szczególności starosta może:

• odmówić zwrotu dokumentu na czas obowiązywania zakazu, jeżeli wynika to z przekazanych dokumentów i właściwych przepisów,
• wezwać kierowcę do złożenia wyjaśnień albo uzupełnienia dokumentów,
• skierować kierowcę na badanie lekarskie lub psychologiczne, jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki,
• skierować kierowcę na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, jeżeli przepisy tego wymagają,
• wydać decyzję o cofnięciu albo przywróceniu uprawnień, jeżeli zachodzą przesłanki z ustawy o kierujących pojazdami.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami prawo jazdy nie może być wydane osobie, wobec której orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Przepis ten ma znaczenie także przy ubieganiu się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub przywrócenie uprawnień.

Jeżeli w polskim porządku prawnym doszło do zatrzymania prawa jazdy w Polsce, skutki mogą być inne niż przy samym zagranicznym zakazie. Wtedy trzeba analizować podstawę zatrzymania, postanowienie sądu albo decyzję administracyjną.

Jazda po alkoholu za granicą a odpowiedzialność w Polsce

Jeżeli do zatrzymania prawa jazdy doszło z powodu jazdy po alkoholu, należy ustalić, jaki był poziom alkoholu i jakie rozstrzygnięcie zapadło za granicą. W Polsce rozróżnia się przede wszystkim:

• stan po użyciu alkoholu – od 0,2 do 0,5 promila alkoholu we krwi albo od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza,
• stan nietrzeźwości – powyżej 0,5 promila alkoholu we krwi albo powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza.

W Polsce prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości stanowi przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego i jest zagrożone karą pozbawienia wolności do 3 lat. Przy skazaniu sąd orzeka również zakaz prowadzenia pojazdów, a co do zasady także świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Nie oznacza to jednak, że za czyn osądzony za granicą polski sąd automatycznie orzeknie drugi zakaz. Możliwość prowadzenia postępowania w Polsce zależy od konkretnych okoliczności, obywatelstwa, miejsca zamieszkania, treści zagranicznego orzeczenia, zasady podwójnej karalności oraz zakazu ponownego karania za ten sam czyn. W praktyce najczęstsze skutki w Polsce mają charakter administracyjny, a nie karny.

Przy ocenie możliwości prowadzenia postępowania karnego w Polsce trzeba uwzględnić zasadę ne bis in idem, czyli zakaz ponownego sądzenia lub karania za ten sam czyn. Wynika ona m.in. z art. 54 Konwencji wykonawczej do układu z Schengen oraz art. 50 Karty Praw Podstawowych UE. Jeżeli sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta w innym państwie UE, może to blokować ponowne postępowanie karne w Polsce za ten sam czyn, choć nie wyłącza automatycznie wszystkich skutków administracyjnych dotyczących prawa jazdy.

Badania lekarskie, psychologiczne i ponowny egzamin

Po sprawie alkoholowej starosta może skierować kierowcę na badanie lekarskie lub psychologiczne, jeżeli wynika to z ustawy o kierujących pojazdami. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy kierowca prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu.

Osobną kwestią jest kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, czyli egzamin państwowy. Co do zasady osoba, która była pozbawiona prawa jazdy lub uprawnienia do kierowania pojazdami przez okres przekraczający rok, musi liczyć się z koniecznością ponownego sprawdzenia kwalifikacji. Jeżeli okres zakazu albo cofnięcia uprawnień był krótszy, ponowny egzamin nie zawsze będzie wymagany, ale trzeba sprawdzić konkretną podstawę decyzji.

Jeżeli przyczyną zatrzymania był alkohol, urząd może również oczekiwać przedstawienia aktualnych orzeczeń lekarskich lub psychologicznych. Brak wykonania badań albo brak pozytywnego orzeczenia może doprowadzić do odmowy zwrotu dokumentu lub cofnięcia uprawnień.

Zobacz również:
starania o przywrócenie uprawnień – gdy w celu odzyskania prawa jazdy konieczne jest przeprowadzenie procedury administracyjnej u starosty.

Czy można jeździć w Polsce, gdy dokument zatrzymano za granicą?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich przypadków. Jeżeli zagraniczny zakaz dotyczy wyłącznie terytorium państwa, które go orzekło, a w Polsce nie wydano decyzji o cofnięciu uprawnień ani nie obowiązuje polski zakaz, kierowca może nadal posiadać uprawnienia w Polsce. Problem polega jednak na tym, że dokument może znajdować się w dyspozycji zagranicznego organu albo polskiego starosty.

W Polsce coraz większe znaczenie ma elektroniczna weryfikacja uprawnień, ale samo przekonanie kierowcy, że „prawo jazdy jest tylko zabrane fizycznie”, nie wystarcza. Przed prowadzeniem pojazdu warto sprawdzić status uprawnień w urzędzie albo w dostępnych systemach administracyjnych.

