Czy można jeździć po zatrzymaniu prawa jazdy do wyroku sądu?

Zatrzymane prawo jazdy za alkohol – co oznacza w praktyce?

Zatrzymanie prawa jazdy po kontroli trzeźwości nie jest zwykłym odebraniem dokumentu. Jest to element procedury, która może zakończyć się grzywną, zakazem prowadzenia pojazdów, obowiązkiem zapłaty świadczenia pieniężnego, a przy stanie nietrzeźwości także odpowiedzialnością karną za przestępstwo.

Podstawowe rozróżnienie jest następujące:

• stan po użyciu alkoholu – od 0,2 do 0,5 promila alkoholu we krwi albo od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza; prowadzenie pojazdu mechanicznego w takim stanie jest wykroczeniem z art. 87 Kodeksu wykroczeń,
• stan nietrzeźwości – powyżej 0,5 promila alkoholu we krwi albo powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza; prowadzenie pojazdu mechanicznego w takim stanie jest przestępstwem z art. 178a Kodeksu karnego.

Policjant zatrzymuje prawo jazdy za pokwitowaniem między innymi wtedy, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że kierujący znajduje się w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu albo pod wpływem środka działającego podobnie do alkoholu. Dalsze skutki zależą od wyniku badania, rodzaju pojazdu, okoliczności kontroli oraz tego, czy sprawa trafi do sądu jako wykroczenie czy przestępstwo.

Czy można jeździć po zatrzymaniu prawa jazdy do wyroku sądu?

Najbezpieczniejsza odpowiedź brzmi: nie należy prowadzić pojazdu po zatrzymaniu prawa jazdy. To, że sąd nie wydał jeszcze wyroku, nie oznacza, że kierowca może spokojnie wrócić za kierownicę. W praktyce po zatrzymaniu prawa jazdy informacja trafia do systemów, a dalsza jazda może zostać zakwalifikowana jako prowadzenie pojazdu bez wymaganych uprawnień.

Przed prawomocnym wyrokiem nie działa jeszcze sądowy zakaz prowadzenia pojazdów w rozumieniu art. 244 Kodeksu karnego. Nie oznacza to jednak braku odpowiedzialności. Zastosowanie może mieć art. 94 § 1 Kodeksu wykroczeń, który dotyczy prowadzenia pojazdu mechanicznego bez wymaganego uprawnienia na drodze publicznej, w strefie zamieszkania albo w strefie ruchu. Grozi za to kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywna nie niższa niż 1500 zł, a sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów.

Dlatego argument, że można jeździć do czasu wyroku, bo sąd jeszcze niczego nie zakazał, jest ryzykowny. Inna jest kwalifikacja prawna jazdy przed uprawomocnieniem się zakazu, a inna po nim, ale w obu przypadkach kierowca może znacząco pogorszyć swoją sytuację.

Stan po użyciu alkoholu a stan nietrzeźwości

Od wyniku badania trzeźwości zależy, czy sprawa będzie traktowana jako wykroczenie, czy jako przestępstwo. Różnica jest zasadnicza, bo wpływa na tryb postępowania, możliwe kary, długość zakazu prowadzenia pojazdów oraz późniejsze skutki zawodowe i prywatne.

Jeżeli kierowca prowadzi pojazd mechaniczny w stanie po użyciu alkoholu, odpowiada z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń. Przepis przewiduje karę aresztu albo grzywnę nie niższą niż 2500 zł. Sąd orzeka również zakaz prowadzenia pojazdów, zwykle na okres od 6 miesięcy do 3 lat.

Jeżeli wynik wskazuje stan nietrzeźwości, sprawa dotyczy art. 178a § 1 Kodeksu karnego. Za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do 3 lat. Co do zasady sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów na okres nie krótszy niż 3 lata oraz świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej co najmniej 5000 zł. Przy podobnej ocenie praktyczne znaczenie ma też nietrzeźwości żołnierza służbie.

W sprawach alkoholowych istotne są szczegóły: dokładny wynik badania, czas między jazdą a pomiarem, rodzaj alkomatu, protokoły, miejsce jazdy, ewentualna kolizja, wcześniejsza karalność oraz to, czy kierowca miał już zatrzymane albo cofnięte uprawnienia. Wątpliwości w tych obszarach mogą mieć realne znaczenie procesowe.

Zakaz prowadzenia pojazdów – od kiedy obowiązuje?

