Groźby karalne w SMS-ach i pod wpływem emocji – co grozi?

Typowa sprawa o groźby karalne zaczyna się od emocjonalnej wiadomości, telefonu albo rozmowy, która po ochłonięciu wydaje się sprawcy „tylko głupim tekstem”. Problem polega na tym, że prawo karne ocenia nie tylko intencje osoby wypowiadającej słowa, ale również to, jak mogły zostać odebrane przez adresata. Jeżeli SMS brzmi: „zabiję cię”, „spalę ci dom” albo „pobiję twoje dziecko”, ryzyko odpowiedzialności z art. 190 k.k. jest oczywiste. Trudniejsze są wypowiedzi typu „życzę ci śmierci”, „niech się pani ogląda za siebie” albo „jeszcze pożałujesz”, bo ich znaczenie zależy od całego kontekstu.

W praktyce znaczenie mają m.in. liczba wiadomości, ich ton, wcześniejsze relacje stron, trwający konflikt, obecność alkoholu, nagrania, zachowanie po zdarzeniu, przeprosiny oraz to, czy pokrzywdzony rzeczywiście podjął działania obronne, np. zgłosił sprawę na policję. Podobne problemy pojawiają się przy konfliktach rodzinnych, sąsiedzkich, zawodowych i internetowych, a niekiedy także wtedy, gdy jednorazowe zdarzenie łączy się z szerszym tłem, takim jak głupie zachowanie pod wpływem alkoholu.

Zarzut gróźb karalnych

Podstawą odpowiedzialności jest art. 190 Kodeksu karnego. Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu odpowiedzialności podlega ten, kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę albo na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w osobie, do której została skierowana lub której dotyczy, uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat.

Groźba musi więc dotyczyć popełnienia przestępstwa. Może chodzić m.in. o zapowiedź zabójstwa, pobicia, spowodowania uszczerbku na zdrowiu, podpalenia domu, zniszczenia samochodu albo innego czynu zabronionego. Nie każda nieprzyjemna zapowiedź będzie groźbą karalną. Sama groźba zwolnienia z pracy, zerwania kontaktu, złożenia skargi czy nagłośnienia sprawy co do zasady nie jest groźbą z art. 190 k.k., choć w innych okolicznościach może rodzić odrębne konsekwencje prawne.

Groźba może zostać wyrażona w różnej formie: ustnie, przez SMS, e-mail, komunikator, komentarz w mediach społecznościowych, nagranie głosowe, list, a nawet gest lub zachowanie. Ważne jest, aby komunikat dotarł do osoby, której dotyczy, i aby jego treść mogła zostać odebrana jako realna zapowiedź przestępstwa. W orzecznictwie podkreśla się, że groźba karalna jest przestępstwem materialnym, bo do jej dokonania potrzebny jest skutek w postaci wzbudzenia uzasadnionej obawy.

Czy życzenie komuś śmierci w SMS-ie jest groźbą karalną?

Zdanie typu „życzę ci śmierci” jest skrajnie naganne i może zostać potraktowane bardzo poważnie, zwłaszcza gdy dotyczy także dzieci albo najbliższej rodziny. Nie zawsze jednak samo takie sformułowanie jest jednoznaczną zapowiedzią popełnienia przestępstwa przez nadawcę. Czym innym jest bowiem wulgarne, okrutne życzenie, a czym innym komunikat: „zabiję cię”, „wyślę ludzi, którzy zrobią ci krzywdę” albo „spalę twój dom”.

Nie oznacza to, że sprawca jest bezpieczny. Jeżeli w pozostałych wiadomościach pojawiały się słowa sugerujące, że nadawca sam zrobi coś adresatowi albo jego rodzinie, albo gdy strony pozostawały w ostrym konflikcie, pokrzywdzony może twierdzić, że obawiał się spełnienia groźby. W sprawie analizuje się całość korespondencji, czas wysłania wiadomości, wcześniejsze kontakty, zachowanie po wysłaniu SMS-ów i to, czy przeprosiny były szybkie oraz wiarygodne.

Podobnie należy oceniać słowa wypowiedziane przez telefon, np. „niech się pani ogląda za siebie”. Taka wypowiedź jest niejednoznaczna. Może być odczytana jako ostrzeżenie, jako presja psychiczna albo jako groźba, ale do przypisania odpowiedzialności karnej trzeba wykazać, że w danych okolicznościach oznaczała zapowiedź popełnienia przestępstwa i wzbudziła uzasadnioną obawę.

