Nakłanianie do aborcji i presja partnera – odpowiedzialność karna

Czy partner może odpowiadać karnie za nakłanianie do aborcji?

Tak, ale odpowiedzialność karna nie wynika z samego faktu, że partner namawiał kobietę do określonej decyzji lub wyrażał swoje stanowisko. Dla prawidłowej kwalifikacji trzeba rozdzielić co najmniej trzy różne sytuacje: nakłanianie lub pomoc objęte art. 152 § 2 Kodeksu karnego, zachowania określone w art. 153 § 1 Kodeksu karnego oraz presję emocjonalną lub ekonomiczną, która sama w sobie nie musi realizować znamion żadnego z tych przestępstw.

Zgodnie z art. 152 § 2 Kodeksu karnego karze pozbawienia wolności do 3 lat podlega ten, kto udziela kobiecie ciężarnej pomocy w przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub ją do tego nakłania. Znaczenie może więc mieć nie tylko sama rozmowa, lecz także całokształt działań: intensywne nakłanianie, wyszukiwanie miejsca wykonania zabiegu, organizowanie wyjazdu, przekazywanie pieniędzy czy inne czynności ułatwiające przerwanie ciąży. Nie każda taka czynność automatycznie oznacza jednak popełnienie przestępstwa – konieczne jest ustalenie wszystkich znamion konkretnego czynu.

Inny charakter ma art. 153 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność osoby, która stosując przemoc wobec kobiety ciężarnej lub w inny sposób bez jej zgody przerywa ciążę, a także osoby, która przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza kobietę ciężarną do przerwania ciąży. Zagrożenie karą wynosi w tym przypadku od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Presja partnera a groźba bezprawna – gdzie przebiega granica?

Nie należy utożsamiać każdej silnej presji psychicznej z groźbą bezprawną. „Groźba bezprawna” jest pojęciem zdefiniowanym w Kodeksie karnym. Obejmuje między innymi groźbę popełnienia przestępstwa na szkodę zagrożonego lub osoby mu najbliższej, a także określone ustawowo groźby spowodowania postępowania lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci.

Dlatego wypowiedź partnera typu „jeżeli urodzisz dziecko, odejdę” albo informacja, że nie chce dalej pozostawać w związku, nie staje się tylko z powodu swojej dolegliwości groźbą bezprawną z art. 153 Kodeksu karnego. Podobnie sam konflikt o pieniądze czy zapowiedź nieudzielania dobrowolnego wsparcia nie pozwalają bez dalszych ustaleń przyjąć, że doszło do zastosowania groźby bezprawnej.

Nie oznacza to, że presja pozostaje prawnie obojętna. Treść i intensywność nacisków mogą być dowodem służącym ustaleniu, czy partner rzeczywiście nakłaniał kobietę do przerwania ciąży, pomagał w jego organizacji albo posłużył się zachowaniem spełniającym ustawowe znamiona innego przestępstwa. Ocena musi jednak opierać się na konkretnych wypowiedziach i działaniach, a nie na ogólnym określeniu ich jako „szantażu emocjonalnego”.

Organizowanie zabiegu, pieniądze i wiadomości – jakie mogą mieć znaczenie?

Przekazanie pieniędzy, wyszukanie kliniki, umówienie wizyty, zakup biletów czy prowadzenie korespondencji dotyczącej zabiegu mogą stanowić istotne okoliczności przy ocenie ewentualnej pomocy w przerwaniu ciąży. Nie można jednak oceniać pojedynczej czynności w oderwaniu od tego, czy chodziło o przerwanie ciąży z naruszeniem przepisów ustawy oraz jaki był zamiar osoby podejmującej te działania.

Podobnie wiadomości wywierające presję mogą mieć znaczenie dowodowe dla ustalenia nakłaniania. Samo używanie uporczywych, manipulacyjnych czy emocjonalnych argumentów nie powoduje jednak automatycznego przejścia z art. 152 § 2 do znacznie surowszego art. 153 § 1. Dla tego drugiego przepisu konieczne jest wykazanie przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu oraz doprowadzenia kobiety do przerwania ciąży w sposób opisany w ustawie.

Co zmienia wykonanie zabiegu za granicą?

Sam fakt, że przerwanie ciąży nastąpiło legalnie w innym państwie, nie pozwala automatycznie stwierdzić ani że osoba działająca w Polsce ponosi odpowiedzialność karną, ani że odpowiedzialność ta jest wyłączona. Trzeba ustalić, jakie dokładnie zachowanie jest oceniane, gdzie zostało podjęte i czy polska ustawa karna znajduje do niego zastosowanie.

Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy część działań – na przykład rozmowy, nakłanianie, przekazanie pieniędzy lub organizowanie wyjazdu – miała miejsce w Polsce, natomiast sam zabieg wykonano za granicą. Przy czynach popełnianych w całości za granicą mogą mieć znaczenie również przepisy Kodeksu karnego dotyczące odpowiedzialności za przestępstwa popełnione poza terytorium Polski, w tym art. 109–111 Kodeksu karnego i wynikający z nich w określonych sytuacjach warunek podwójnej karalności.

W wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 grudnia 2015 r., sygn. II AKa 401/15, rozpatrywano sprawę dotyczącą zarzutu nakłaniania kobiety do przerwania ciąży oraz oferowania pomocy finansowej i przekazywania informacji o zagranicznej klinice. Orzeczenie pokazuje, że przy takich stanach faktycznych szczegółowa analiza miejsca i charakteru działań sprawcy ma zasadnicze znaczenie.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

Jeżeli zachodzi podejrzenie, że mogło dojść do przestępstwa, znaczenie mogą mieć w szczególności:

• wiadomości SMS i rozmowy prowadzone przez komunikatory,
• wiadomości e-mail,
• nagrania rozmów, jeżeli zostały uzyskane zgodnie z prawem,
• potwierdzenia przelewów i inne dane dotyczące finansowania,
• korespondencja z kliniką lub innymi osobami uczestniczącymi w organizowaniu wyjazdu,
• bilety, potwierdzenia rezerwacji i inne dokumenty wskazujące na zakres zaangażowania poszczególnych osób,
• zeznania świadków znających przebieg zdarzeń.

Warto zachować oryginalne wiadomości i urządzenia, na których znajdują się istotne dane. Same zrzuty ekranu mogą być użyteczne, ale nie zawsze pozwalają odtworzyć pełny kontekst korespondencji i jej pochodzenie.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa

Zawiadomienie można złożyć w Policji albo prokuraturze. Należy możliwie dokładnie opisać przebieg wydarzeń, wskazać osoby uczestniczące w zdarzeniach oraz przedstawić lub wymienić dostępne dowody.

Osoba mająca status pokrzywdzonej może korzystać z uprawnień procesowych wynikających z Kodeksu postępowania karnego, w tym składać wnioski dowodowe. Jeżeli znaczenie mają dane elektroniczne lub dokumenty znajdujące się u innych osób lub podmiotów, można wskazać je organowi prowadzącemu postępowanie i wnioskować o ich zabezpieczenie.

Zobacz również:

• telefon z groźbami karalnymi
• prawa pokrzywdzonego w postępowaniu karnym

FAQ

Czy kobieta podlega karze za przerwanie własnej ciąży?

Art. 152 Kodeksu karnego nie przewiduje odpowiedzialności karnej kobiety ciężarnej za przerwanie własnej ciąży. Przepisy te dotyczą odpowiedzialności innych osób wykonujących określone czynności, udzielających pomocy lub nakłaniających.

Czy sama presja psychiczna może mieć znaczenie?

Tak, ale trzeba rozróżnić znaczenie dowodowe presji od znamion konkretnego przestępstwa. Wiadomości, wielokrotne naleganie, obietnice finansowe lub inne formy nacisku mogą pomagać ustalić, czy doszło do nakłaniania. Aby zastosować art. 153 § 1 Kodeksu karnego w wariancie doprowadzenia kobiety do przerwania ciąży, konieczne jest natomiast wykazanie przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu. Nie istnieje odrębna, szersza kategoria „przymusu psychicznego”, która pozwalałaby pominąć te ustawowe znamiona.

Czy groźba odejścia od partnerki jest groźbą bezprawną?

Nie automatycznie. Sama zapowiedź zakończenia związku co do zasady nie odpowiada ustawowej definicji groźby bezprawnej. Ocena może być inna, jeżeli wypowiedzi obejmują na przykład groźby popełnienia przestępstwa albo inne zachowania mieszczące się w ustawowej definicji groźby bezprawnej.

Czy sfinansowanie zabiegu oznacza pomoc w przestępstwie?

Nie można tego stwierdzić na podstawie samego przelewu lub pokrycia kosztów. Dla art. 152 § 2 znaczenie ma między innymi to, czy chodziło o udzielenie pomocy w przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy, jaki był cel i świadomość osoby finansującej oraz gdzie podejmowano poszczególne działania.

Czy można zgłosić sprawę po kilku miesiącach?

Tak. Upływ kilku miesięcy sam w sobie nie wyłącza możliwości złożenia zawiadomienia. Z dowodowego punktu widzenia korzystne jest jednak możliwie szybkie zabezpieczenie korespondencji, dokumentów, nagrań i danych dotyczących przebiegu zdarzeń.

Czy legalny zabieg za granicą wyklucza odpowiedzialność w Polsce?

Nie można przyjąć takiej zasady automatycznie. Ocena zależy między innymi od rodzaju zachowania przypisywanego konkretnej osobie, miejsca jego popełnienia oraz zasad stosowania polskiej ustawy karnej do czynów związanych z zagranicą.