Jeżeli kierowca prowadzi pojazd mimo cofnięcia uprawnień, naraża się na odpowiedzialność karną z art. 180a Kodeksu karnego. Jeżeli prowadzi mimo sądowego zakazu, w grę może wchodzić art. 244 Kodeksu karnego, czyli niestosowanie się do orzeczonego zakazu. To są poważniejsze sytuacje niż sama jazda bez fizycznego dokumentu.

W podobnym temacie warto przeczytać także artykuł: zabrane prawo jazdy w Czechach – czy można jeździć w Polsce.

Jak odzyskać prawo jazdy po zagranicznym zakazie?

Po upływie zagranicznego zakazu kierowca powinien ustalić, gdzie znajduje się dokument i jaki organ prowadzi sprawę. Jeżeli prawo jazdy wróciło do Polski, właściwy będzie najczęściej starosta według miejsca zamieszkania kierowcy.

W praktyce należy:

1. ustalić, czy zagraniczny zakaz już upłynął,
2. uzyskać albo przetłumaczyć dokumenty potwierdzające zakończenie zakazu, jeżeli urząd tego wymaga,
3. sprawdzić, czy polski organ wydał decyzję administracyjną,
4. wykonać wymagane badania lekarskie lub psychologiczne,
5. przystąpić do kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji, jeżeli jest wymagane,
6. złożyć wniosek o zwrot dokumentu albo przywrócenie uprawnień.

Z art. 103 ustawy o kierujących pojazdami wynika, że starosta wydaje decyzję o cofnięciu uprawnień w przypadkach określonych w ustawie. Po ustaniu przyczyn cofnięcia możliwe jest przywrócenie uprawnień, ale zwykle dopiero po spełnieniu wymaganych warunków, np. po przedstawieniu właściwych orzeczeń albo po zdaniu egzaminu.

FAQ

Czy czeski zakaz prowadzenia pojazdów obowiązuje w Polsce?

Co do zasady zakaz orzeczony w Czechach obowiązuje na terytorium Czech. Nie oznacza to jednak, że sprawa jest obojętna dla polskich organów. Polski starosta może podjąć czynności dotyczące zatrzymanego dokumentu, badań, egzaminu albo przywrócenia uprawnień.

Czy po odebraniu prawa jazdy za granicą trzeba zdawać egzamin w Polsce?

Nie zawsze. Ryzyko ponownego egzaminu pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy kierowca był pozbawiony prawa jazdy lub uprawnień przez okres przekraczający rok albo gdy starosta wyda decyzję o kontrolnym sprawdzeniu kwalifikacji na innej podstawie.

Czy polski sąd może ukarać za jazdę po alkoholu za granicą?

To zależy od konkretnego stanu faktycznego. Znaczenie mają m.in. obywatelstwo, miejsce zamieszkania, podwójna karalność czynu, treść zagranicznego wyroku, decyzja ramowa 2008/675/WSiSW oraz zasada ne bis in idem. W praktyce częściej pojawiają się skutki administracyjne niż drugie postępowanie karne w Polsce.

Czy można prowadzić w Polsce bez fizycznego dokumentu prawa jazdy?

Jeżeli kierowca ma ważne uprawnienia i nie obowiązuje go zakaz ani cofnięcie uprawnień, brak fizycznego dokumentu nie musi oznaczać braku prawa do kierowania. Trzeba jednak sprawdzić status uprawnień, bo czym innym jest brak dokumentu, a czym innym cofnięcie uprawnień albo zakaz prowadzenia.

Co zrobić, gdy urząd nie chce zwrócić prawa jazdy po zagranicznym zakazie?

Należy zażądać wskazania podstawy prawnej i ustalić, czy organ wydał decyzję administracyjną. Jeżeli decyzja jest niekorzystna, zwykle można wnieść odwołanie w terminie wskazanym w pouczeniu. Warto dołączyć dokumenty potwierdzające zakończenie zagranicznego zakazu.

Podsumowanie

Odebranie prawa jazdy za granicą, zwłaszcza za jazdę po alkoholu, może wywołać skutki także w Polsce. Zagraniczny zakaz prowadzenia pojazdów nie zawsze automatycznie obowiązuje na terytorium Polski, ale polski starosta może zatrzymać dokument, odmówić jego zwrotu, skierować kierowcę na badania albo wymagać ponownego sprawdzenia kwalifikacji.

Najważniejsze jest ustalenie, czy kierowca utracił jedynie możliwość prowadzenia pojazdów w danym państwie, czy też w Polsce wydano decyzję wpływającą na jego uprawnienia. Przed powrotem za kierownicę warto sprawdzić status prawa jazdy i dokumenty przekazane przez zagraniczny organ.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602
3. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - Dz.U. 2011 nr 30 poz. 151
4. Dyrektywa 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw jazdy - EUR-Lex
5. Konwencja o ruchu drogowym sporządzona w Wiedniu 8 listopada 1968 r. - art. 42 Konwencji
6. Decyzja ramowa Rady 2008/675/WSiSW z dnia 24 lipca 2008 r. - EUR-Lex
7. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 50 - zakaz ponownego sądzenia lub karania za ten sam czyn
8. Konwencja wykonawcza do układu z Schengen, art. 54 - zasada ne bis in idem

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.