Czy można zostać skazanym zaocznie, mieszkając za granicą?

Czy można zostać skazanym bez obecności w Polsce?

Tak, w określonych sytuacjach jest to możliwe, ale nie oznacza to, że sąd może skazać osobę całkowicie dowolnie i poza procedurą. Polskie postępowanie karne rozróżnia etap przygotowawczy, czyli działania Policji lub prokuratury, oraz etap sądowy. Na każdym z nich obowiązują inne reguły dotyczące zawiadomienia, przesłuchania i udziału podejrzanego albo oskarżonego.

Co do zasady, gdy zebrane dowody uzasadniają podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, wydaje się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je podejrzanemu i przesłuchuje się go. Kodeks postępowania karnego przewiduje jednak wyjątek: jeżeli ogłoszenie zarzutów albo przesłuchanie nie jest możliwe z powodu ukrywania się podejrzanego lub jego nieobecności w kraju, czynności te mogą nie zostać wykonane od razu.

Dlatego sama informacja, że ktoś od kilku lat mieszka za granicą i nie był przesłuchany w Polsce, nie wystarcza jeszcze do pewnego stwierdzenia, że nie ma przeciwko niemu żadnej sprawy. Trzeba ustalić, czy organy w ogóle znały jego aktualny adres, czy podejmowały próby doręczenia korespondencji i czy sprawa zakończyła się wyrokiem, czy jest nadal w toku.

Znaczenie doręczeń i aktualnego adresu

W sprawach karnych doręczenia są bardzo ważne. Jeżeli dana osoba została już pouczona o obowiązkach procesowych, powinna informować organ prowadzący postępowanie o zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającej dłużej niż 7 dni. Zaniechanie tego obowiązku może prowadzić do uznania pisma wysłanego na znany organowi adres za doręczone.

Inaczej należy oceniać sytuację osoby, która nigdy nie wiedziała o postępowaniu i nie była skutecznie zawiadomiona, a inaczej osoby, która wcześniej znała sprawę, podała adres, odebrała pouczenia, a następnie wyjechała i nie aktualizowała danych. W pierwszym przypadku można badać, czy doszło do wadliwego doręczenia. W drugim ryzyko procesowe jest większe, ponieważ przepisy przewidują skutki braku aktualizacji adresu.

Jeżeli osoba przebywa poza Polską i poza innym państwem Unii Europejskiej, art. 138 Kodeksu postępowania karnego przewiduje obowiązek wskazania adresata dla doręczeń w Polsce albo w innym państwie UE. Brak takiego wskazania może skutkować uznaniem pisma za doręczone według reguł określonych w tym przepisie.

Jak sprawdzić, czy zapadł wyrok albo wydano list gończy?

Pierwszym praktycznym krokiem jest uzyskanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Można to zrobić w punkcie informacyjnym KRK, korespondencyjnie albo elektronicznie przez system e-KRK. Z informacji publikowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości wynika, że opłata za informację uzyskiwaną tradycyjnie wynosi 30 zł, a przez internet 20 zł.

KRK nie służy jednak do sprawdzania każdego toczącego się postępowania. W rejestrze znajdują się m.in. dane o osobach prawomocnie skazanych, osobach, wobec których prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie, osobach tymczasowo aresztowanych oraz poszukiwanych listem gończym. Jeżeli ktoś jest tylko typowany jako podejrzewany albo trwa wstępne dochodzenie, taka informacja może nie wynikać z KRK.

W praktyce najlepszym rozwiązaniem bywa sprawdzenie kartoteki karnej w KRK, a następnie - jeżeli ryzyko jest realne - ustalenie przez adwokata lub radcę prawnego, czy w prokuraturze, sądzie albo jednostce Policji nie widnieje sprawa, wezwanie, zarządzenie zatrzymania, list gończy albo postanowienie o tymczasowym aresztowaniu.

Czy KRK pokaże wszystkie zarzuty i postępowania?

Nie. To częsty błąd. Informacja z KRK jest bardzo przydatna, ale nie zastępuje sprawdzenia akt konkretnej sprawy. Brak wpisu w KRK zwykle oznacza brak prawomocnego skazania ujawnionego w rejestrze, ale nie daje stuprocentowej gwarancji, że nie toczy się postępowanie przygotowawcze albo że organ nie próbował doręczyć wezwania.

Jeżeli istnieje obawa zarzutu oszustwa, trzeba brać pod uwagę kilka scenariuszy: sprawa mogła nie zostać wszczęta, mogła być na etapie czynności sprawdzających, mogło toczyć się dochodzenie, mógł zostać wydany wyrok nakazowy albo mogło dojść do prawomocnego skazania. Każdy z tych wariantów wymaga innego działania.

Wyrok nakazowy bez rozprawy

W polskiej procedurze karnej istnieje postępowanie nakazowe. Sąd może wydać wyrok nakazowy na posiedzeniu bez udziału stron, jeżeli na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości, a sprawa należy do kategorii pozwalającej na zastosowanie tego trybu. Wyrokiem nakazowym można orzec karę ograniczenia wolności albo grzywnę, w tym grzywnę do 200 stawek dziennych albo do 200 000 zł, a także określone środki przewidziane w ustawie.

Wyrok nakazowy powinien zostać doręczony oskarżonemu wraz z pouczeniem. Od takiego wyroku przysługuje sprzeciw w terminie zawitym 7 dni od doręczenia. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy wyroku nakazowego, a sprawa jest rozpoznawana na zasadach ogólnych.

