Mandat z fotoradaru a niewskazanie kierowcy – czy można uniknąć punktów?

Zdjęcie z fotoradaru a wezwanie do wskazania kierowcy

Po zarejestrowaniu wykroczenia przez fotoradar, odcinkowy pomiar prędkości, urządzenie Red Light albo inne urządzenie rejestrujące właściciel pojazdu zwykle otrzymuje wezwanie z CANARD, GITD albo innego uprawnionego organu. Takie pismo najczęściej nie jest jeszcze prawomocnym mandatem, lecz żądaniem złożenia oświadczenia: kto prowadził pojazd, komu go powierzono albo dlaczego właściciel nie wskazuje kierującego.

Podstawowa zasada wynika z art. 78 ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Właściciel lub posiadacz pojazdu ma obowiązek wskazać na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, a właściciel albo posiadacz nie mógł temu zapobiec.

Niezależnie od sposobu ustalania sprawcy trzeba kontrolować przedawnienie wykroczenia drogowego.

W praktyce organ pyta więc nie tylko o to, czy na fotografii widać twarz kierowcy, lecz przede wszystkim o to, komu powierzono pojazd. Brak możliwości rozpoznania twarzy na zdjęciu nie musi sam w sobie zwalniać z obowiązku odpowiedzi na wezwanie. Z drugiej strony wyraźne zdjęcie może ułatwić organowi ocenę, czy oświadczenie jest spójne z materiałem dowodowym.

Odrębny praktyczny problem odpowiedzialności po zdarzeniu drogowym opisuje artykuł: stłuczka bez policji.

Jakie oświadczenie można wybrać po otrzymaniu zdjęcia?

W sprawach z automatycznego nadzoru ruchu drogowego formularze oświadczeń są zwykle podzielone na kilka wariantów. Ich nazwy mogą się nieznacznie różnić, ale sens jest podobny:

1. oświadczenie osoby, która przyznaje, że kierowała pojazdem w chwili wykroczenia,
2. oświadczenie właściciela lub posiadacza, który wskazuje inną osobę, której powierzył pojazd,
3. oświadczenie właściciela lub posiadacza, który nie wskazuje albo odmawia wskazania osoby, której powierzono pojazd.

Trzecia opcja bywa potocznie traktowana jako „mandat bez punktów”, ale prawnie jest to uproszczenie. Wybór tego wariantu oznacza, że sprawa nie jest rozliczana jako mandat za samo przekroczenie prędkości, przejazd na czerwonym świetle albo inne wykroczenie drogowe popełnione przez kierowcę. Chodzi o osobne wykroczenie z art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń, czyli niewskazanie, komu powierzono pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. W zbliżonych sprawach pomocny może być również tekst o tym, jak wygląda mandaty odcinkowego pomiaru prędkości.

Wśród innych częstych wykroczeń porządkowych znajduje się zakłócanie ciszy nocnej.

Jeżeli właściciel pojazdu rzeczywiście nie jest w stanie ustalić kierowcy mimo sprawdzenia dostępnych informacji, wybór oświadczenia o niewskazaniu może zakończyć sprawę mandatem bez punktów karnych. Jeżeli jednak właściciel wie, kto prowadził, albo z dokumentów, grafiku pracy, GPS, wiadomości lub zdjęcia wynika to jednoznacznie, wybór tej opcji może zostać oceniony przez organ jako problematyczny.

Czy można wybrać opcję niewskazania, gdy twarz kierowcy jest widoczna?

Sama widoczność twarzy na zdjęciu nie przesądza automatycznie o wyniku sprawy, ale ma znaczenie praktyczne. Jeżeli fotografia wyraźnie pokazuje właściciela pojazdu albo inną łatwą do ustalenia osobę, organ może porównać oświadczenie z materiałem dowodowym i podjąć dalsze czynności. Nie należy zakładać, że urzędnik analizuje wyłącznie zaznaczony wariant formularza.

Przyjęcie oświadczenia nr 3 często kończy sprawę, zwłaszcza gdy zdjęcie jest nieczytelne, pojazdem mogło kierować kilka osób, a organ nie dysponuje innymi dowodami pozwalającymi ustalić kierowcę. Nie jest to jednak gwarancja. Organ może wezwać do dodatkowych wyjaśnień, odmówić wystawienia mandatu w wybranym wariancie albo skierować sprawę do sądu, jeśli uzna, że okoliczności wymagają dalszej oceny.

Warto też odróżnić prawo do obrony od obowiązku właściciela pojazdu wynikającego z Prawa o ruchu drogowym. Aktualnie bezpieczniej jest przyjąć, że samo powołanie się na zasadę „nie muszę wskazywać siebie” nie usuwa ryzyka odpowiedzialności za niewskazanie kierującego. Decyzja powinna być oparta na konkretnym stanie faktycznym, a nie wyłącznie na chęci uniknięcia punktów karnych.

