Propozycja seksualna do 16-latki przez internet – czy to przestępstwo?

Propozycja seksualna przez internet a art. 200a Kodeksu karnego

Podstawowym przepisem, który należy rozważyć przy propozycjach seksualnych kierowanych do małoletnich przez internet, jest art. 200a Kodeksu karnego. Przepis ten penalizuje tzw. grooming, czyli określone zachowania podejmowane za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej wobec małoletniego poniżej 15 lat.

Zgodnie z art. 200a § 2 K.k. odpowiedzialności karnej podlega ten, kto za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej składa małoletniemu poniżej 15 lat propozycję obcowania płciowego, poddania się albo wykonania innej czynności seksualnej albo udziału w produkowaniu lub utrwalaniu treści pornograficznych i zmierza do jej realizacji. Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do 2 lat.

W art. 200a § 1 K.k. ustawodawca przewidział surowszy typ czynu, dotyczący nawiązania kontaktu z małoletnim poniżej 15 lat w celu popełnienia przestępstwa określonego m.in. w art. 200 K.k. albo w celu produkowania lub utrwalania treści pornograficznych, gdy sprawca zmierza do spotkania przy użyciu wskazanych w przepisie metod, np. wprowadzenia w błąd albo groźby bezprawnej. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat 3.

Dlaczego wiek 16 lat zmienia ocenę sprawy?

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że dziewczyna miała ukończone 16 lat. Art. 200a § 2 K.k. nie obejmuje każdej osoby małoletniej, lecz wyłącznie małoletniego poniżej 15 lat. Podobnie art. 200 § 1 K.k., dotyczący seksualnego wykorzystania małoletniego, odnosi się do osoby poniżej 15 lat.

Oznacza to, że sama propozycja seksualna wysłana przez komunikator do osoby, która ma ukończone 16 lat, co do zasady nie realizuje znamion art. 200a § 2 K.k. Nie można jednak sprowadzać oceny sprawy wyłącznie do stwierdzenia „ma 16 lat, więc nic nie grozi”. Organy ścigania mogą analizować również inne przepisy, jeżeli z rozmowy wynikało coś więcej niż jednorazowa niestosowna propozycja.

W orzecznictwie podkreśla się, że dla odpowiedzialności z art. 200a K.k. nie ma znaczenia, czy małoletni poniżej 15 lat akceptował propozycję. Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II AKa 22/18, wskazał, że celem penalizacji zachowań stanowiących przestępstwo groomingu jest sprzeciwianie się wykorzystywaniu seksualnemu osób do lat 15 przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii komunikacyjnych i że jest to przestępstwo o charakterze formalnym.

Czy propozycja seksu za pieniądze dla 16-latki może być ryzykowna?

Tak, może być ryzykowna, jeżeli z okoliczności wynikało, że nie chodziło wyłącznie o niestosowną wiadomość, ale o rzeczywiste doprowadzenie małoletniej do kontaktu seksualnego za pieniądze albo inną korzyść. W przypadku osoby, która nie ukończyła 18 lat, znaczenie może mieć art. 199 § 3 K.k. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której sprawca obcuje płciowo z małoletnim, dopuszcza się wobec niego innej czynności seksualnej albo doprowadza go do takich czynności, nadużywając zaufania lub udzielając w zamian korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy.

Jeżeli nie doszło do spotkania ani żadnej czynności seksualnej, odpowiedzialność z tego przepisu nie jest automatyczna. W zależności od treści rozmowy prokurator mógłby jednak badać, czy zachowanie nie przekroczyło granicy przygotowania i nie stanowiło usiłowania. Taka ocena wymaga analizy całej korespondencji: czy ustalano miejsce i termin, czy składano konkretną ofertę zapłaty za seks, czy nakłaniano małoletnią do zgody, czy presja była ponawiana oraz czy sprawca podjął realne działania w kierunku spotkania.

