Zmiana zeznań świadka po przesłuchaniu – co grozi?

Fałszywe zeznania świadka – aktualne zasady odpowiedzialności

Jeżeli osoba została formalnie przesłuchana jako świadek, jej wypowiedź ma służyć jako dowód w postępowaniu. Przed przesłuchaniem organ powinien uprzedzić świadka o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, a w postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje oświadczenie, że takie pouczenie otrzymał. Ma to praktyczne znaczenie, bo zgodnie z art. 233 § 2 K.k. odpowiedzialność za fałszywe zeznania wymaga, aby osoba przyjmująca zeznanie działała w zakresie swoich uprawnień i uprzedziła świadka o odpowiedzialności karnej albo odebrała od niego przyrzeczenie.

Podstawowy typ przestępstwa z art. 233 § 1 K.k. obejmuje sytuację, w której świadek zeznaje nieprawdę albo zataja prawdę w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy. Aktualnie grozi za to kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli natomiast świadek mówi nieprawdę lub zataja prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu albo jego najbliższym, wchodzi w grę art. 233 § 1a K.k., zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat.

W orzecznictwie podkreśla się, że przepis o fałszywych zeznaniach chroni prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości i wiarygodność ustaleń dokonywanych w postępowaniu. Taki kierunek wynika m.in. z postanowienia Sądu Najwyższego z 1 kwietnia 2005 r., IV KK 42/2005. Nie ma więc znaczenia wyłącznie to, czy zeznanie dotyczyło sprawy bardzo poważnej; znaczenie ma także to, czy organ został wprowadzony w błąd co do faktów, które mogły mieć wpływ na czynności w sprawie.

Świadek a prawo do odmowy odpowiedzi

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że świadek nie zawsze musi odpowiadać na każde pytanie. Zgodnie z art. 183 § 1 K.p.k. świadek może uchylić się od odpowiedzi, jeżeli jej udzielenie mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe. O tym uprawnieniu organ powinien pouczyć świadka, jeżeli ujawnią się okoliczności uzasadniające jego zastosowanie.

Jeżeli zatem pytanie zmierzało do ustalenia, czy to świadek przełamał hasło do cudzego konta, bezpieczniejszym procesowo rozwiązaniem mogło być skorzystanie z prawa do odmowy odpowiedzi, a nie zaprzeczanie faktom. Nie oznacza to jednak, że każda późniejsza zmiana zeznań automatycznie kończy się zarzutem z art. 233 K.k. Trzeba ustalić, czy poprzednie zeznanie było świadomie fałszywe, czy świadek działał w obawie przed własną odpowiedzialnością, czy był prawidłowo pouczony oraz czy nie doszło do fałszywego oskarżenia innej osoby albo tworzenia fałszywych dowodów.

Istotna jest również uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 9 listopada 2021 r., I KZP 5/21, której nadano moc zasady prawnej. Sąd Najwyższy przyjął, że świadek nie popełnia przestępstwa z art. 233 § 1a K.k., jeżeli składa fałszywe zeznanie z obawy przed grożącą mu odpowiedzialnością karną, realizując prawo do obrony, i jednocześnie nie popełnia innym zachowaniem odrębnego czynu zabronionego. To ważna ochrona, ale jej granice zależą od konkretnego stanu faktycznego.

W praktyce szczególną ostrożność należy zachować wtedy, gdy świadek nie tylko zaprzecza własnemu udziałowi, ale wskazuje inną osobę jako sprawcę, preparuje dowody, nakłania innych do określonych zeznań albo usuwa ślady. Takie zachowania mogą być oceniane niezależnie od samego prawa do obrony.

Czy można zmienić lub sprostować wcześniejsze zeznania?

Tak, świadek może złożyć uzupełniające zeznania, sprostować wcześniejszą wypowiedź albo wyjaśnić, że podczas pierwszego przesłuchania nie pamiętał faktów, pomylił się albo nie rozumiał pytania. Najbezpieczniej zrobić to w sposób formalny: pisemnie do organu prowadzącego postępowanie albo podczas kolejnego przesłuchania do protokołu. Sprostowanie powinno być konkretne i rzeczowe – należy wskazać, co było nieścisłe, dlaczego i jaka jest aktualna wersja.

Jeżeli wcześniejsze zeznania były zwykłą pomyłką, niepewnością lub skutkiem stresu, a świadek nie miał zamiaru wprowadzić organu w błąd, ryzyko odpowiedzialności karnej jest zasadniczo mniejsze. Inaczej wygląda sytuacja, gdy świadek wiedział, jak było naprawdę, został pouczony o odpowiedzialności karnej, a mimo to świadomie zaprzeczył faktom.

Art. 233 § 5 pkt 2 K.k. przewiduje ważny mechanizm łagodzący: sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, zanim zapadnie choćby nieprawomocne rozstrzygnięcie sprawy. To argument za szybkim działaniem, ale nie jest to automatyczna gwarancja uniknięcia odpowiedzialności.

