Adwokat chce zrezygnować z prowadzenia sprawy – prawa klienta

Czy klient musi zgodzić się na zmianę adwokata?

Nie. Jeżeli udzielono pełnomocnictwa konkretnemu adwokatowi, klient ma prawo zdecydować, czy chce powierzyć sprawę innej osobie. Sam fakt, że nowy prawnik pracuje w tej samej kancelarii, nie oznacza automatycznie, że może na stałe przejąć prowadzenie sprawy bez zgody klienta.

Trzeba odróżnić stałą zmianę pełnomocnika od jednorazowego zastępstwa, czyli substytucji. Adwokat może w określonych sytuacjach posłużyć się zastępcą przy pojedynczej czynności, na przykład przy rozprawie, jeżeli pozwalają na to przepisy, treść pełnomocnictwa i charakter sprawy. Stałe przekazanie sprawy innemu prawnikowi wymaga jednak uporządkowania pełnomocnictwa, umowy i rozliczeń.

Klient nie może zmusić adwokata do prowadzenia sprawy bezterminowo, jeżeli po stronie adwokata istnieje ważny powód zakończenia współpracy, na przykład utrata możliwości wykonywania zawodu, konflikt interesów albo trwała przeszkoda w prowadzeniu sprawy. Adwokat nie powinien jednak pozostawić klienta bez informacji i ochrony bieżących terminów.

Jakie obowiązki ma adwokat, który rezygnuje ze sprawy?

Podstawą relacji z adwokatem jest zaufanie. Kodeks Etyki Adwokackiej wskazuje, że celem czynności zawodowych adwokata jest ochrona interesów klienta, a adwokat ma obowiązek czuwać nad biegiem sprawy i informować klienta o jej postępach. W sprawach finansowych powinien zachować szczególną skrupulatność.

Zgodnie z Prawem o adwokaturze adwokat, który wypowiada pełnomocnictwo, zawiadamia o tym zainteresowane organy. Co do zasady powinien jeszcze przez 2 tygodnie pełnić swoje obowiązki, chyba że wcześniej sprawę obejmie inny adwokat albo klient zwolni go z tego obowiązku. Ten okres ma znaczenie praktyczne, bo pozwala zabezpieczyć terminy, przekazać akta i uniknąć szkody procesowej.

Jeżeli sprawa jest karna, szczególnie ważne jest ustalenie, na jakim etapie znajduje się postępowanie: czy sprawa jest jeszcze u prokuratora, czy akt oskarżenia trafił do sądu, czy wyznaczono rozprawę, czy biegnie termin na apelację, zażalenie albo inny środek zaskarżenia. Od tego zależy, jak pilnie trzeba ustanowić nowego obrońcę i czy możliwe jest bezpieczne dalsze prowadzenie sprawy karnej.

W sprawach, w których obrona jest obowiązkowa, wypowiedzenie stosunku obrończego nie powinno prowadzić do sytuacji, w której oskarżony pozostaje bez wymaganej obrony. Jeżeli oskarżony nie ustanowi nowego obrońcy z wyboru, sąd, prezes sądu albo referendarz sądowy może ustanowić obrońcę z urzędu na zasadach określonych w Kodeksie postępowania karnego.

Czy można żądać zwrotu pieniędzy od adwokata?

Tak, ale nie zawsze będzie to zwrot całego honorarium. Umowa z adwokatem jest najczęściej umową o świadczenie usług, do której odpowiednio stosuje się przepisy o zleceniu. Zgodnie z art. 746 Kodeksu cywilnego zarówno klient, jak i przyjmujący zlecenie mogą wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. Rozliczenie zależy jednak od dotychczas wykonanych czynności, wydatków i treści umowy.

Jeżeli adwokat wykonał już część pracy, może zachować wynagrodzenie odpowiadające wykonanym czynnościom oraz żądać zwrotu uzasadnionych wydatków. Jeżeli natomiast pobrał honorarium za czynności, których nie wykonał i których już nie wykona z powodu zakończenia współpracy, klient może żądać rozliczenia i zwrotu odpowiedniej części kwoty.

Znaczenie ma również to, kto wypowiada umowę i z jakiego powodu. Jeżeli adwokat wypowiada odpłatne zlecenie bez ważnego powodu, może odpowiadać za szkodę. Jeżeli jednak powód jest ważny, na przykład obiektywna niemożność dalszego wykonywania zawodu, sama rezygnacja nie oznacza automatycznie odpowiedzialności odszkodowawczej. Nadal jednak pozostaje obowiązek rzetelnego rozliczenia i wydania dokumentów.

Przy rozliczeniu warto żądać konkretów: zestawienia wykonanych czynności, kopii pism, informacji o rozprawach i terminach, potwierdzeń nadania pism oraz wskazania, jaka część honorarium została zaliczona na wykonane czynności, a jaka powinna zostać zwrócona.

Co zrobić krok po kroku po informacji o rezygnacji adwokata?

Najlepiej działać pisemnie, aby później można było wykazać, czego klient żądał i kiedy. W pierwszej kolejności poproś adwokata o jednoznaczne stanowisko: czy wypowiada pełnomocnictwo, z jaką datą, czy zawiadomił sąd, prokuraturę, policję albo inny organ oraz czy w sprawie biegną jakiekolwiek terminy.