Sądowy zakaz prowadzenia pojazdów obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia. Przy wykroczeniach wynika to z art. 29 § 3 Kodeksu wykroczeń. Jeżeli dokument nie został wcześniej zatrzymany, sąd nakłada obowiązek jego zwrotu, a do chwili wykonania tego obowiązku okres zakazu nie biegnie.

W sprawach o wykroczenie zakaz prowadzenia pojazdów wymierza się w miesiącach albo latach, na okres od 6 miesięcy do 3 lat. Sąd określa rodzaj pojazdów, których zakaz dotyczy.

W sprawach o przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego zakaz jest surowszy. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju na okres co najmniej 3 lat. Przy poważniejszych przypadkach, zwłaszcza przy recydywie albo wypadku, konsekwencje mogą być jeszcze dalej idące.

Okres faktycznego zatrzymania prawa jazdy co do zasady zalicza się na poczet później orzeczonego zakazu. Ma to znaczenie przy obliczaniu, kiedy środek karny zostanie wykonany, ale nie oznacza automatycznie, że po upływie określonego czasu można od razu wrócić do prowadzenia pojazdu.

Jazda mimo zatrzymania prawa jazdy a jazda mimo zakazu

W praktyce najczęściej mylone są dwie sytuacje:

• jazda po zatrzymaniu prawa jazdy, ale przed prawomocnym wyrokiem – może prowadzić do odpowiedzialności za wykroczenie z art. 94 § 1 Kodeksu wykroczeń, czyli prowadzenie pojazdu bez wymaganych uprawnień,
• jazda po prawomocnym orzeczeniu zakazu prowadzenia pojazdów – może stanowić przestępstwo z art. 244 Kodeksu karnego, czyli niestosowanie się do orzeczonego przez sąd zakazu.

Art. 244 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat dla osoby, która nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu, w tym zakazu prowadzenia pojazdów. To znacznie poważniejsza sytuacja niż jazda bez uprawnień przed wyrokiem. Kierowca naraża się wtedy na nowe postępowanie karne, a poprzednia sprawa może być oceniana dla niego mniej korzystnie.

Czy po zatrzymaniu prawa jazdy można prowadzić motorower, skuter albo motocykl?

Nie można automatycznie zakładać, że zatrzymanie prawa jazdy kategorii B pozwala prowadzić motorower, skuter, motocykl albo inny pojazd. Trzeba sprawdzić, jakie uprawnienia posiada kierowca, jaki pojazd chce prowadzić oraz czy w sprawie zapadł już zakaz sądowy i czego on dokładnie dotyczy.

Jeżeli osoba nie ma wymaganych uprawnień do prowadzenia danego pojazdu, może odpowiadać z art. 94 Kodeksu wykroczeń. Jeżeli prowadzi pojazd mimo prawomocnego zakazu, ryzykuje odpowiedzialność z art. 244 Kodeksu karnego. W sprawach alkoholowych sąd może orzec zakaz dotyczący pojazdów określonego rodzaju, ale może też objąć zakazem wszelkie pojazdy mechaniczne. Przy podobnej ocenie praktyczne znaczenie ma też brytyjskie prawo jazdy zakazie prowadzenia.

Szczególną ostrożność trzeba zachować przy motorowerach i skuterach. Wiele osób traktuje je jako rozwiązanie zastępcze po zatrzymaniu prawa jazdy, ale w praktyce może to doprowadzić do kolejnej sprawy. Szerzej ten problem omawiamy w materiale o tym, czy po zatrzymaniu prawa jazdy za alkohol można prowadzić motorower po zatrzymaniu prawa jazdy.

Przepadek pojazdu i świadczenie pieniężne w sprawach alkoholowych

Od kilku lat sprawy o jazdę w stanie nietrzeźwości wiążą się nie tylko z karą i zakazem prowadzenia pojazdów. W aktualnym stanie prawnym trzeba także brać pod uwagę świadczenie pieniężne oraz, w najpoważniejszych przypadkach, przepadek pojazdu albo nawiązkę.

Przy skazaniu za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości z art. 178a § 1 Kodeksu karnego sąd orzeka świadczenie pieniężne co najmniej 5000 zł. Przy surowszej odpowiedzialności z art. 178a § 4 Kodeksu karnego minimalna kwota jest wyższa.