Niewskazanie kierowcy z art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń

Art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń przewiduje odpowiedzialność osoby, która wbrew obowiązkowi nie wskaże na żądanie uprawnionego organu, komu powierzyła pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. To odrębny czyn od przekroczenia prędkości albo przejazdu na czerwonym świetle.

Najważniejsza różnica dotyczy punktów karnych. Punkty nalicza się za naruszenie przepisów ruchu drogowego przypisane kierującemu. Niewskazanie kierującego nie jest takim samym naruszeniem jak jazda z nadmierną prędkością czy niezastosowanie się do sygnalizatora. Dlatego mandat za art. 96 § 3 K.w. co do zasady nie powoduje dopisania punktów karnych.

Odpowiedzialność kierowcy i pasażera wyjaśnia artykuł: mandat za pasy bezpieczeństwa.

Brak punktów nie oznacza jednak braku ryzyka. W postępowaniu mandatowym za niewskazanie kierującego można nałożyć grzywnę do 8000 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, górna granica grzywny za art. 96 § 3 K.w. wynosi do 30 000 zł. W praktyce konkretna kwota zależy od rodzaju naruszenia, okoliczności sprawy, treści wezwania i oceny organu albo sądu.

W praktyce wątpliwości budzi także mandat za brak biletu parkingowego i zakres uprawnień straży miejskiej.

Przekroczenie prędkości, czerwone światło i punkty karne

Jeżeli kierowca zostanie ustalony i przyjmie mandat za samo wykroczenie drogowe, konsekwencje zależą od rodzaju naruszenia. Przy przekroczeniu prędkości wysokość mandatu i liczba punktów zależą od skali przekroczenia oraz ewentualnej recydywy. Przy standardowym przejeździe na czerwonym świetle kierowcy grozi co do zasady 500 zł mandatu i 15 punktów karnych, a surowsze konsekwencje mogą pojawić się przy naruszeniach na przejazdach kolejowych lub gdy zdarzenie spowodowało zagrożenie albo kolizję.

Innym częstym naruszeniem drogowym jest używanie telefonu podczas jazdy; jego skutki omawia artykuł: mandat za telefon w ręku podczas jazdy.

Podobne zasady kwestionowania rozstrzygnięcia opisuje artykuł: mandat za parkowanie na zakazie.

Jeżeli właściciel wskaże siebie jako kierowcę, organ może prowadzić sprawę w kierunku ukarania za wykroczenie drogowe, czyli z punktami. Jeżeli wskaże inną osobę, organ zwykle kieruje dalsze czynności do tej osoby. Jeżeli natomiast właściciel nie wskaże kierowcy, sprawa przesuwa się na odpowiedzialność za art. 96 § 3 K.w.

Podobny wybór między przyjęciem mandatu a skierowaniem sprawy do sądu omawia artykuł: spożywanie alkoholu w miejscu publicznym.

Inaczej ocenia się też sytuacje, w których prędkość nie została zarejestrowana automatycznym urządzeniem stacjonarnym, lecz przez patrol drogowy; wtedy znaczenie mogą mieć nagranie, sposób pomiaru i procedura kontroli, co szerzej omawia tekst o tym, kiedy można kwestionować mandat z wideorejestratora.

Także przy innych naruszeniach przepisów drogowych trzeba odróżnić odpowiedzialność kierującego od tego, czy istnieją podstawy do podważenia sprawy; przykładem może być mandat za jazdę buspasem.

Inny charakter mają sprawy dotyczące prowadzenia pojazdu po alkoholu, w których znaczenie może mieć badanie krwi po alkoholu oraz prawidłowość pobrania i zabezpieczenia próbki.

Osobno należy oceniać odmowa badania alkomatem lub narkotestem, ponieważ może ona prowadzić do konsekwencji niezależnych od późniejszego podważania wyniku badania.

Odmowa przyjęcia mandatu i skierowanie sprawy do sądu

Mandatu nie trzeba przyjmować. Jeżeli właściciel pojazdu odmawia przyjęcia mandatu za niewskazanie kierującego albo organ nie akceptuje złożonych wyjaśnień, sprawa może zostać skierowana do sądu. W sądzie można podnosić argumenty dotyczące braku winy, realnej niemożności ustalenia kierowcy, wad wezwania, użycia pojazdu wbrew woli właściciela albo przedawnienia karalności.

Planowany wyjazd nie zwalnia z odbioru korespondencji ani stawiennictwa na wezwanie. Gdy właściciel pojazdu pozostaje jednocześnie pod dozorem lub wykonuje karę ograniczenia wolności, trzeba osobno sprawdzić zasady wyjazdu za granicę w okresie próby lub przy pracach społecznych.

Przed podpisaniem dokumentów warto również rozważyć, kiedy odmowa przyjęcia mandatu może być uzasadniona.

Odmowa ma sens przede wszystkim wtedy, gdy istnieją konkretne argumenty i dowody. Jeżeli celem jest wyłącznie odsunięcie płatności albo uniknięcie punktów mimo oczywistego ustalenia kierowcy, ryzyko może być większe niż korzyść. Sąd nie jest związany propozycją mandatu i może wymierzyć grzywnę w wyższej wysokości, w granicach przewidzianych przez przepisy.