Następnie zażądaj wydania dokumentów. Kodeks Etyki Adwokackiej przewiduje, że adwokat powinien niezwłocznie wydać klientowi otrzymane dokumenty oraz pisma, które otrzymał jako pełnomocnik od sądu lub innych organów. Wydania tych dokumentów nie wolno uzależniać od wcześniejszego uregulowania honorarium lub kosztów.

W piśmie warto również wskazać termin na rozliczenie, na przykład 7 albo 14 dni, i podać numer rachunku do zwrotu niewykorzystanej części wynagrodzenia. Jeżeli adwokat proponuje przejęcie sprawy przez inną osobę z kancelarii, klient może poprosić o projekt nowej umowy, informację o doświadczeniu tej osoby i zakres odpowiedzialności, ale nie musi udzielać nowego pełnomocnictwa.

Jeżeli powodem sporu jest nie tylko sama rezygnacja, lecz także jakość dotychczasowych działań, brak informacji albo poczucie, że sprawa była prowadzona nierzetelnie, znaczenie może mieć również ocena pracy pełnomocnika. Trzeba jednak oddzielić rzeczową ocenę działań od bezpodstawnych zarzutów, zwłaszcza gdy wypowiedzi mają zostać opublikowane w internecie.

Wezwanie do zapłaty, skarga do izby i odszkodowanie

Jeżeli rozmowy nie przynoszą efektu, kolejnym krokiem jest pisemne wezwanie do zapłaty. W wezwaniu należy wskazać kwotę, podstawę żądania, sposób jej wyliczenia, termin zapłaty i rachunek bankowy. Warto dołączyć kopię umowy, potwierdzenia przelewów oraz korespondencję dotyczącą zakończenia współpracy.

Skarga do właściwej okręgowej rady adwokackiej albo rzecznika dyscyplinarnego może być uzasadniona, jeżeli adwokat nie wydaje dokumentów, nie informuje o stanie sprawy, porzuca sprawę mimo terminów, nierzetelnie rozlicza honorarium albo narusza zasady etyki. Trzeba jednak pamiętać, że postępowanie dyscyplinarne służy ocenie zachowania adwokata, a nie jest typowym trybem dochodzenia zwrotu pieniędzy.

Roszczenia o zwrot części honorarium lub odszkodowanie zwykle dochodzi się na drodze cywilnej. Aby żądać odszkodowania, trzeba wykazać nie tylko niewłaściwe zachowanie adwokata, lecz także szkodę i związek przyczynowy między działaniem albo zaniechaniem adwokata a powstałą szkodą.

FAQ

Czy mogę odmówić zgody na nowego adwokata z tej samej kancelarii?

Tak. Stałe prowadzenie sprawy przez inną osobę wymaga Twojej decyzji i najczęściej udzielenia nowego pełnomocnictwa albo odpowiedniego uregulowania umowy. Kancelaria nie powinna traktować Twojej zgody jako formalności.

Czy adwokat może po prostu z dnia na dzień przestać prowadzić sprawę?

Nie powinien porzucać sprawy w sposób narażający klienta na szkodę. Po wypowiedzeniu pełnomocnictwa adwokat powinien zawiadomić właściwe organy i co do zasady jeszcze przez 2 tygodnie wykonywać obowiązki, chyba że sprawę wcześniej przejmie inny adwokat albo klient zwolni go z tego obowiązku.

Czy należy mi się zwrot całego honorarium?

Nie zawsze. Jeżeli adwokat wykonał część pracy, może zatrzymać wynagrodzenie odpowiadające dotychczasowym czynnościom i uzasadnionym wydatkom. Zwrot może dotyczyć tej części wynagrodzenia, która przypada na czynności niewykonane.

Co zrobić, gdy adwokat nie chce oddać dokumentów?

Należy pisemnie zażądać wydania dokumentów i wyznaczyć krótki termin. Adwokat nie powinien uzależniać wydania dokumentów z akt sprawy od wcześniejszej zapłaty honorarium. Jeżeli odmawia, można rozważyć skargę do właściwych organów adwokatury.

Czy skarga do izby adwokackiej wystarczy, aby odzyskać pieniądze?

Zwykle nie. Skarga dyscyplinarna może doprowadzić do oceny zachowania adwokata, ale zwrot honorarium albo odszkodowanie najczęściej wymaga wezwania do zapłaty, negocjacji, a w razie sporu procesu cywilnego.

Podsumowanie

Klient ma prawo nie zgodzić się na przejęcie sprawy przez innego prawnika, ale powinien szybko zabezpieczyć ciągłość reprezentacji, zwłaszcza w sprawach karnych i przy biegnących terminach. Rezygnacja adwokata nie zwalnia go z obowiązku uporządkowania sprawy, przekazania dokumentów, poinformowania o terminach i rzetelnego rozliczenia pobranego wynagrodzenia.

Najbezpieczniej prowadzić dalszą korespondencję pisemnie. W jednym piśmie warto zażądać informacji o stanie sprawy, wydania akt, rozliczenia honorarium i zwrotu niewykorzystanej części wynagrodzenia. Dopiero gdy to nie przynosi efektu, należy rozważyć wezwanie do zapłaty, skargę dyscyplinarną albo pozew.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 740, art. 744, art. 746 i art. 750: tekst ujednolicony ISAP.

2. Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, w szczególności art. 27, art. 28 i art. 37: tekst ujednolicony ISAP.

3. Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, w szczególności § 6, § 49–55 i § 57: tekst jednolity NRA.

4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 84 i art. 378: tekst ujednolicony ISAP.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.