• Stan prawny na: 2026-05-19
Nie każde kłamstwo wypowiedziane w sprawie cywilnej jest od razu przestępstwem fałszywych zeznań. Odpowiedzialność z art. 233 K.k. wchodzi w grę przede wszystkim wtedy, gdy wypowiedź ma służyć za dowód, a osoba składająca zeznanie została prawidłowo uprzedzona o odpowiedzialności karnej albo odebrano od niej przyrzeczenie.
W artykule wyjaśniamy, kiedy zgłaszać krzywoprzysięstwo, co zrobić w toku sprawy cywilnej, jak sformułować wniosek do sądu i kiedy zawiadomienie do prokuratury może być przedwczesne.
Masz podobny problem prawny?
Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Opisz sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu
Przestępstwo potocznie nazywane krzywoprzysięstwem jest w polskim prawie uregulowane przede wszystkim w art. 233 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialność ponosi ten, kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym albo innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę albo zataja prawdę.
Aktualnie podstawowy typ tego przestępstwa jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli osoba zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jej samej albo osobie najbliższej, ustawowe zagrożenie jest niższe i wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Nie wystarczy jednak samo przekonanie jednej strony procesu, że przeciwnik kłamie. Trzeba wykazać, że wypowiedź dotyczyła faktów, była istotna dla sprawy, miała służyć za dowód oraz że spełniono warunek z art. 233 § 2 K.k., czyli osoba zeznająca została uprzedzona o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie albo odebrano od niej przyrzeczenie.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
W sprawie cywilnej szczególnie ważne jest rozróżnienie, w jakim charakterze wypowiada się dana osoba. Strona procesu może składać twierdzenia w pismach procesowych, wyjaśnienia informacyjne na rozprawie oraz zeznania w ramach dowodu z przesłuchania stron. Nie każda z tych wypowiedzi automatycznie oznacza zeznanie w rozumieniu art. 233 K.k.
Dowód z przesłuchania stron jest uregulowany w Kodeksie postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 304 K.p.c. przed przystąpieniem do przesłuchania sąd uprzedza strony, że mają obowiązek zeznawać prawdę i że stosownie do okoliczności mogą być przesłuchane ponownie po odebraniu od nich przyrzeczenia. Przed odebraniem przyrzeczenia sąd uprzedza stronę o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.
Dlatego w pierwszej kolejności trzeba sprawdzić protokół rozprawy. Jeżeli przeciwnik procesowy jedynie przedstawiał swoje stanowisko, odpowiadał informacyjnie albo nie został prawidłowo pouczony o odpowiedzialności karnej i nie odebrano od niego przyrzeczenia, zawiadomienie o fałszywych zeznaniach może zostać ocenione jako przedwczesne albo bezzasadne. Jeżeli natomiast sąd prowadził dowód z przesłuchania stron, a w protokole jest pouczenie lub przyrzeczenie, podstawa do zawiadomienia jest znacznie mocniejsza.
Jeżeli dopiero obawia się Pan, że pozwana skłamie na kolejnej rozprawie, samo takie przypuszczenie nie jest jeszcze zawiadomieniem o popełnionym przestępstwie. Przestępstwo fałszywych zeznań może być oceniane dopiero na podstawie konkretnych wypowiedzi, ich protokołu oraz dowodów wskazujących, że dana osoba zeznała nieprawdę albo zataiła prawdę.
Jeżeli fałszywe zeznanie już padło, można złożyć zawiadomienie do prokuratury lub Policji. Nie trzeba co do zasady czekać na prawomocne zakończenie sprawy cywilnej. Trzeba jednak liczyć się z tym, że organ prowadzący postępowanie karne będzie chciał zobaczyć protokół rozprawy, nagranie, pouczenia oraz materiał dowodowy z procesu cywilnego.
Prokuratura nie powinna odmówić wszczęcia postępowania tylko dlatego, że sprawa cywilna jest nadal w toku. Może jednak odmówić, jeżeli uzna, że brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu, wypowiedź nie była zeznaniem mającym służyć za dowód albo nie spełniono warunku pouczenia lub przyrzeczenia.
W opisanej sytuacji rozsądne jest złożenie wniosku do sądu cywilnego, aby konkretne rozbieżności zostały wpisane do protokołu rozprawy. We wniosku warto wskazać dokładnie, które zdanie strony jest nieprawdziwe, jakie dowody temu przeczą i dlaczego ta okoliczność ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Można również zawnioskować, aby sąd rozważył zawiadomienie prokuratora lub Policji na podstawie art. 304 § 2 K.p.k., jeżeli w toku postępowania ujawnią się okoliczności wskazujące na popełnienie przestępstwa ściganego z urzędu. Sąd nie jest jednak związany samą oceną strony sporu i może uznać, że wystarczające jest dokonanie oceny wiarygodności zeznań w uzasadnieniu wyroku.
Wniosek do sądu bywa praktycznie korzystny, bo porządkuje materiał dowodowy i pokazuje, że problem został zgłoszony od razu w toku rozprawy. Nie zastępuje jednak własnego zawiadomienia, jeżeli strona chce samodzielnie uruchomić postępowanie karne.
Zawiadomienie powinno być konkretne. Nie warto ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że przeciwnik procesowy kłamał. Organ ścigania musi otrzymać materiał pozwalający ocenić, czy istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa.
W praktyce w zawiadomieniu należy wskazać:
Trzeba zachować ostrożność w formułowaniu zarzutów. Jeżeli ktoś świadomie zawiadamia o przestępstwie, którego nie popełniono, albo fałszywie oskarża inną osobę, może sam narazić się na odpowiedzialność karną, m.in. z art. 234 albo art. 238 K.k.
