Mandat z fotoradaru a niewskazanie kierowcy – czy można uniknąć punktów?

Zdjęcie z fotoradaru a wezwanie do wskazania kierowcy

Po zarejestrowaniu wykroczenia przez fotoradar, odcinkowy pomiar prędkości, urządzenie Red Light albo inne urządzenie rejestrujące właściciel pojazdu zwykle otrzymuje wezwanie z CANARD działającego w ramach GITD albo od innego uprawnionego organu. Takie pismo najczęściej nie jest jeszcze mandatem, lecz żądaniem złożenia oświadczenia dotyczącego tego, kto kierował pojazdem albo komu pojazd został powierzony.

Podstawowa zasada wynika z art. 78 ust. 4 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Właściciel lub posiadacz pojazdu ma obowiązek wskazać na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy przez nieznaną osobę, a właściciel albo posiadacz nie mógł temu zapobiec.

Ważne jest więc rozróżnienie między ustaleniem sprawcy wykroczenia drogowego a wykonaniem obowiązku z art. 78 ust. 4. Brak możliwości rozpoznania twarzy na zdjęciu nie musi sam w sobie zwalniać z obowiązku wskazania osoby, której pojazd został powierzony. Z drugiej strony wyraźne zdjęcie może ułatwić organowi ocenę, czy oświadczenie jest spójne z pozostałym materiałem dowodowym.

Jakie oświadczenie można wybrać po otrzymaniu zdjęcia?

W sprawach z automatycznego nadzoru ruchu drogowego formularze CANARD przewidują trzy podstawowe warianty:

1. oświadczenie osoby, która przyznaje, że kierowała pojazdem w chwili wykroczenia,
2. oświadczenie właściciela lub posiadacza, który wskazuje osobę, której powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie,
3. oświadczenie właściciela lub posiadacza, który nie wskazuje albo odmawia wskazania osoby, której powierzono pojazd.

Trzecia opcja bywa potocznie traktowana jako „mandat bez punktów”, ale prawnie jest to uproszczenie. Nie stanowi ona gwarantowanego sposobu rozliczenia przekroczenia prędkości lub innego wykroczenia bez punktów. Chodzi o odrębne wykroczenie z art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń, czyli niewskazanie, komu powierzono pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. W sprawach dotyczących automatycznego pomiaru prędkości pomocny może być również tekst o mandatach z odcinkowego pomiaru prędkości.

Jeżeli właściciel nie potrafi wskazać osoby, której pojazd został powierzony, organ może badać, czy obowiązek rzeczywiście nie mógł zostać wykonany oraz jakie informacje były dostępne. Jeżeli natomiast właściciel wie, komu udostępnił samochód, albo wynika to jednoznacznie z dokumentów, grafiku, GPS, wiadomości czy innych danych, samo zaznaczenie oświadczenia nr 3 nie wyłącza dalszej weryfikacji.

Czy można wybrać opcję niewskazania, gdy twarz kierowcy jest widoczna?

Sama widoczność twarzy na zdjęciu nie przesądza automatycznie o wyniku sprawy, ale ma znaczenie praktyczne. Jeżeli fotografia wyraźnie pokazuje właściciela pojazdu albo inną łatwą do ustalenia osobę, organ może porównać oświadczenie z materiałem dowodowym i podjąć dalsze czynności. Nie należy zakładać, że analizowany jest wyłącznie zaznaczony wariant formularza.

Oświadczenie nr 3 może prowadzić do nałożenia mandatu za art. 96 § 3 K.w., ale nie ma reguły, że organ musi zakończyć sprawę w ten sposób. CANARD może wezwać do dodatkowych wyjaśnień, prowadzić dalsze czynności albo skierować sprawę do sądu, jeżeli materiał wymaga oceny.

Warto też odróżnić prawo do obrony od obowiązku właściciela pojazdu wynikającego z Prawa o ruchu drogowym. Samo powołanie się na zasadę „nie muszę wskazywać siebie” nie usuwa ryzyka odpowiedzialności za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd. Znaczenie mają konkretne okoliczności i treść wezwania.

Niewskazanie kierowcy z art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń

Art. 96 § 3 Kodeksu wykroczeń przewiduje odpowiedzialność osoby, która wbrew obowiązkowi nie wskaże na żądanie uprawnionego organu, komu powierzyła pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. To odrębny czyn od przekroczenia prędkości albo przejazdu na czerwonym świetle.

Najważniejsza różnica dotyczy punktów karnych. Punkty nalicza się za naruszenia ujęte w ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego. Samo wykroczenie z art. 96 § 3 K.w. nie skutkuje wpisaniem punktów karnych.

Brak punktów nie oznacza jednak braku odpowiedzialności finansowej. W postępowaniu mandatowym za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd, można nałożyć grzywnę do 8000 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, art. 24 § 1a Kodeksu wykroczeń pozwala za art. 96 § 3 K.w. wymierzyć grzywnę do 30 000 zł. Konkretna wysokość zależy od okoliczności sprawy i podstawy zastosowanej przez organ lub sąd.

W przypadku samochodu należącego do przedsiębiorcy lub spółki dodatkowe znaczenie ma to, kto był obowiązany do udzielenia informacji i jak prowadzono ewidencję korzystania z auta. Szerzej opisujemy to w artykule o niewskazaniu kierowcy firmowego auta.

Przekroczenie prędkości, czerwone światło i punkty karne

Jeżeli kierowca zostanie ustalony i przyjmie mandat za samo wykroczenie drogowe, konsekwencje zależą od rodzaju naruszenia. Przy przekroczeniu prędkości wysokość mandatu i liczba punktów zależą od skali przekroczenia oraz od tego, czy zachodzą przesłanki podwyższenia grzywny przewidziane w taryfikatorze. Przy niezastosowaniu się przez kierującego do sygnału świetlnego przewiduje się co do zasady 15 punktów karnych.

