Niespłacony kredyt a odpowiedzialność karna za oszustwo

Fakt niespłacania kredytu może wywołać dwa rodzaje konsekwencji – cywilne oraz karne. Najczęściej bank najpierw dochodzi zapłaty należności przed sądem cywilnym, a dopiero w określonych sytuacjach składa zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Zobowiązania wynikające z umowy kredytu lub pożyczki

Zgodnie z art. 720 Kodeksu cywilnego osoba, która otrzymuje pożyczkę, zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego rodzaju i jakości. W przypadku kredytów bankowych zastosowanie mają również przepisy ustawy Prawo bankowe oraz ustawy o kredycie konsumenckim.

Obecnie kredyt konsumencki co do zasady obejmuje zobowiązania do kwoty 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w walucie obcej. Bank lub firma pożyczkowa mają obowiązek ocenić zdolność kredytową klienta przed zawarciem umowy.

W praktyce bardzo ważne są dokumenty składane przy ubieganiu się o kredyt. Jeżeli klient przedstawia nieprawdziwe informacje o dochodach, zatrudnieniu albo zobowiązaniach, może to zostać potraktowane jako podstawa do postawienia zarzutów karnych.

Wezwanie do zapłaty i restrukturyzacja zadłużenia

Zgodnie z art. 75c ustawy Prawo bankowe bank przed wypowiedzeniem umowy kredytu powinien wezwać kredytobiorcę do zapłaty zaległości, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. W tym samym piśmie bank powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia.

Restrukturyzacja może polegać między innymi na:

• wydłużeniu okresu spłaty,
• czasowym zawieszeniu rat,
• zmianie harmonogramu płatności,
• ugodzie dotyczącej spłaty zaległości.

Jeżeli kredytobiorca ignoruje wezwania banku, wierzyciel może wypowiedzieć umowę i skierować sprawę do sądu cywilnego. Następnie możliwe jest prowadzenie egzekucji komorniczej. W niektórych sytuacjach problemem staje się również egzekucja długu z majątku wspólnego.

Kiedy niespłacenie kredytu może oznaczać oszustwo?

Najczęściej podstawą zarzutów jest art. 286 § 1 Kodeksu karnego dotyczący oszustwa. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność osoby, która w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie jej w błąd albo wykorzystanie błędu. Jeżeli spór dotyczy płatności, zwrotu środków lub reklamacji transakcji, warto sprawdzić chargeback i spór płatniczy a zarzut oszustwa.

Odpowiedzialność karna nie pojawia się automatycznie dlatego, że kredyt nie został spłacony. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy już w chwili zawierania umowy istniał zamiar niespłacenia zobowiązania.

Oszustwo jest jednym z najczęściej spotykanych przestępstw w obrocie gospodarczym. Warto zapoznać się także z artykułem omawiającym szersze omówienie przestępstwa oszustwa. Przy sprzedaży internetowej warto odróżnić zwykły spór cywilny od sytuacji opisanej jako oszustwo na Vinted lub OLX jako sprzedający.

W praktyce zarzuty mogą pojawić się zwłaszcza wtedy, gdy:

• przedstawiono fałszywe zaświadczenia o dochodach,
• zatajono istotne zadłużenie,
• podano nieprawdziwe dane dotyczące zatrudnienia,
• przedłożono nierzetelne dokumenty finansowe,
• od początku brak było realnej możliwości spłaty kredytu.

Co może przemawiać na korzyść kredytobiorcy?

Dla oceny odpowiedzialności karnej znaczenie mają wszystkie okoliczności sprawy. Korzystne mogą być między innymi:

• wcześniejsze terminowe spłaty rat,
• częściowe wpłaty po powstaniu zaległości,
• kontakt z bankiem i próby zawarcia ugody,
• utrata pracy lub choroba po zawarciu umowy,
• nagłe pogorszenie sytuacji finansowej niezależne od kredytobiorcy.

Jeżeli problemy finansowe pojawiły się dopiero po podpisaniu umowy kredytowej, nie musi to oznaczać popełnienia przestępstwa. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny materiału dowodowego.

Wezwanie na policję lub do prokuratury

Osoba wezwana na policję lub do prokuratury powinna przede wszystkim ustalić swój status procesowy. Inne uprawnienia ma świadek, a inne podejrzany.

W przypadku przesłuchania warto:

• zabrać dokumenty dotyczące kredytu i spłat,
• przygotować historię swojej sytuacji finansowej,
• unikać składania pochopnych wyjaśnień,
• rozważyć skorzystanie z pomocy obrońcy.

Jeżeli organy ścigania uznają, że od początku istniał zamiar oszustwa, możliwe jest przedstawienie zarzutów z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. W poważniejszych sprawach może pojawić się również zarzut z art. 297 Kodeksu karnego dotyczący przedłożenia nierzetelnych dokumentów w celu uzyskania kredytu.

FAQ

Czy samo niespłacenie kredytu jest przestępstwem?

Nie. Sam brak spłaty zobowiązania nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej. Konieczne jest wykazanie, że już przy zawieraniu umowy istniał zamiar oszustwa.

Czy bank może równocześnie pozwać i zgłosić sprawę na policję?

Tak. Postępowanie cywilne dotyczące zapłaty oraz postępowanie karne mogą toczyć się niezależnie od siebie.

Czy częściowe spłaty mają znaczenie?

Tak. Regularne lub częściowe wpłaty mogą wskazywać, że kredytobiorca rzeczywiście zamierzał wykonywać umowę.

Czy utrata pracy po zawarciu umowy chroni przed odpowiedzialnością karną?

Może mieć bardzo duże znaczenie dla obrony. Jeżeli problemy finansowe pojawiły się dopiero po podpisaniu umowy, trudniej wykazać zamiar oszustwa istniejący od początku.

Czy warto skorzystać z pomocy adwokata lub radcy prawnego?

Tak, zwłaszcza gdy pojawiają się zarzuty z art. 286 § 1 lub art. 297 Kodeksu karnego. Profesjonalny pełnomocnik może pomóc w analizie dokumentów oraz przygotowaniu linii obrony.