Zatarcie skazania – po jakim czasie można złożyć wniosek?

Co oznacza zatarcie skazania?

Zatarcie skazania to instytucja prawa karnego, dzięki której po spełnieniu warunków ustawowych skazanie uważa się za niebyłe. W praktyce oznacza to przede wszystkim usunięcie wpisu z Krajowego Rejestru Karnego. Po zatarciu osoba skazana może co do zasady uzyskać zaświadczenie o niekaralności i w typowych sytuacjach odpowiadać, że nie była karana.

Nie każde skazanie zaciera się w tym samym terminie. Trzeba ustalić rodzaj kary, datę jej wykonania, czy kara była zawieszona, czy orzeczono grzywnę, przepadek, środek karny, obowiązek naprawienia szkody, nawiązkę albo środek zabezpieczający oraz czy w międzyczasie zapadły kolejne wyroki.

Zatarcie dotyczy skutków prawomocnego skazania. Wcześniejszym i odrębnym zagadnieniem jest przedawnienie karalności konkretnego czynu, np. przedawnienie stalkingu i nękania.

Przepadek komputera albo innego dowodu rzeczowego

Jeżeli sąd prawomocnie orzekł przepadek komputera na rzecz Skarbu Państwa, późniejsze odzyskanie tego przedmiotu jest co do zasady niemożliwe. Przepadek nie jest zwykłym zatrzymaniem dowodu rzeczowego do czasu zakończenia sprawy, lecz odrębnym rozstrzygnięciem sądu. Po uprawomocnieniu się wyroku przedmiot może zostać sprzedany, zniszczony albo przekazany zgodnie z przepisami o wykonaniu orzeczenia.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy sprawa nie jest jeszcze prawomocnie zakończona albo gdy przedmiot został jedynie zatrzymany jako dowód. Wtedy można domagać się jego zwrotu, jeżeli nie jest już potrzebny dla postępowania i nie ma podstaw do orzeczenia przepadku. Po prawomocnym przepadku realną drogą pozostaje jedynie podważenie orzeczenia w przewidzianym prawem trybie, np. gdy istnieją podstawy do nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Terminy zatarcia skazania według rodzaju kary

Podstawowe terminy zatarcia skazania wynikają z Kodeksu karnego. Najważniejsze znaczenie ma nie data wydania wyroku, lecz data wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Jeżeli kara nadal jest wykonywana, termin zatarcia jeszcze nie biegnie albo nie może doprowadzić do usunięcia skazania.

Odbywanie części kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie tworzy osobnego terminu zatarcia. Jest to sposób wykonania kary pozbawienia wolności, dlatego termin należy liczyć od wykonania całej kary, a nie od samego rozpoczęcia dozoru elektronicznego.

Kara w zawieszeniu i grzywna – czy trzeba dostarczyć dowód wpłaty?

Jeżeli kara pozbawienia wolności została warunkowo zawieszona, nie stosuje się automatycznie 10-letniego terminu właściwego dla bezwzględnej kary więzienia. W takim przypadku zasadą jest zatarcie z mocy prawa po upływie roku od zakończenia okresu próby. To bardzo ważne w sprawach, w których ktoś został skazany na kilka miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu i dodatkowo na grzywnę.

Przed zatarciem trzeba doprowadzić do wykonania wszystkich obowiązków wynikających z wyroku. Gdy obowiązek nałożony przy zawieszeniu stał się niewykonalny w dotychczasowej formie, można rozważyć zmianę obowiązków w okresie próby; przy problemie z jednorazową zapłatą grzywny pomocne może być rozłożenie grzywny na raty.

Grzywna musi być jednak wykonana, czyli faktycznie zapłacona, darowana albo jej wykonanie musi się przedawnić. Sam brak przesłania do sądu potwierdzenia wpłaty nie powinien przesądzać, że grzywna nie została wykonana. Sąd i właściwe komórki finansowe sądu powinny mieć możliwość ustalenia, czy wpłata została zaksięgowana. W praktyce warto jednak odszukać potwierdzenie przelewu albo uzyskać informację z sądu, bo przyspiesza to wyjaśnienie sprawy.

Jeżeli mimo upływu wielu lat skazanie nadal widnieje w KRK, trzeba sprawdzić, czy grzywna rzeczywiście została zapłacona, czy nie orzeczono dodatkowych środków, czy nie zarządzono wykonania kary zawieszonej oraz czy nie wystąpił problem kilku skazań, które mogą ulec zatarciu wyłącznie jednocześnie.

Przy karze warunkowo zawieszonej termin może być liczony według szczególnych reguł. Wyjaśnia je osobne omówienie „zatarcie skazania przy wyroku w zawieszeniu”.

Kiedy i jak złożyć wniosek o wcześniejsze zatarcie skazania?

Wniosek o wcześniejsze zatarcie ma największe znaczenie przy bezwzględnej karze pozbawienia wolności nieprzekraczającej 3 lat. Sąd może zarządzić zatarcie już po upływie 5 lat od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego. Nie jest to automatyczne uprawnienie – sąd ocenia, czy przesłanki zostały spełnione.

Wniosek składa się do sądu, który wydał wyrok skazujący w pierwszej instancji. Jeżeli w pierwszej instancji orzekało kilka sądów, właściwy jest sąd, który jako ostatni wydał wyrok skazujący, a gdy orzekały sądy różnego rzędu – sąd wyższego rzędu. Od wniosku pobiera się opłatę 45 zł.

