Świadek w sprawie o kradzież lub przywłaszczenie przedmiotu

Przykład pana Dariusza dotyczył wezwania w charakterze świadka w sprawie z art. 119 Kodeksu wykroczeń. Z opisu wynikało, że przedmiot znajdował się w mieszkaniu zmarłej matki, ale prawdopodobnie nie należał do niej. Pan Dariusz przypuszczał, że rzecz mógł kupić jego przyrodni brat i że to on zgłosił sprawę na Policję. Chciał wiedzieć, czy samo wezwanie oznacza ryzyko odpowiedzialności oraz czy jako świadek może żądać okazania rachunku potwierdzającego własność rzeczy. W zbliżonych sprawach pomocny może być również tekst o tym, jak wygląda świadek przyjść przesłuchanie adwokatem.

Wezwanie w charakterze świadka nie oznacza jeszcze zarzutu

Osoba wezwana jako świadek ma przekazać organowi to, co wie o sprawie. Nie jest jeszcze osobą podejrzaną, obwinioną ani oskarżoną. Samo doręczenie wezwania nie przesądza więc o odpowiedzialności za kradzież lub przywłaszczenie.

Świadek powinien stawić się w terminie i miejscu wskazanym w wezwaniu. Jeżeli nie może przyjść z ważnego powodu, powinien jak najszybciej usprawiedliwić nieobecność i, gdy to możliwe, dołączyć dokument potwierdzający przeszkodę, np. zaświadczenie lekarskie. Brak reakcji na wezwanie może skończyć się karą porządkową.

Zobowiązana jest mówić prawdę o tym, co w danej sprawie jest jej wiadome. Nie może składać fałszywych zeznań ani zatajać okoliczności istotnych dla sprawy. Szerzej omawiamy to w artykule o tym, czym jest obowiązek mówienia prawdy w zeznaniach.

Dopiero w sytuacji, gdy ze świadka staje się osobą podejrzaną, przysługują jej dodatkowe prawa, w szczególności prawo do odmowy złożenia wyjaśnień i prawo zgłaszania wniosków dowodowych. Podobny problem statusu osoby wzywanej omawia tekst o tym, jak wygląda wezwanie świadka w sprawie o oszustwo.

Czy świadek może żądać okazania rachunku albo innych dowodów?

Świadek nie prowadzi postępowania i nie decyduje o tym, jakie dowody zostaną dopuszczone. Nie ma więc takiej pozycji procesowej jak obwiniony, oskarżyciel publiczny, pokrzywdzony działający jako oskarżyciel posiłkowy albo osoba podejrzana przesłuchiwana w trybie art. 54 § 6 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Nie oznacza to jednak, że świadek ma milczeć o dokumentach. Jeżeli wie, że istnieje rachunek, umowa, potwierdzenie przelewu, korespondencja, nagranie albo osoba, która może potwierdzić własność rzeczy, powinien powiedzieć o tym w zeznaniach. Może też poprosić, aby taka informacja została dokładnie wpisana do protokołu. Organ prowadzący czynności sam oceni, czy dowód należy zabezpieczyć albo przeprowadzić.

W sprawach rodzinnych, spadkowych i mieszkaniowych granica między sporem cywilnym a odpowiedzialnością za kradzież lub przywłaszczenie bywa nieostra. Jeżeli kilka osób uważa, że ma prawo do tej samej rzeczy, kluczowe znaczenie mają dokumenty własności, okoliczności wejścia w posiadanie rzeczy oraz zamiar osoby, która rzecz zabrała albo zatrzymała.

Kiedy kradzież lub przywłaszczenie jest wykroczeniem?

Zgodnie z art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń wykroczeniem jest kradzież lub przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej, jeżeli jej wartość nie przekracza 800 zł. Za taki czyn grozi kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Grzywna za wykroczenie wynosi co do zasady od 20 zł do 5000 zł, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Przy wykroczeniu z art. 119 K.w. karalne są także usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo. Jeżeli czyn popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego. Sąd może również orzec obowiązek zapłaty równowartości ukradzionego lub przywłaszczonego mienia, jeżeli szkoda nie została naprawiona.

Wartość 800 zł należy oceniać według realnej wartości rzeczy, a nie wyłącznie według subiektywnej oceny zgłaszającego. W praktyce znaczenie mogą mieć rachunki, wyceny, wiek rzeczy, stan zużycia, ceny rynkowe oraz dokumenty pokazujące, kto i kiedy nabył przedmiot.

Kiedy sprawa może być przestępstwem?

Jeżeli wartość rzeczy przekracza 800 zł, zastosowanie mogą mieć przepisy Kodeksu karnego. Kradzież z art. 278 § 1 K.k. polega na zabraniu cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia i jest zagrożona karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Przywłaszczenie z art. 284 § 1 K.k. polega natomiast na potraktowaniu cudzej rzeczy ruchomej albo prawa majątkowego jak własnego i jest zagrożone karą pozbawienia wolności do 3 lat. Jeżeli chodzi o rzecz powierzoną, kara może wynosić od 3 miesięcy do 5 lat. Przy podobnej ocenie praktyczne znaczenie ma też grożenie sąsiada śmiercią.