Uzasadniona obawa po stronie pokrzywdzonego

Najważniejszym elementem sprawy jest obawa adresata. Nie wystarczy, że ktoś wypowiedział ostre słowa. Pokrzywdzony musi potraktować groźbę poważnie, a jego obawa musi mieć uzasadnione podstawy. Sąd bada więc zarówno subiektywne odczucie pokrzywdzonego, jak i obiektywne okoliczności sprawy: czy przeciętna osoba w podobnej sytuacji mogłaby realnie obawiać się spełnienia zapowiedzi.

Na ocenę obawy wpływają m.in. wcześniejsze konflikty, agresywne zachowania sprawcy, znajomość adresu zamieszkania pokrzywdzonego, użycie słów dotyczących dzieci lub rodziny, liczba wiadomości, pora ich wysłania, stan nietrzeźwości, możliwość szybkiego dotarcia do pokrzywdzonego oraz reakcja osoby zagrożonej. Zgłoszenie sprawy na policję nie przesądza automatycznie o winie, ale może być dowodem, że adresat potraktował groźbę poważnie.

Jeżeli groźba nie wzbudziła realnej obawy albo odbiorca sam uznał ją za pustą obelgę, odpowiedzialność z art. 190 k.k. może być kwestionowana. Podobnie, gdy słowa były zbyt ogólne i nie wynikała z nich zapowiedź konkretnego przestępstwa, obrona może argumentować, że zachowanie było naganne, ale nie wypełniło znamion przestępstwa.

Alkohol, emocje i incydentalny charakter zdarzenia

Dobrowolne spożycie alkoholu co do zasady nie wyłącza odpowiedzialności karnej. Nie wystarczy więc powiedzieć: „byłem pijany i nie pamiętam”. Alkohol może jednak mieć znaczenie przy ocenie zamiaru, wiarygodności przeprosin, stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz tego, czy zdarzenie było jednorazowym incydentem, czy elementem szerszego konfliktu.

Emocje również nie usprawiedliwiają gróźb, ale pomagają wyjaśnić kontekst. Jeżeli wypowiedź padła w gwałtownej, jednorazowej rozmowie, bez dalszych działań, bez prób kontaktu i bez wcześniejszej agresji, może to przemawiać za łagodniejszą oceną sprawy. Jeżeli jednak wiadomości było wiele, sprawca kontynuował kontakt mimo próśb o zaprzestanie albo straszył ujawnieniem danych, zdjęć czy innymi działaniami, sprawa może wykraczać poza pojedynczą groźbę i zahaczać np. o nękanie i podszywanie się w internecie albo inne przestępstwa.

Groźba ścigana na wniosek pokrzywdzonego

Groźba karalna z art. 190 § 1 k.k. jest co do zasady ścigana na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że dla typowego postępowania potrzebne jest żądanie ścigania złożone przez osobę pokrzywdzoną. Po złożeniu wniosku sprawę prowadzą już organy ścigania, a pokrzywdzony nie decyduje samodzielnie o każdym dalszym kroku postępowania.

Trzeba jednak uwzględnić aktualne brzmienie przepisów postępowania karnego. W sprawie o przestępstwo z art. 190 § 1 k.k. postępowanie może zostać wszczęte i prowadzone mimo niezłożenia wniosku o ściganie, jeżeli zachodzi duże prawdopodobieństwo, że brak wniosku wynika z obawy pokrzywdzonego przed odwetem albo przemawia za tym interes społeczny. W takim przypadku postępowanie toczy się z urzędu do prawomocnego zakończenia.

Wniosek o ściganie może zostać cofnięty, ale nie zawsze wywoła to automatyczny skutek. W postępowaniu przygotowawczym potrzebna jest zgoda prokuratora, a w postępowaniu sądowym zgoda sądu. Co do zasady cofnięcie jest dopuszczalne aż do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej, a ponowne złożenie wniosku po skutecznym cofnięciu jest niedopuszczalne.

Oficjalne przeprosiny i mediacja

Szybkie, rzeczowe przeprosiny mogą mieć znaczenie praktyczne, zwłaszcza gdy sprawa jest świeża, a pokrzywdzony nie złożył jeszcze wniosku o ściganie albo rozważa jego cofnięcie. Przeprosiny powinny być spokojne, konkretne i pozbawione nacisku. Nie powinny zawierać próśb typu „nie idź na policję, bo będziesz mieć problemy”, bo takie zachowanie może pogorszyć sytuację.