Jeżeli właściciel wskaże siebie jako kierowcę, organ może prowadzić sprawę w kierunku ukarania za wykroczenie drogowe. Jeżeli wskaże inną osobę, dalsze czynności mogą zostać skierowane do tej osoby. Jeżeli natomiast nie wskaże osoby, której powierzono pojazd, powstaje odrębna kwestia odpowiedzialności z art. 96 § 3 K.w.

Inaczej ocenia się sytuacje, w których prędkość nie została zarejestrowana automatycznym urządzeniem stacjonarnym, lecz przez patrol drogowy; wtedy znaczenie mogą mieć nagranie, sposób pomiaru i procedura kontroli, co szerzej omawia tekst o tym, kiedy można kwestionować mandat z wideorejestratora.

Odmowa przyjęcia mandatu i skierowanie sprawy do sądu

Mandatu nie trzeba przyjmować. Jeżeli właściciel pojazdu odmawia przyjęcia mandatu za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd, albo organ nie akceptuje złożonych wyjaśnień, sprawa może zostać skierowana do sądu. W sądzie można podnosić argumenty dotyczące braku winy, rzeczywistej niemożności wykonania obowiązku, wad wezwania, użycia pojazdu wbrew woli i wiedzy właściciela przez nieznaną osobę albo przedawnienia karalności.

Przed podjęciem decyzji warto ocenić, kiedy odmowa przyjęcia mandatu ma oparcie w konkretnych argumentach i dowodach. Sąd nie jest związany wysokością proponowanego mandatu i orzeka w granicach przewidzianych przez ustawę.

Przyjęcie mandatu, zapłata i uchylenie

Mandat kredytowany staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru i powinien zawierać pouczenie o obowiązku zapłaty grzywny w terminie 7 dni od daty przyjęcia. Mandat zaoczny staje się prawomocny dopiero z chwilą uiszczenia grzywny w terminie wskazanym przez przepisy, co do zasady 14 dni od wystawienia albo doręczenia – zależnie od sposobu przekazania mandatu. Brak zapłaty prawomocnego mandatu kredytowanego może prowadzić do egzekucji administracyjnej.

Uchylenie prawomocnego mandatu jest możliwe tylko w przypadkach wskazanych w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, np. gdy grzywnę nałożono za czyn niebędący wykroczeniem albo w innych ustawowo określonych sytuacjach. Zwykła zmiana decyzji po przyjęciu mandatu lub przekonanie, że korzystniejszy byłby inny wariant oświadczenia, nie wystarcza.

FAQ

Czy oświadczenie nr 3 zawsze pozwala uniknąć punktów karnych?

Nie. Jeżeli odpowiedzialność zostanie przypisana za art. 96 § 3 K.w., za samo niewskazanie osoby, której powierzono pojazd, punktów karnych nie ma. Oświadczenie nr 3 nie gwarantuje jednak, że organ zakończy sprawę właśnie w ten sposób – może weryfikować zdjęcie i inne dowody.

Czy GITD lub CANARD sprawdza zdjęcie z fotoradaru?

Tak, materiał z urządzenia rejestrującego jest weryfikowany w toku czynności. Organ może analizować zdjęcie, dane pojazdu, treść oświadczenia i inne informacje istotne dla ustalenia odpowiedzialności.

Czy muszę wskazać siebie jako kierowcę?

Obowiązek z art. 78 ust. 4 Prawa o ruchu drogowym dotyczy wskazania, komu pojazd został powierzony do kierowania lub używania w oznaczonym czasie. Jeżeli była to ta sama osoba, która jest właścicielem lub posiadaczem, okoliczność ta może mieć znaczenie dla dalszego postępowania. Odmowa wskazania może prowadzić do odpowiedzialności z art. 96 § 3 K.w.

Co grozi za niewskazanie osoby, której powierzono pojazd?

W postępowaniu mandatowym grzywna może wynieść do 8000 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, grzywna za art. 96 § 3 K.w. może wynieść do 30 000 zł. Za samo to wykroczenie nie nalicza się punktów karnych.

Czy niewyraźne zdjęcie zwalnia z obowiązku odpowiedzi?

Nie automatycznie. Obowiązek dotyczy wskazania osoby, której pojazd został powierzony, a nie wyłącznie rozpoznania twarzy na zdjęciu. Znaczenie ma to, jakie informacje właściciel lub posiadacz rzeczywiście posiadał i czy mógł wykonać obowiązek.

Czy po przyjęciu mandatu można go uchylić?

Tak, ale tylko w ustawowo określonych przypadkach. Wniosek o uchylenie prawomocnego mandatu nie służy zwykłej zmianie decyzji po czasie.

Podsumowanie

Oświadczenie o niewskazaniu osoby, której powierzono pojazd, nie jest automatycznym „mandatem za fotoradar bez punktów”. Odpowiedzialność z art. 96 § 3 K.w. jest odrębna od odpowiedzialności kierującego za przekroczenie prędkości lub inne naruszenie i nie powoduje naliczenia punktów karnych, ale może wiązać się z wysoką grzywną.

Przed odesłaniem formularza warto sprawdzić, co wynika z wezwania, komu faktycznie powierzono samochód i jakie dowody są dostępne. Widoczna twarz na zdjęciu może być istotna, lecz organ ocenia cały materiał, a nie tylko fotografię lub zaznaczony numer oświadczenia.