Zatarte skazanie a formularz ESTA do USA

Co daje zatarcie skazania w polskim prawie?

Zatarcie skazania oznacza, że po spełnieniu ustawowych warunków skazanie uważa się za niebyłe. Zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. W praktyce osoba, której skazanie zostało zatarte, może w polskim obrocie prawnym posługiwać się statusem osoby niekaranej.

Nie zawsze trzeba składać wniosek o zatarcie. W wielu przypadkach zatarcie następuje z mocy prawa, czyli automatycznie po upływie określonego terminu i po wykonaniu kary oraz środków orzeczonych w wyroku. Warto jednak pamiętać, że sam fakt upływu wielu lat nie zawsze wystarcza. Znaczenie mogą mieć np. niewykonana grzywna, niewykonany środek karny, środek kompensacyjny, środek zabezpieczający albo kolejne skazanie.

Jeżeli chodziło nie o przestępstwo, lecz o wykroczenie, zastosowanie może mieć art. 46 Kodeksu wykroczeń. Ukaranie za wykroczenie uważa się za niebyłe po upływie 2 lat od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Również tu znaczenie może mieć nowe ukaranie albo niewykonany środek karny.

Terminy zatarcia skazania

Dla przestępstw najważniejsze terminy wynikają z art. 107 Kodeksu karnego. W razie skazania na karę pozbawienia wolności zatarcie następuje z mocy prawa po upływie 10 lat od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Jeżeli kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat, sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie już po 5 latach, o ile skazany w tym czasie przestrzegał porządku prawnego.

Przy karze ograniczenia wolności zatarcie następuje po 3 latach, przy grzywnie po roku, a przy odstąpieniu od wymierzenia kary po roku od prawomocnego orzeczenia. Gdy wykonanie kary pozbawienia wolności było warunkowo zawieszone, art. 76 Kodeksu karnego przewiduje zatarcie z mocy prawa po upływie roku od zakończenia okresu próby, ale nie wcześniej niż po wykonaniu grzywny, środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego, jeżeli je orzeczono.

Istotny jest także art. 108 Kodeksu karnego. Jeżeli sprawca został skazany za dwa lub więcej przestępstw, które nie pozostają w zbiegu, albo przed upływem okresu wymaganego do zatarcia ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

Nie każde skazanie podlega zatarciu. Art. 106a Kodeksu karnego przewiduje wyjątek dotyczący niektórych skazań na bezwzględną karę pozbawienia wolności za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, gdy pokrzywdzonym był małoletni poniżej 15 lat.

Czy po zatarciu można podawać, że jest się osobą niekaraną?

Tak, co do zasady po zatarciu skazania osoba może w Polsce podawać, że jest niekarana. Potwierdza to zarówno brzmienie art. 106 Kodeksu karnego, jak i utrwalony pogląd w orzecznictwie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt III KK 477/17, wskazał, że skutkiem zatarcia jest fikcja prawna, iż skazanie jest niebyłe.

Podobnie w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt II AKzw 1745/16, podkreślono, że z chwilą zatarcia skazania w porządku prawnym nie funkcjonuje już wyrok skazujący zawierający określone rozstrzygnięcia wobec skazanego.

W praktyce oznacza to, że po skutecznym zatarciu dane powinny zostać usunięte z KRK. Zgodnie z art. 14 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym dane usuwa się z Rejestru m.in. po zatarciu skazania. Dlatego informacja z KRK powinna wykazywać brak figurowania, jeżeli zatarcie rzeczywiście nastąpiło i nie ma innych wpisów.

Status osoby niekaranej bywa ważny nie tylko przy podróżach, lecz także przy pracy, licencjach lub opiece nad dziećmi. Szerzej ten praktyczny problem omawia materiał o tym, jak działa zatarcie skazania a zatrudnienie.

Formularz ESTA a dawny wyrok

Najważniejsza zmiana praktyczna polega na tym, że aktualne pytania ESTA nie są prostym pytaniem: czy kiedykolwiek miałeś jakikolwiek wyrok sądowy. Oficjalny formularz ESTA zawiera pytania kwalifikacyjne do ruchu bezwizowego, w tym pytania o aresztowanie lub skazanie za przestępstwo, które skutkowało poważną szkodą w mieniu, poważną krzywdą innej osoby lub szkodą wobec organu władzy, a także odrębne pytanie o naruszenia prawa dotyczącego posiadania, używania albo dystrybucji narkotyków.