Jeżeli ktoś dowiedział się o wyroku po czasie, trzeba ustalić, kiedy i jak sąd uznał wyrok za doręczony. Jeżeli termin został przekroczony bez winy strony, można rozważać wniosek o przywrócenie terminu wraz z jednoczesnym dokonaniem czynności, czyli np. wniesieniem sprzeciwu. W takich sprawach nie warto zwlekać, bo terminy są krótkie i liczone od ustania przeszkody.

Co grozi przy powrocie do Polski?

Jeżeli nie ma prawomocnego wyroku, listu gończego ani postanowienia o zatrzymaniu lub tymczasowym aresztowaniu, sam powrót do Polski nie powinien automatycznie oznaczać zatrzymania. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy wobec danej osoby wydano zarządzenie zatrzymania i doprowadzenia, list gończy, europejski nakaz aresztowania albo gdy do wykonania pozostaje kara lub środek wynikający z prawomocnego orzeczenia.

Jeżeli wyrok zapadł, mogą pojawić się dalsze skutki: wpis w KRK, egzekucja grzywny, obowiązek wykonania kary ograniczenia wolności, wezwania z sądu wykonawczego, a w poważniejszych sytuacjach również czynności zmierzające do zatrzymania. Przy planowaniu wyjazdu warto więc oddzielić dwie kwestie: czy istnieje wpis w KRK oraz czy w konkretnej sprawie sąd lub prokuratura podjęły czynności poszukiwawcze.

Co zrobić przed przylotem do Polski?

Najrozsądniej działać w kilku krokach. Po pierwsze, należy uzyskać informację z KRK. Po drugie, warto zebrać wszystkie dane, które mogą pomóc w ustaleniu sprawy: dawne adresy w Polsce, daty wyjazdu, numer PESEL, ewentualne sygnatury, nazwy jednostek Policji lub prokuratury, dane osoby zawiadamiającej albo informacje o zarzucanym oszustwie. Po trzecie, jeżeli obawa jest konkretna, pełnomocnik może podjąć próbę ustalenia, czy istnieje sprawa sądowa lub prokuratorska.

Jeżeli okaże się, że zapadł wyrok albo wydano wyrok nakazowy, dalsze kroki zależą od akt. Trzeba sprawdzić doręczenia, daty, pouczenia, podstawę uznania korespondencji za skutecznie doręczoną oraz to, czy termin do zaskarżenia rzeczywiście upłynął. Dopiero wtedy można ocenić, czy wchodzi w grę sprzeciw, apelacja, przywrócenie terminu, wniosek wykonawczy albo inne pismo procesowe.

Podsumowanie

Osoba mieszkająca za granicą może mieć w Polsce sprawę karną, nawet jeżeli nie ma meldunku i od lat nie przebywa w kraju. Nie oznacza to jednak automatycznie prawidłowego skazania. Trzeba sprawdzić, czy doszło do przedstawienia zarzutów, czy korespondencja była skutecznie doręczana, czy zapadł wyrok, czy jest on prawomocny oraz czy widnieje wpis w KRK albo informacja o poszukiwaniu.

Najbezpieczniejsze działanie przed powrotem do Polski to uzyskanie informacji z KRK i ocena ryzyka na podstawie konkretnych danych. Jeżeli istnieje choćby częściowa informacja o zarzucie oszustwa, dawnych pismach z Policji lub sądu albo możliwym wyroku nakazowym, warto działać przed podróżą, a nie dopiero po ewentualnym zatrzymaniu lub po ujawnieniu wpisu w rejestrze.

FAQ

Czy brak meldunku w Polsce chroni przed sprawą karną?

Nie. Brak meldunku nie blokuje prowadzenia postępowania. Organy mogą korzystać z ostatnich znanych adresów, danych z rejestrów oraz informacji zebranych w sprawie. Ważniejsze od meldunku jest to, czy organ znał aktualny adres i czy doręczenia były dokonane zgodnie z przepisami.

Czy można zostać skazanym bez przesłuchania?

W typowej sprawie podejrzanemu ogłasza się zarzuty i przesłuchuje go. Jeżeli jednak przesłuchanie nie jest możliwe z powodu ukrywania się albo nieobecności w kraju, przepisy przewidują wyjątek. Ocenę trzeba zawsze oprzeć na aktach konkretnej sprawy.

Czy KRK pokaże, że jestem podejrzany?

Nie zawsze. KRK pokazuje m.in. prawomocne skazania, część innych prawomocnych rozstrzygnięć, osoby tymczasowo aresztowane i poszukiwane listem gończym. Nie jest pełnym wykazem wszystkich czynności sprawdzających, dochodzeń i śledztw.

Ile czasu jest na sprzeciw od wyroku nakazowego?

Termin na sprzeciw wynosi 7 dni od doręczenia wyroku nakazowego. Jeżeli wyrok nie został skutecznie doręczony albo termin minął bez winy oskarżonego, można analizować wniosek o przywrócenie terminu, ale wymaga to szybkiego działania.

Co zrobić, jeżeli boję się zatrzymania po przylocie?

Najpierw warto uzyskać informację z KRK, a następnie - przy konkretnych obawach - zlecić prawnikowi ustalenie, czy istnieje postępowanie, wyrok, list gończy, zarządzenie zatrzymania albo postanowienie o tymczasowym aresztowaniu. Sama obawa nie wystarczy do oceny ryzyka; potrzebne są dane z rejestrów i akt.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 75, 138, 139, 313, 374 oraz 500-507 - ISAP.
• Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym - ISAP.
• Informacje Ministerstwa Sprawiedliwości o Krajowym Rejestrze Karnym i sposobach uzyskania informacji z KRK - gov.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.