Przyjęcie mandatu, zapłata i uchylenie

Przyjęty mandat staje się prawomocny na zasadach określonych w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia. Mandat kredytowany trzeba opłacić w terminie 7 dni od daty przyjęcia. Mandat zaoczny opłaca się w terminie wskazanym na mandacie, co do zasady 14 dni. Brak zapłaty nie powoduje, że mandat znika – należność może zostać skierowana do egzekucji administracyjnej.

Uchylenie prawomocnego mandatu jest możliwe tylko w ograniczonych przypadkach, np. gdy grzywnę nałożono za czyn, który nie jest wykroczeniem, albo gdy mandat nałożono wbrew ustawowym zakazom. Zwykłe rozmyślenie się po przyjęciu mandatu, uznanie go za nieopłacalny albo późniejsze dojście do wniosku, że lepsza byłaby inna opcja formularza, zwykle nie wystarczy.

Innym przykładem odpowiedzialności wykroczeniowej jest mandat za zaśmiecanie lub wyrzucenie odpadów.

FAQ

Czy oświadczenie nr 3 zawsze pozwala uniknąć punktów karnych?

Nie zawsze w praktycznym sensie. Jeżeli mandat zostanie nałożony za niewskazanie kierowcy z art. 96 § 3 K.w., punktów karnych co do zasady nie ma. Organ może jednak zakwestionować wybór tej opcji, jeżeli z materiału sprawy wynika, kto kierował pojazdem.

Czy GITD lub CANARD sprawdza zdjęcie z fotoradaru?

Organ może analizować zdjęcie, treść oświadczenia, dane pojazdu i inne okoliczności sprawy. W wielu prostych przypadkach odesłanie oświadczenia kończy postępowanie, ale nie oznacza to, że formularze są przyjmowane automatycznie bez weryfikacji.

Czy muszę wskazać siebie jako kierowcę?

Jeżeli faktycznie kierowałeś pojazdem, najprostszy wariant to złożenie oświadczenia kierującego. Odmowa wskazania może prowadzić do odpowiedzialności za art. 96 § 3 K.w. To, czy w konkretnej sprawie można skutecznie bronić się przed takim zarzutem, zależy od okoliczności.

Co grozi za niewskazanie kierowcy?

W postępowaniu mandatowym grzywna może wynieść do 8000 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, za art. 96 § 3 K.w. sąd może wymierzyć grzywnę do 30 000 zł. Za samo niewskazanie kierowcy nie nalicza się punktów karnych.

Czy niewyraźne zdjęcie zwalnia z obowiązku odpowiedzi?

Nie automatycznie. Organ może oczekiwać wskazania osoby, której powierzono pojazd, nawet jeśli twarz na zdjęciu jest niewidoczna. Znaczenie ma to, czy właściciel realnie mógł ustalić, kto korzystał z pojazdu.

Czy po przyjęciu mandatu można go uchylić?

Tak, ale tylko w ustawowo określonych przypadkach. Wniosek o uchylenie mandatu nie służy zwykłej zmianie decyzji po czasie. Dlatego przed odesłaniem oświadczenia i przyjęciem mandatu warto ocenić skutki każdej opcji.

Podsumowanie

Wybór oświadczenia o niewskazaniu kierowcy może zakończyć sprawę bez punktów karnych, ale nie jest prostym i zawsze bezpiecznym sposobem na uniknięcie konsekwencji za wykroczenie drogowe. Prawnie jest to odpowiedzialność za osobny czyn – niewykonanie obowiązku wskazania osoby, której powierzono pojazd.

Przepisy wykroczeniowe obejmują również nieobyczajny wybryk, którego ocena zależy od miejsca i okoliczności zachowania.

Jeżeli zdjęcie jest nieczytelne, a pojazdem mogło kierować kilka osób, warto zebrać informacje potwierdzające, że mimo staranności nie dało się ustalić kierowcy. Jeżeli natomiast kierowca jest znany albo łatwy do ustalenia, wybór opcji niewskazania może zostać zakwestionowany, zwłaszcza gdy fotografia wyraźnie pokazuje osobę prowadzącą pojazd.

Dla kierowcy zawodowego szczególnie ważne jest zagadnienie: zakaz prowadzenia pojazdów a praca kierowcy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 78 ust. 4 - ISAP
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 24 § 1a, art. 92 § 1 oraz art. 96 § 3 - ISAP
3. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 96, art. 98, art. 99 i art. 101 - ISAP
4. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń, z późniejszymi zmianami - ISAP
5. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 września 2023 r. w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego, z późniejszymi zmianami - ISAP
6. Procedura CANARD dotycząca oświadczeń po otrzymaniu wezwania - CANARD
7. Wzory dokumentów CANARD, w tym oświadczenie właściciela/posiadacza niewskazującego kierującego - CANARD

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.