To oznacza, że odpowiedź zależy od dokładnego brzmienia aktualnego pytania i od rzeczywistych okoliczności sprawy. Jeżeli skazanie w Polsce uległo zatarciu, dana osoba nie figuruje w KRK, a czyn nie mieści się w żadnym z aktualnych pytań ESTA, sama dawna historia karna nie musi automatycznie oznaczać obowiązku zaznaczenia odpowiedzi twierdzącej.

Nie można jednak przyjąć, że zatarcie w Polsce zawsze rozwiązuje problem w ESTA. Amerykańskie organy imigracyjne oceniają dopuszczalność podróży według własnych przepisów i własnej praktyki. Jeżeli dawny czyn dotyczył narkotyków, przemocy, poważnej szkody, poważnego uszczerbku, organów władzy albo innego elementu wyraźnie objętego pytaniem ESTA, odpowiedź przecząca może być ryzykowna, nawet gdy w Polsce skazanie jest już zatarte.

Jak bezpiecznie podejść do wypełnienia ESTA?

Najpierw warto ustalić, czy zatarcie rzeczywiście nastąpiło. Można to zrobić przez uzyskanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Wniosek można złożyć elektronicznie przez e-KRK, osobiście w punkcie informacyjnym albo korespondencyjnie. Według informacji Ministerstwa Sprawiedliwości opłata za informację wynosi 30 zł w wersji papierowej i 20 zł w wersji elektronicznej.

Następnie trzeba porównać fakty z aktualnymi pytaniami ESTA. Liczy się nie tylko to, jak dawno zapadł wyrok, lecz także rodzaj czynu, skutek czynu, ewentualny związek z narkotykami, przemocą, szkodą w mieniu albo organami publicznymi. Nie należy odpowiadać automatycznie na podstawie samej nazwy przestępstwa lub samego faktu zatarcia.

Jeżeli po zatarciu skazania KRK potwierdza brak wpisu, a sprawa nie dotyczy żadnej kategorii objętej pytaniami ESTA, odpowiedź przecząca na pytanie o wskazane w formularzu kategorie może być zgodna z polskim statusem osoby niekaranej i z rzeczywistym zakresem pytania. Jeżeli jednak odpowiedź twierdząca jest wymagana, system ESTA może wydać wynik Travel Not Authorized. Nie oznacza to automatycznego zakazu podróży do USA, ale zwykle oznacza konieczność ubiegania się o wizę.

Konsekwencje nieprawdziwej odpowiedzi

Największym ryzykiem nie jest samo ujawnienie starej sprawy, lecz złożenie nieprawdziwego lub niepełnego oświadczenia. Błędna odpowiedź może skutkować odmową ESTA, cofnięciem autoryzacji, problemami przy przekraczaniu granicy albo trudnościami przy późniejszym ubieganiu się o wizę.

Trzeba też pamiętać, że zatwierdzona ESTA nie jest ostateczną decyzją o wpuszczeniu na terytorium USA. Jest to autoryzacja podróży w ramach Visa Waiver Program, natomiast o dopuszczeniu do wjazdu rozstrzygają funkcjonariusze graniczni USA na etapie kontroli.

FAQ

Podsumowanie

Po zatarciu skazania w polskim prawie osoba zasadniczo odzyskuje status osoby niekaranej, a wpis w KRK powinien zostać usunięty. To ważny argument przy ocenie dawnych spraw, ale nie wystarcza do automatycznej odpowiedzi w formularzu ESTA.

W ESTA kluczowe jest aktualne brzmienie pytań oraz rzeczywisty charakter dawnego czynu. Jeżeli pytanie nie obejmuje danej sytuacji, a skazanie jest zatarte i nie ma wpisu w KRK, odpowiedź przecząca może być uzasadniona. Jeżeli jednak czyn dotyczył kategorii wyraźnie wskazanych w ESTA, zwłaszcza narkotyków, poważnej szkody, przemocy lub organów władzy, należy zachować szczególną ostrożność.