Przełamanie hasła do konta internetowego – możliwa kwalifikacja karna

W pierwotnej sprawie chodziło o przełamanie haseł do kont na portalu społecznościowym. Obecnie taka sytuacja najczęściej wymaga analizy przede wszystkim art. 267 K.k. Przepis ten obejmuje m.in. nieuprawnione uzyskanie dostępu do informacji nieprzeznaczonej dla sprawcy przez przełamanie albo obejście elektronicznego, informatycznego lub innego szczególnego zabezpieczenia, a także nieuprawnione uzyskanie dostępu do całości lub części systemu informatycznego. Za taki czyn grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do 2 lat.

Jeżeli sprawca po zalogowaniu usuwał wiadomości, zmieniał ustawienia, blokował dostęp właścicielowi konta, publikował treści, kopiował prywatne informacje albo powodował szkodę, możliwa może być także kwalifikacja z innych przepisów, np. art. 268 K.k., art. 268a K.k., art. 269a K.k. albo – przy działaniach majątkowych – art. 287 K.k. Ostateczna kwalifikacja zależy od tego, co dokładnie zostało zrobione po uzyskaniu dostępu.

Przestępstwa z art. 267 K.k. i wiele czynów związanych z naruszeniem danych lub informacji jest ściganych na wniosek pokrzywdzonego. W praktyce oznacza to, że znaczenie ma nie tylko materiał dowodowy zebrany przez policję, lecz także stanowisko osoby, do której należało konto. Cofnięcie wniosku o ściganie w postępowaniu przygotowawczym wymaga zgody prokuratora, a w postępowaniu sądowym – zgody sądu, i nie zawsze zakończy sprawę automatycznie.

Adres IP używany przez kilka osób a dowody w sprawie

To, że z jednego adresu IP korzystało wiele osób, może mieć duże znaczenie dowodowe. Sam adres IP zwykle wskazuje punkt dostępu do internetu, a nie zawsze konkretną osobę siedzącą przy komputerze lub korzystającą z telefonu. Dlatego organ powinien oceniać także inne dowody: urządzenia, logowania, godziny aktywności, dane z portalu, korespondencję, zabezpieczone nośniki, zeznania pokrzywdzonych i ewentualne przyznanie się.

Nie należy jednak zakładać, że wspólne IP zawsze doprowadzi do umorzenia. Jeżeli zabezpieczono urządzenie, na którym zapisano hasła, historię logowania albo inne ślady, argument o wielu użytkownikach sieci może nie wystarczyć. Z drugiej strony, przy braku dodatkowych dowodów może on wspierać tezę, że sprawcy nie da się ustalić ponad rozsądną wątpliwość.

Czy jest szansa na uniknięcie kary?

Szansa na uniknięcie kary zależy od kilku elementów: rodzaju czynu, wagi naruszenia, szkody dla pokrzywdzonego, zachowania po zdarzeniu, wcześniejszej karalności, jakości dowodów oraz tego, czy postępowanie wymaga wniosku pokrzywdzonego. W sprawach mniejszej wagi możliwe są rozwiązania łagodniejsze niż skazanie na karę pozbawienia wolności, np. umorzenie z powodu braku dowodów, odmowa wszczęcia albo umorzenie przy braku skutecznego wniosku o ściganie, a w odpowiednich warunkach także warunkowe umorzenie postępowania.

Jeżeli doszło do realnego naruszenia cudzej prywatności, dobrowolne naprawienie szkody, przeprosiny, usunięcie skutków czynu i powstrzymanie się od dalszych działań mogą mieć znaczenie praktyczne. Nie powinno się jednak podejmować kontaktu z pokrzywdzonym w sposób, który mógłby zostać odebrany jako nacisk, groźba albo próba wpływania na zeznania.

FAQ

Podsumowanie

Zmiana zeznań świadka jest możliwa, ale powinna być przemyślana. Jeżeli wcześniejsze zeznania były błędne z powodu stresu, niepamięci albo nieporozumienia, szybkie i konkretne sprostowanie może uporządkować materiał dowodowy. Jeżeli jednak świadek świadomie zaprzeczył faktom po pouczeniu o odpowiedzialności karnej, trzeba liczyć się z oceną pod kątem art. 233 K.k.

W sprawach o przełamanie hasła do konta internetowego równolegle trzeba ocenić ryzyko odpowiedzialności za nieuprawniony dostęp do informacji lub systemu. Najważniejsze jest ustalenie, jakie pytania zadano, jakie pouczenia znalazły się w protokole, czy świadek mógł odmówić odpowiedzi oraz jakie dowody wskazują konkretną osobę jako sprawcę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 233, art. 267, art. 268, art. 268a i art. 287 – ISAP
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 12, art. 183, art. 190 i art. 191 – ISAP
3. Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2021 r., I KZP 5/21 – Sąd Najwyższy
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2005 r., IV KK 42/2005
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 grudnia 2005 r., II AKa 68/05

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.