Odwieszenie kary za niepłacenie alimentów – co zrobić?

Kiedy zaległości alimentacyjne stają się sprawą karną?

Odpowiedzialność karna za niealimentację wynika z art. 209 Kodeksu karnego. Obecnie nie trzeba już wykazywać dawnej „uporczywości” w takim znaczeniu, w jakim rozumiano ją przed nowelizacją. Dla podstawowego typu czynu kluczowe jest to, czy zobowiązany uchyla się od obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości, a łączna zaległość odpowiada co najmniej 3 świadczeniom okresowym albo opóźnienie świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Za podstawowy typ niealimentacji grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Surowsza odpowiedzialność wchodzi w grę, jeżeli zachowanie sprawcy naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; wtedy zagrożenie wynosi do 2 lat pozbawienia wolności.

W praktyce znaczenie ma nie tylko wysokość długu, ale też to, czy sprawca realnie mógł płacić, czy świadomie zaniechał płatności, jak długo trwała zaległość i czy osoby uprawnione miały zapewnione środki utrzymania. Jeżeli problem wynikał z choroby, utraty pracy, błędów osoby trzeciej albo przejściowego braku dochodów, trzeba to udokumentować, ale samo powołanie się na trudną sytuację zwykle nie wystarcza.

Czy spłata alimentów chroni przed karą?

Spłata zaległości ma bardzo duże znaczenie, ale jej skutek zależy od etapu sprawy. Jeżeli chodzi o nowe postępowanie z art. 209 § 1 K.k., sprawca nie podlega karze, gdy nie później niż przed upływem 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiści w całości zaległe alimenty. Przy typie kwalifikowanym z art. 209 § 1a K.k. sąd co do zasady odstępuje od wymierzenia kary po pełnej spłacie w tym samym terminie, chyba że sprzeciwiają się temu wina i społeczna szkodliwość czynu.

Jeżeli jednak zapadł już prawomocny wyrok, a następnie sąd wydał postanowienie o zarządzeniu wykonania wcześniej zawieszonej kary, późniejsza spłata długu nie powoduje automatycznego „anulowania” więzienia. Może być jednak argumentem w zażaleniu, przy wniosku o wstrzymanie wykonania, przy odroczeniu kary, przy dozorze elektronicznym albo przy ocenie, czy skazany rzeczywiście uchylał się od obowiązków.

Trzeba też odróżnić zawieszoną karę pozbawienia wolności od kary zastępczej. Jeżeli skazany ma odbyć zastępczą karę pozbawienia wolności za niewykonaną grzywnę albo karę ograniczenia wolności, skutki zapłaty albo wykonania obowiązków mogą być inne niż przy odwieszeniu kary pozbawienia wolności orzeczonej w wyroku.

Odwieszenie kary – kiedy sąd musi, a kiedy może to zrobić?

Zarządzenie wykonania zawieszonej kary reguluje przede wszystkim art. 75 Kodeksu karnego. Najtrudniejsza dla skazanego jest sytuacja z art. 75 § 1 K.k. Sąd zarządza wtedy wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

W sprawach alimentacyjnych może to oznaczać, że osoba wcześniej skazana za niealimentację z zawieszeniem kary, która w okresie próby ponownie dopuściła się podobnego czynu i została za niego prawomocnie skazana na bezwzględną karę pozbawienia wolności, ma niewielkie pole obrony przed samym zarządzeniem wykonania kary. Wtedy trzeba bardzo dokładnie sprawdzić, czy drugi czyn rzeczywiście popełniono w okresie próby, czy jest podobnym przestępstwem umyślnym oraz jaka kara została prawomocnie orzeczona.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy sąd opiera się na art. 75 § 2 K.k., czyli na rażącym naruszeniu porządku prawnego, uchylaniu się od grzywny, dozoru, obowiązków próby, środków karnych, środków kompensacyjnych albo przepadku. W takim wypadku zarządzenie wykonania kary jest fakultatywne, a sąd powinien ocenić przyczyny niewykonywania obowiązków, dotychczasowy przebieg próby, zachowanie skazanego i to, czy można mówić o rzeczywistym uchylaniu się, a nie o niezawinionej niemożności wykonania obowiązku.

Ważny jest również termin. Zgodnie z art. 75 § 4 K.k. zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu roku od zakończenia okresu próby. Dlatego w pierwszej kolejności trzeba ustalić datę uprawomocnienia się pierwotnego wyroku, długość okresu próby oraz datę wydania postanowienia o odwieszeniu.

Zażalenie na odwieszenie kary

Na postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania kary przysługuje zażalenie. Co do zasady termin na wniesienie zażalenia w sprawach karnych wynosi 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a jeżeli ustawa przewiduje doręczenie postanowienia, od dnia doręczenia. Zażalenie wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone postanowienie, a dopiero potem sprawa trafia do sądu wyższej instancji.

W zażaleniu warto wskazać nie tylko samą spłatę alimentów, ale także błędy w ustaleniach sądu, przekroczenie terminu z art. 75 § 4 K.k., brak przesłanek obligatoryjnego zarządzenia wykonania kary, brak zawinionego uchylania się od obowiązków, sytuację rodzinną i zawodową oraz dokumenty potwierdzające aktualne regulowanie alimentów. Jeżeli termin minął bez winy skazanego, można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu połączony ze złożeniem zażalenia.