Przepadek pojazdu może wchodzić w grę zwłaszcza przy wysokim stężeniu alkoholu, w tym przy wyniku co najmniej 1,5 promila alkoholu we krwi albo 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu. Jeżeli pojazd nie był wyłączną własnością sprawcy albo orzeczenie przepadku nie jest możliwe lub celowe, sąd może rozważać inne rozwiązania przewidziane w art. 44b Kodeksu karnego. Każdorazowo trzeba analizować konkretny stan faktyczny, bo znaczenie ma między innymi własność pojazdu, wynik badania i przebieg zdarzenia.

Kolizja lub wypadek po zatrzymaniu prawa jazdy

Prowadzenie pojazdu po zatrzymaniu prawa jazdy jest ryzykowne nie tylko z punktu widzenia prawa karnego i wykroczeniowego. Jeżeli dojdzie do kolizji albo wypadku, kierowca może ponieść poważne konsekwencje finansowe.

Jeżeli kierujący prowadzi pojazd bez wymaganych uprawnień, ubezpieczyciel może po wypłacie odszkodowania poszkodowanemu dochodzić od sprawcy zwrotu wypłaconych kwot w ramach regresu. Przy szkodach osobowych, uszkodzeniu kilku pojazdów albo długim leczeniu poszkodowanych takie roszczenia mogą być bardzo wysokie.

Jeżeli kierowca był jednocześnie pod wpływem alkoholu albo środka odurzającego, jego sytuacja jest jeszcze trudniejsza. Może to wpływać na ocenę winy, odpowiedzialność za skutki wypadku oraz rozmiar roszczeń dochodzonych przez poszkodowanych.

Co zrobić po zatrzymaniu prawa jazdy?

Po zatrzymaniu prawa jazdy trzeba przede wszystkim ustalić, na jakim etapie znajduje się sprawa i z jakiego powodu dokument został zatrzymany. Znaczenie mają: wynik badania alkoholu, treść protokołów, rodzaj pojazdu, miejsce jazdy, ewentualne zeznania świadków, wcześniejsza karalność oraz to, czy organ wydał decyzję administracyjną dotyczącą uprawnień.

W praktyce warto:

• ustalić dokładny wynik badania alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu,
• sprawdzić, czy sprawa dotyczy wykroczenia, czy przestępstwa,
• nie prowadzić pojazdu do czasu wyjaśnienia statusu uprawnień,
• pilnować korespondencji z policji, prokuratury, sądu i starostwa,
• nie składać pochopnych wyjaśnień bez znajomości akt,
• sprawdzić, czy można kwestionować wynik badania, sposób pomiaru, czas pomiaru albo opis zdarzenia.

Nie w każdej sprawie najlepszym rozwiązaniem jest natychmiastowe przyznanie się i szybkie zakończenie postępowania. Czasem kluczowe są błędy pomiarowe, odstęp między jazdą a badaniem, sposób przeprowadzenia kontroli, brak ruchu lądowego albo wątpliwości co do tego, kto faktycznie prowadził pojazd.

Jeżeli podstawą zarzutu jest wynik laboratoryjny, warto również sprawdzić, czy można podważyć badanie krwi po alkoholu i jakie uchybienia mogą mieć znaczenie dla sprawy.

FAQ

Podsumowanie

Po zatrzymaniu prawa jazdy za alkohol kierowca nie powinien prowadzić pojazdu do czasu wyjaśnienia sprawy. Sądowy zakaz prowadzenia pojazdów obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia, ale wcześniejsza jazda może zostać potraktowana jako prowadzenie bez wymaganych uprawnień.

Jeżeli sprawa dotyczy stanu po użyciu alkoholu, kierowca odpowiada za wykroczenie. Jeżeli wynik wskazuje stan nietrzeźwości, sprawa ma charakter karny i może zakończyć się co najmniej kilkuletnim zakazem prowadzenia pojazdów, świadczeniem pieniężnym, a w najpoważniejszych przypadkach także przepadkiem pojazdu albo nawiązką.

Najpoważniejsze konsekwencje grożą po prawomocnym zakazie sądowym. Prowadzenie pojazdu mimo takiego zakazu może być przestępstwem z art. 244 Kodeksu karnego, a nie tylko kolejnym wykroczeniem drogowym.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń – akt w ISAP
2. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym – akt w ISAP
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny – akt w ISAP
4. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami – akt w ISAP

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.