Jeżeli postępowanie już się toczy, warto rozważyć mediację. Zgodnie z art. 23a Kodeksu postępowania karnego udział w mediacji jest dobrowolny. Jej celem może być wyjaśnienie sytuacji, przeproszenie, uzgodnienie sposobu naprawienia szkody lub krzywdy oraz ograniczenie konfliktu. Pozytywny wynik mediacji nie oznacza automatycznego umorzenia sprawy, ale może zostać uwzględniony przez prokuratora lub sąd przy ocenie sprawcy i doborze reakcji karnej.

Nie należy jednak kontaktować się z pokrzywdzonym za wszelką cenę. Jeżeli osoba zagrożona wyraźnie nie życzy sobie kontaktu, dalsze wiadomości mogą zostać odebrane jako nacisk, nękanie albo próba wpływania na pokrzywdzonego. Bezpieczniejszą drogą jest pismo z przeprosinami przekazane przez obrońcę, mediatora albo w ramach postępowania.

Jak bronić się w sprawie o groźby karalne?

Obrona zależy od treści wypowiedzi i dowodów. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, co dokładnie zostało powiedziane lub napisane. Jeżeli sprawca skasował SMS-y, nie oznacza to, że dowody zniknęły: pokrzywdzony może mieć zrzuty ekranu, operator może potwierdzić połączenia, a rozmowa telefoniczna może być nagrana. Warto więc odtworzyć chronologię zdarzeń i nie składać wyjaśnień opartych wyłącznie na domysłach.

Najczęstsze linie obrony to: brak zapowiedzi popełnienia przestępstwa, zbyt ogólny charakter słów, brak uzasadnionej obawy po stronie pokrzywdzonego, działanie w silnych emocjach bez zamiaru zastraszenia, incydentalny charakter zdarzenia, szybkie przeprosiny oraz dotychczasowa niekaralność. W sprawach mniej poważnych można rozważać wniosek o warunkowe umorzenie postępowania, jeżeli wina i społeczna szkodliwość nie są znaczne, okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne, a jego postawa uzasadnia pozytywną prognozę.

Warunkowe umorzenie nie jest uniewinnieniem, ale pozwala uniknąć skazania, jeżeli sąd uzna, że cele postępowania zostaną osiągnięte mimo rezygnacji z kary. Przy groźbach karalnych może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy sprawa była jednorazowa, sprawca przeprosił, nie kontaktował się dalej z pokrzywdzonym i nie był dotychczas karany.

Służbowy telefon i ryzyko dla pracy

Sam fakt wysłania SMS-a ze służbowego telefonu nie oznacza jeszcze, że pracodawca zostanie automatycznie powiadomiony o sprawie karnej. Organy ścigania interesują się przede wszystkim tym, kto faktycznie wysłał wiadomość i jaka była jej treść. Właściciel numeru lub urządzenia może jednak pojawić się w czynnościach dowodowych, szczególnie gdy trzeba ustalić użytkownika telefonu, billing, dane abonenta albo dostęp do korespondencji.

Nie ma ogólnej zasady, że sąd zawsze wysyła informację o sprawie do prywatnego pracodawcy. Ryzyko zależy od rodzaju pracy, regulaminów wewnętrznych, statusu pracownika, wymogu niekaralności, ewentualnego wykorzystania mienia firmowego oraz tego, czy pracodawca zostanie zaangażowany jako dysponent telefonu lub dokumentów. Szerzej ten problem opisuje zagadnienie, czy pracodawca dowie się o wyroku.

FAQ

Podsumowanie

Groźba karalna to nie tylko agresywne zachowanie „twarzą w twarz”. Może pojawić się w SMS-ie, rozmowie telefonicznej, e-mailu, komunikatorze lub mediach społecznościowych. Odpowiedzialność karna zależy jednak od spełnienia konkretnych warunków: wypowiedź musi oznaczać groźbę popełnienia przestępstwa, dotyczyć adresata lub osoby dla niego najbliższej oraz wzbudzać uzasadnioną obawę spełnienia.

W sprawach opartych na emocjonalnych słowach, alkoholu, konflikcie rodzinnym albo jednorazowej rozmowie duże znaczenie ma precyzyjne odtworzenie faktów. Przeprosiny, mediacja i incydentalny charakter zdarzenia mogą pomóc, ale nie zastąpią analizy prawnej. Jeżeli doszło do wezwania na policję, najlepiej przygotować linię wyjaśnień przed przesłuchaniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16.02.2010 r., sygn. akt V KK 351/09
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25.05.2006 r., sygn. akt IV KK 403/05
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.12.2002 r., sygn. akt IV KKN 508/99
6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25.06.2014 r., sygn. akt II AKa 162/14
7. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15.02.2007 r., sygn. akt IV KK 273/06
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.04.2008 r., sygn. akt IV KK 471/07

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.