Trzeba osobno ocenić wykonalność postanowienia. Postanowienia wydane na podstawie art. 75 § 2 i 3 K.k. stają się wykonalne z chwilą uprawomocnienia. Natomiast przy podstawach obligatoryjnych, takich jak art. 75 § 1 K.k., znaczenie ma ogólna zasada postępowania wykonawczego, zgodnie z którą postanowienie może być wykonalne z chwilą wydania, chyba że ustawa stanowi inaczej albo sąd wstrzyma jego wykonanie. Dlatego obok zażalenia często składa się również wniosek o wstrzymanie wykonania postanowienia do czasu rozpoznania środka odwoławczego.

Odroczenie wykonania kary i dozór elektroniczny

Jeżeli postanowienie o odwieszeniu kary jest wykonalne albo prawomocne, nadal można rozważać instrumenty z Kodeksu karnego wykonawczego. Jednym z nich jest odroczenie wykonania kary. Sąd odracza wykonanie kary w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej jej wykonywanie. Może też odroczyć wykonanie kary do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. W szczególnych sytuacjach dotyczących kobiety ciężarnej albo osoby samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem przepisy przewidują dłuższy okres.

Odroczenie nie jest jednak automatyczne. Do wniosku trzeba dołączyć dokumenty: zaświadczenia lekarskie, potwierdzenia zatrudnienia, sytuacji rodzinnej, opieki nad dzieckiem, spłaty zaległości i bieżących przelewów alimentacyjnych. Sam fakt pracy za granicą albo ogólna trudna sytuacja finansowa może być niewystarczający, jeżeli nie zostanie wykazane, że natychmiastowe osadzenie wywoła wyjątkowo poważne skutki.

Drugim rozwiązaniem może być zmiana sposobu wykonania kary na jej wykonanie w systemie dozoru elektronicznego. Aktualnie sąd penitencjarny może udzielić zezwolenia między innymi wtedy, gdy orzeczona kara nie przekracza roku i 6 miesięcy albo gdy kara jest niższa niż 3 lata, a do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy, o ile spełnione są pozostałe warunki ustawowe. Wymagane jest m.in. określone miejsce stałego pobytu, brak przeszkód technicznych, zgoda pełnoletnich domowników, chyba że sąd wyjątkowo uzna ją za zbędną, oraz pozytywna ocena celów kary.

Jeżeli skazany przebywa stale za granicą, dozór elektroniczny bywa praktycznie utrudniony, ponieważ system musi pozwalać na realną kontrolę miejsca pobytu i wykonywania harmonogramu. W takiej sytuacji trzeba ustalić, czy skazany może wskazać adres umożliwiający wykonywanie dozoru i czy są spełnione warunki techniczne.

Więcej o zmianie sposobu wykonania kary na jej wykonanie w formie dozoru elektronicznego znajdziesz w artykule: odbycie kary w dozorze elektronicznym.

Co zrobić po otrzymaniu postanowienia?

Najpierw trzeba ustalić, czy postanowienie zostało doręczone, kiedy zaczyna biec termin do zażalenia i jaka jest dokładna podstawa prawna odwieszenia. Następnie należy sprawdzić akta: pierwotny wyrok, okres próby, obowiązki nałożone na skazanego, dokumenty kuratora, informację o nowym skazaniu oraz dowody wpłat alimentów.

W sprawie alimentacyjnej szczególnie ważne są potwierdzenia przelewów, zaświadczenia od komornika o wysokości zadłużenia, dowody zapłaty bieżących rat, korespondencja z osobą uprawnioną lub komornikiem, dokumentacja zatrudnienia i dochodów oraz dowody potwierdzające, że brak wpłat nie wynikał ze złej woli. Jeżeli ktoś inny miał dokonywać przelewów i zatrzymywał pieniądze, trzeba wykazać, kiedy skazany się o tym dowiedział, jakie kwoty przekazywał tej osobie i jakie działania podjął po ujawnieniu problemu.

Nie warto czekać na zatrzymanie. W wielu sprawach możliwe jest równoległe przygotowanie zażalenia, wniosku o wstrzymanie wykonania postanowienia, wniosku o odroczenie wykonania kary albo wniosku o dozór elektroniczny. O tym, który środek ma sens, decydują dokumenty i etap sprawy.

FAQ

Podsumowanie

Odwieszenie kary za niepłacenie alimentów jest jedną z najpoważniejszych konsekwencji ponownej niealimentacji albo niewykonywania obowiązków próby. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, na jakiej podstawie sąd zarządził wykonanie kary i czy zachowano termin z art. 75 § 4 K.k. Następnie należy ocenić, czy możliwe jest zażalenie, wstrzymanie wykonania postanowienia, odroczenie kary albo dozór elektroniczny.

Największym błędem jest bierne oczekiwanie na zatrzymanie. W sprawach alimentacyjnych liczą się dni, dokumenty i precyzyjne wskazanie, dlaczego skazany nie uchylał się od obowiązku albo dlaczego kara może zostać wykonana w sposób mniej dolegliwy niż osadzenie w zakładzie karnym.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.