Przepisu art. 119 K.w. nie stosuje się także w niektórych szczególnych sytuacjach, nawet gdy wartość rzeczy jest niższa. Dotyczy to między innymi kradzieży z włamaniem, kradzieży szczególnie zuchwałej, użycia przemocy w celu utrzymania się w posiadaniu rzeczy oraz czynów dotyczących broni, amunicji, materiałów lub przyrządów wybuchowych. W takich przypadkach kwalifikacja prawna może być znacznie poważniejsza.

Jak przebiegają czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie?

W sprawach o wykroczenia Policja przeprowadza czynności wyjaśniające, aby ustalić, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie oraz zebrać dane potrzebne do sporządzenia takiego wniosku. Zgodnie z art. 54 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia czynności te powinny być zakończone w ciągu miesiąca od ich podjęcia.

Jeżeli okoliczności czynu budzą wątpliwości, organ może przeprowadzić dowód, np. przesłuchać świadka, zabezpieczyć dokumenty, dokonać oględzin albo zweryfikować wartość rzeczy. Osoba, wobec której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia wniosku o ukaranie, powinna zostać niezwłocznie przesłuchana. Ma ona prawo odmówić złożenia wyjaśnień i zgłaszać wnioski dowodowe.

W sprawach z art. 119 § 1 K.w. organ prowadzący czynności sprawdza także informacje o wcześniejszym popełnieniu tego rodzaju wykroczeń przez osobę, wobec której istnieje uzasadniona podstawa do skierowania wniosku o ukaranie. Może to mieć znaczenie dla oceny sprawy i dalszych decyzji organu.

Sprawa o wykroczenie może zakończyć się brakiem podstaw do wniesienia wniosku o ukaranie, wnioskiem o ukaranie do sądu, wnioskiem o skazanie bez przeprowadzania rozprawy albo, w odpowiednich przypadkach, skierowaniem sprawy do mediacji za zgodą właściwych osób.

Prawa świadka w sprawie o kradzież lub przywłaszczenie

Świadek ma przede wszystkim obowiązek zeznawać prawdę, ale nie jest pozbawiony ochrony. W sprawach o wykroczenia przy przesłuchaniu świadka stosuje się odpowiednio między innymi przepisy art. 182 i 183 Kodeksu postępowania karnego. Osoba najbliższa dla obwinionego może odmówić zeznań. Świadek może też uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Trzeba odróżnić odmowę zeznań od odmowy odpowiedzi na pojedyncze pytanie. Odmowa zeznań dotyczy całego przesłuchania i przysługuje tylko w określonych sytuacjach. Uchylenie się od odpowiedzi dotyczy konkretnego pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić świadka albo osobę najbliższą na odpowiedzialność. W razie wątpliwości warto poprosić organ o pouczenie i odnotowanie stanowiska w protokole.

Co grozi za fałszywe zeznania albo niestawiennictwo?

Fałszywe zeznania są przestępstwem. Zgodnie z art. 233 § 1 Kodeksu karnego osoba, która w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Warunkiem odpowiedzialności jest między innymi uprzedzenie zeznającego o odpowiedzialności karnej albo odebranie przyrzeczenia.

W postępowaniu w sprawach o wykroczenia na świadka, który bez usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie, samowolnie oddalił się przed zakończeniem czynności albo bezpodstawnie odmówił złożenia zeznań, można nałożyć karę porządkową od 50 zł do 1000 zł, a przy ponownym niezastosowaniu się do wezwania od 100 zł do 1500 zł. Niezależnie od tego można zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka przez Policję.

Jak przygotować się do przesłuchania?

Przed przesłuchaniem warto spokojnie odtworzyć fakty: kiedy rzecz pojawiła się w mieszkaniu, kto z niej korzystał, kto twierdził, że jest właścicielem, czy istnieją rachunki lub potwierdzenia zakupu, kto był obecny przy rozmowach o rzeczy oraz co stało się po śmierci właściciela mieszkania. Dobrze jest zabrać wezwanie, dokument tożsamości oraz dokumenty, które organ wyraźnie wskazał w wezwaniu.

Nie należy zgadywać. Jeżeli świadek czegoś nie pamięta albo wie tylko z relacji innej osoby, powinien to jasno zaznaczyć. Zeznanie powinno odróżniać fakty widziane osobiście od przypuszczeń, rodzinnych ustaleń i informacji zasłyszanych.

FAQ

Podsumowanie

Świadek w sprawie o kradzież lub przywłaszczenie powinien przede wszystkim rzetelnie opisać znane mu fakty. Nie odpowiada za sam fakt wezwania, ale musi stawić się na przesłuchanie i mówić prawdę. Jeżeli sprawa dotyczy rzeczy z mieszkania po zmarłej osobie, rachunków, własności przedmiotu lub konfliktu rodzinnego, warto szczególnie dokładnie oddzielić fakty od przypuszczeń.

Granica 800 zł decyduje co do zasady o tym, czy zwykła kradzież lub przywłaszczenie będzie wykroczeniem z art. 119 K.w., czy sprawa może wejść w zakres Kodeksu karnego. Nie jest to jednak jedyne kryterium, bo znaczenie mają także sposób działania sprawcy, rodzaj rzeczy, relacja z pokrzywdzonym i szczególne okoliczności czynu.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 18, art. 24, art. 45, art. 119 i art. 130 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 39, art. 41, art. 49, art. 50 i art. 54 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 233, art. 278 i art. 284 – tekst jednolity w ISAP.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 182 i art. 183 – tekst jednolity w ISAP.
• Stan prawny zweryfikowany na dzień 19 maja 2026 r.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.