Po otrzymaniu zawiadomienia organ powinien ocenić, czy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Może wszcząć postępowanie, odmówić wszczęcia albo najpierw sprawdzić fakty w zakresie zawiadomienia. Jeżeli potrzebne jest sprawdzenie danych, decyzja o wszczęciu albo odmowie wszczęcia powinna zapaść najpóźniej w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia.
Jeżeli osoba lub instytucja składająca zawiadomienie nie zostanie w ciągu 6 tygodni powiadomiona o wszczęciu albo odmowie wszczęcia śledztwa, może wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo organu powołanego do nadzoru nad jednostką, do której złożono zawiadomienie. Uprawnienie do zaskarżenia odmowy lub umorzenia zależy od tego, czy zawiadamiający ma w danej sprawie status pokrzywdzonego albo czy przepis szczególny przyznaje mu takie uprawnienie.
Poniższe przykłady pokazują, kiedy samo kłamstwo w sporze cywilnym nie wystarczy, a kiedy materiał dowodowy może uzasadniać zawiadomienie o fałszywych zeznaniach.
Właściciel nieruchomości twierdzi, że sąsiadka bez zgody wykorzystuje jego działkę jako dojazd do salonu usługowego. Na pierwszej rozprawie sąsiadka informacyjnie zaprzecza, że przyjmuje klientów stacjonarnie. Jeżeli sąd nie prowadził jeszcze dowodu z przesłuchania stron i nie ma pouczenia o odpowiedzialności karnej ani przyrzeczenia, lepszym krokiem będzie zgłoszenie wniosków dowodowych w sprawie cywilnej, a nie natychmiastowe zawiadomienie o fałszywych zeznaniach. Osobno omawiamy także salon masażu tantrycznego legalny.
W kolejnej fazie procesu sąd przeprowadza dowód z przesłuchania stron, a z protokołu wynika pouczenie o odpowiedzialności karnej. Strona nadal zeznaje, że nikt nie korzystał z cudzej nieruchomości, mimo że istnieją nagrania z monitoringu, faktury z adresem salonu i zeznania klientów. W takiej sytuacji można złożyć wniosek o zaprotokołowanie sprzeczności i rozważyć zawiadomienie prokuratury.
Pracodawca w sprawie o wynagrodzenie zeznaje po pouczeniu, że pracownik nigdy nie wykonywał pracy w spornym okresie. Pracownik ma listy obecności, wiadomości służbowe i potwierdzenia logowania do systemu. Zawiadomienie powinno wskazywać konkretne zdania z protokołu oraz dowody, które im przeczą, zamiast ogólnie zarzucać pracodawcy kłamstwo.
Nie. Strona może przedstawiać nieprawdziwe twierdzenia procesowe, ale odpowiedzialność z art. 233 K.k. wymaga, aby chodziło o zeznanie mające służyć za dowód oraz aby spełniono warunek pouczenia o odpowiedzialności karnej albo odebrania przyrzeczenia.
Nie zawsze. Jeżeli fałszywe zeznanie już padło i są dowody na jego nieprawdziwość, zawiadomienie można złożyć w toku sprawy. Czasem praktycznie lepiej poczekać na protokół, nagranie rozprawy lub rozstrzygnięcie wniosków dowodowych.
Jeżeli sąd jako instytucja państwowa w związku ze swoją działalnością dowie się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, powinien zawiadomić prokuratora lub Policję. Nie oznacza to jednak, że każdy zarzut jednej strony wobec drugiej automatycznie spowoduje zawiadomienie.
Należy sprawdzić pouczenie o prawie do zażalenia i termin wskazany w doręczonym postanowieniu. Uprawnienie do zaskarżenia zależy od statusu zawiadamiającego i od tego, czy wskutek czynu doszło do naruszenia jego praw.
Dowody trzeba gromadzić zgodnie z prawem i z poszanowaniem dóbr osobistych oraz przepisów o ochronie danych. W procesie cywilnym o dopuszczeniu dowodu decyduje sąd, dlatego warto wcześniej ocenić, czy sposób uzyskania nagrania lub dokumentu nie stworzy dodatkowego ryzyka.
W sprawie cywilnej najważniejsze jest ustalenie, czy nieprawdziwa wypowiedź była tylko stanowiskiem strony, czy zeznaniem mającym służyć za dowód. Dla odpowiedzialności karnej z art. 233 K.k. kluczowe są również pouczenie o odpowiedzialności karnej albo odebranie przyrzeczenia. Jeżeli te warunki nie wynikają z protokołu, zawiadomienie o krzywoprzysięstwie może być nieskuteczne.
Najbezpieczniejszym działaniem procesowym jest precyzyjne zgłaszanie sprzeczności na rozprawie, wnioskowanie o ich wpisanie do protokołu, przedstawienie dowodów w sprawie cywilnej oraz - gdy są do tego podstawy - złożenie zawiadomienia do prokuratury lub wniosku, aby sąd rozważył zawiadomienie organów ścigania.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 233, art. 234 i art. 238 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 299-304 - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 17, art. 303-307 - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555.
Stan prawny zweryfikowany na dzień 19 maja 2026 r.
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Katarzyna Siwiec
Radca prawny, absolwentka wydziału prawa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Od 2010 roku prowadzi własną kancelarię. Specjalizuje się w obsłudze prawnej przedsiębiorców z różnych branż. W obecnej praktyce zawodowej zajmuje się m.in. problematyką najmu lokali...
>> więcej informacjiPotrzebujesz pomocy prawnika?
Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Pracujemy 7 dni w tygodniu
Zapytaj prawnika
Bezpłatne zasoby, które realnie pomagają — kalkulatory, słownik, kodeksy i wzory pism.