We wniosku warto wskazać sygnaturę sprawy, datę wyroku, datę wykonania kary, informację o zapłacie grzywny i wykonaniu obowiązków, a także argumenty potwierdzające przestrzeganie porządku prawnego, np. stabilną pracę, brak nowych postępowań, uregulowanie należności i potrzebę uzyskania zaświadczenia o niekaralności.

Kilka kar, kilka wyroków i środki dodatkowe

Przy kilku skazaniach nie wolno liczyć każdego terminu w oderwaniu od pozostałych wyroków. Trzeba zestawić daty wykonania kar, okresy próby oraz wszystkie środki i obowiązki, które mogą przesuwać moment zatarcia.

Ten artykuł pozostaje ogólnym przewodnikiem po terminach według rodzaju kary. Szczegółowy sposób liczenia przy kilku wyrokach opisuje poradnik zatarcie skazania przy kilku wyrokach.

Co daje zatarcie skazania, a czego nie usuwa?

Najważniejszym skutkiem zatarcia jest usunięcie wpisu z Krajowego Rejestru Karnego. Po zatarciu skazania osoba może zwykle otrzymać zaświadczenie o niekaralności i ubiegać się o zatrudnienie tam, gdzie wymagane jest wykazanie braku karalności. W niektórych zawodach albo postępowaniach liczą się jednak także przepisy szczególne, dlatego praca po zatarciu wyroku może wymagać dodatkowej analizy.

Zatarcie skazania w KRK nie oznacza automatycznego usunięcia wszystkich informacji z policyjnych baz danych. Dane mogą nadal figurować np. w KSIP, choć ich dalsze przetwarzanie podlega odrębnym zasadom. Jeżeli problemem nie jest już KRK, lecz policyjna kartoteka, warto rozważyć odrębne działania dotyczące usunięcia danych z systemu KSIP.

FAQ

Po jakim czasie następuje zatarcie skazania?

To zależy od rodzaju kary. Przy bezwzględnej karze pozbawienia wolności zasadą jest 10 lat od wykonania kary, przy ograniczeniu wolności 3 lata, przy grzywnie rok, a przy karze pozbawienia wolności w zawieszeniu rok od zakończenia okresu próby, o ile wykonano także dodatkowe rozstrzygnięcia.

Czy można złożyć wniosek o zatarcie skazania wcześniej?

Tak, ale przede wszystkim przy karze pozbawienia wolności nieprzekraczającej 3 lat. Wniosek można rozważyć po 5 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary, jeżeli skazany w tym czasie przestrzegał porządku prawnego.

Czy wyrok w zawieszeniu zaciera się dopiero po 10 latach?

Nie. Przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary obowiązuje szczególna zasada: skazanie zaciera się z mocy prawa z upływem roku od zakończenia okresu próby. Zatarcie nie nastąpi jednak przed wykonaniem grzywny, przepadku, środka karnego, środka kompensacyjnego albo środka zabezpieczającego.

Czy brak potwierdzenia zapłaty grzywny blokuje zatarcie?

Sam brak przesłania potwierdzenia nie powinien blokować zatarcia, jeżeli grzywna rzeczywiście została zapłacona. W praktyce, gdy wpis nadal widnieje w KRK, trzeba sprawdzić w sądzie, czy wpłata została zaksięgowana i czy nie ma innych niewykonanych obowiązków.

Czy po przepadku można odzyskać komputer?

Jeżeli przepadek komputera został prawomocnie orzeczony, odzyskanie go po czasie jest co do zasady niemożliwe. Inaczej może być tylko wtedy, gdy przedmiot był jedynie zatrzymany jako dowód albo gdy samo prawomocne rozstrzygnięcie zostanie skutecznie podważone.

Czy zatarcie skazania usuwa dane z KSIP?

Nie zawsze. Zatarcie usuwa wpis o skazaniu z Krajowego Rejestru Karnego, ale policyjne systemy informacyjne działają na podstawie odrębnych przepisów. Dlatego po zatarciu skazania może być potrzebne osobne wystąpienie dotyczące danych przetwarzanych przez Policję.

Co zrobić, jeśli skazanie powinno być zatarte, a nadal widnieje w KRK?

Najpierw należy ustalić w sądzie datę wykonania wszystkich kar i środków oraz sprawdzić, czy nie ma innych skazań. Następnie można złożyć wniosek o zatarcie albo pismo wyjaśniające, dołączając dowody wykonania kary, np. potwierdzenie zapłaty grzywny.

Podsumowanie

Nie ma jednego terminu zatarcia skazania dla wszystkich wyroków. Przy zwykłej karze pozbawienia wolności kluczowy jest termin 10 lat, z możliwością wcześniejszego wniosku po 5 latach przy karze do 3 lat. Przy grzywnie termin wynosi rok od jej wykonania, przy ograniczeniu wolności 3 lata, a przy karze w zawieszeniu obecnie rok od zakończenia okresu próby. Zatarcie nie nastąpi jednak przed wykonaniem orzeczonych środków, przepadku lub obowiązków kompensacyjnych.

W sprawach z dawnymi wyrokami najczęstszym problemem jest błędne liczenie terminu od daty wyroku zamiast od daty wykonania kary, brak pewności co do zapłaty grzywny albo pominięcie kolejnych skazań. Dlatego przed złożeniem wniosku warto sprawdzić akta wykonawcze i ustalić, co dokładnie zostało wykonane.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 44, art. 76 oraz art. 106-108.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557, w szczególności art. 37.
3. Ustawa z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych - Dz.U. 1973 nr 27 poz. 152, w szczególności art. 15.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.