Odpowiedzialność karna za poświadczenie nieprawdy w dokumentach

Na czym polega poświadczenie nieprawdy?

Przestępstwo poświadczenia nieprawdy zostało uregulowane w art. 271 Kodeksu karnego. Dotyczy ono sytuacji, gdy funkcjonariusz publiczny albo inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu świadomie potwierdza w nim nieprawdziwe informacje mające znaczenie prawne.

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 271 § 1 K.k.:

„Funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Przepis przewiduje również:

• łagodniejszą odpowiedzialność w wypadku mniejszej wagi,
• surowszą karę, gdy działanie miało służyć osiągnięciu korzyści majątkowej lub osobistej.

Czy nieumyślna pomyłka może być przestępstwem?

Co do zasady przestępstwo z art. 271 K.k. można popełnić wyłącznie umyślnie. Oznacza to, że sprawca musi mieć świadomość, iż wpisuje nieprawdziwe dane i chce tego albo co najmniej godzi się na taki skutek.

W praktyce przypadkowa pomyłka, niedopatrzenie czy mechaniczne przepisanie błędnej informacji zwykle nie wystarczają do przypisania odpowiedzialności karnej.

Znaczenie ma tutaj art. 8 K.k., zgodnie z którym występek można popełnić nieumyślnie tylko wtedy, gdy ustawa wyraźnie tak stanowi. Art. 271 K.k. nie przewiduje odpowiedzialności za nieumyślne poświadczenie nieprawdy.

Dlatego w sytuacji nauczyciela, który omyłkowo wpisał temat lekcji zamiast informacji o wycieczce, kluczowe będzie wykazanie, że doszło wyłącznie do błędu, a nie świadomego działania.

Czy dziennik szkolny jest dokumentem z art. 271 K.k.?

W orzecznictwie sądowym od lat podkreśla się, że nie każdy dokument spełnia przesłanki z art. 271 K.k. Szczególne znaczenie ma to, czy dokument korzysta z tzw. „zaufania publicznego” oraz czy wywołuje skutki prawne wobec podmiotów zewnętrznych.

Sądy wielokrotnie wskazywały, że dokumenty o charakterze wyłącznie wewnętrznym mogą nie spełniać przesłanek przestępstwa poświadczenia nieprawdy.

W przypadku dzienników szkolnych znaczenie ma konkretny stan faktyczny. Inaczej oceniany może być zwykły błędny wpis organizacyjny, a inaczej sytuacja, gdy dokumentacja miałaby służyć np. uzyskaniu dotacji, rozliczeniu subwencji lub wykazaniu fikcyjnej realizacji zajęć.

Warto też odróżnić poświadczenie nieprawdy od innych przestępstw dotyczących dokumentów, takich jak podrobienie dokumentu z art. 270. W art. 271 K.k. chodzi o dokument autentyczny, zawierający nieprawdziwe informacje, natomiast art. 270 K.k. dotyczy podrobienia lub przerobienia dokumentu.

Znaczenie może mieć także sposób sporządzenia dokumentu. W praktyce karnej analizuje się, czy doszło jedynie do błędnego wpisu, czy do świadomego sporządzenia nieprawdziwego dokumentu mającego wywołać określone skutki prawne.

Kiedy odpowiedzialność karna staje się bardziej prawdopodobna?

Ryzyko odpowiedzialności karnej rośnie przede wszystkim wtedy, gdy:

• fałszywy wpis miał służyć osiągnięciu korzyści majątkowej,
• dokument był wykorzystywany wobec organów publicznych lub instytucji finansujących,
• fałszywe dane wpływały na rozliczenia finansowe szkoły lub dotacje,
• działanie było świadome i zaplanowane.

W praktyce sądy analizują także stopień społecznej szkodliwości czynu. Zgodnie z art. 1 § 2 K.k. nie stanowi przestępstwa czyn, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.

Jednorazowa pomyłka bez negatywnych skutków prawnych lub finansowych może więc zostać oceniona znacznie łagodniej niż świadome fałszowanie dokumentacji.

Znaczenie aktualnych przepisów dotyczących dokumentacji szkolnej

Dokumentacja przebiegu nauczania jest obecnie prowadzona zgodnie z przepisami prawa oświatowego oraz odpowiednimi rozporządzeniami Ministra Edukacji dotyczącymi dokumentacji szkolnej, w tym także dokumentacji elektronicznej.

Nauczyciel ma obowiązek rzetelnego dokumentowania przebiegu zajęć, jednak sam błąd techniczny lub omyłka w dzienniku nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej.

W postępowaniach tego rodzaju organy ścigania powinny ustalić m.in.:

• czy wpis miał znaczenie prawne,
• czy był świadomy i celowy,
• czy spowodował realne skutki,
• czy dokument był wykorzystywany poza wewnętrzną dokumentacją szkoły.

FAQ

Czy za błędny wpis w dzienniku szkolnym grozi odpowiedzialność karna?

Nie zawsze. Sam błąd lub omyłka zwykle nie wystarczają do przypisania przestępstwa. Konieczne jest wykazanie umyślnego działania oraz znaczenia prawnego wpisu.

Czy nauczyciel może odpowiadać z art. 271 K.k.?

W określonych sytuacjach tak, szczególnie gdy dokumentacja szkolna służyłaby do wywołania skutków prawnych lub finansowych. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny.

Czy pomyłka w dokumentacji jest przestępstwem?

Co do zasady nie. Przestępstwo poświadczenia nieprawdy wymaga działania umyślnego. Nieumyślne błędy zazwyczaj nie wyczerpują znamion czynu zabronionego.

Jaka kara grozi za poświadczenie nieprawdy?

Podstawowa kara przewidziana w art. 271 § 1 K.k. to od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Wypadek mniejszej wagi może skutkować grzywną albo karą ograniczenia wolności.

Czy sprawa może zostać umorzona?

Tak. Jeżeli brak jest znamion przestępstwa, nie można wykazać umyślności albo społeczna szkodliwość czynu jest znikoma, postępowanie może zostać umorzone.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt III KK 347/16
3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 stycznia 2018 r., sygn. akt II AKa 194/17
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt II AKa 212/15

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.