Osobno należy ocenić wątek „sprzątania w samej bieliźnie”. Samo sformułowanie takiej propozycji może zostać odebrane jako seksualizujące, ale nie zawsze będzie „inną czynnością seksualną” w rozumieniu Kodeksu karnego. Inaczej może być, jeżeli propozycja łączyła się z rozbieraniem, pozowaniem, nagrywaniem, przesyłaniem intymnych zdjęć albo innym zachowaniem mającym charakter pornograficzny.

Treści pornograficzne, zdjęcia i nagrania małoletnich

Najpoważniejsze ryzyko pojawia się wtedy, gdy rozmowa dotyczyła zdjęć, filmów, transmisji albo nagrań o charakterze pornograficznym z udziałem osoby małoletniej. Art. 202 K.k. przewiduje odpowiedzialność m.in. za produkowanie, utrwalanie, sprowadzanie, przechowywanie, posiadanie, rozpowszechnianie lub prezentowanie treści pornograficznych z udziałem małoletniego, przy spełnieniu warunków określonych w odpowiednich paragrafach tego przepisu. W tym zakresie granicą nie jest 15 lat, lecz małoletniość, czyli brak ukończenia 18 lat.

Dlatego prośba o intymne zdjęcia od 16-latki, utrwalanie takich materiałów albo ich posiadanie może rodzić zupełnie inne konsekwencje niż sama rozmowa. Nie każde intymne zdjęcie jest jednak automatycznie treścią pornograficzną w rozumieniu prawa karnego. Decydują jego charakter i okoliczności. Nawet jeżeli osoba małoletnia sama zaproponowała wysłanie materiałów pornograficznych, nie usuwa to automatycznie odpowiedzialności osoby dorosłej, która do tego nakłaniała, utrwalała, posiadała albo rozpowszechniała takie treści.

Odrębnym zagadnieniem jest posiadanie pornografii z udziałem małoletnich, które należy oceniać niezależnie od tego, czy doszło do osobistego spotkania.

Co może zrobić policja po zawiadomieniu?

Jeżeli 16-latka lub jej opiekunowie złożą zawiadomienie, Policja może zabezpieczyć korespondencję, ustalić dane użytkowników kont, przesłuchać osoby uczestniczące w rozmowie i przekazać materiały prokuratorowi. Samo zawiadomienie nie oznacza jeszcze postawienia zarzutów, ale może rozpocząć czynności sprawdzające albo postępowanie przygotowawcze.

W praktyce duże znaczenie mają: dokładny wiek osoby, świadomość wieku po stronie sprawcy, treść propozycji, ewentualna obietnica zapłaty, powtarzalność wiadomości, próby umówienia spotkania, przesłane pliki oraz to, czy rozmowa miała charakter fantazji, prowokacji, żartu czy realnego planu.

Nie należy wysyłać kolejnych wiadomości „wyjaśniających” do osoby małoletniej ani usuwać danych. Bezpieczniejsze jest zabezpieczenie pełnej korespondencji i przygotowanie chronologii zdarzeń. Jeśli Policja wzywa na przesłuchanie, trzeba ustalić charakter wezwania i związane z nim uprawnienia procesowe. Podejrzany ma prawo do obrony i odmowy składania wyjaśnień; świadkowi przysługują inne uprawnienia, w tym możliwość uchylenia się od odpowiedzi na pytanie w sytuacjach przewidzianych w art. 183 § 1 K.p.k.

Jeżeli adresatką propozycji była osoba, która miała ukończone 16 lat, samo złożenie przez internet propozycji seksualnej co do zasady nie podpada pod art. 200a § 2 K.k., ponieważ przepis ten chroni małoletnich poniżej 15 lat. Nie jest jednak prawidłowe kategoryczne twierdzenie, że w każdej podobnej sprawie „nic nie grozi”.

Ryzyko odpowiedzialności może pojawić się zwłaszcza wtedy, gdy rozmowa obejmowała realne umawianie się na seks za pieniądze, nakłanianie małoletniej do czynności seksualnych, żądanie lub utrwalanie zdjęć albo nagrań o charakterze pornograficznym, groźby, presję, szantaż albo wykorzystanie zależności. Każdy przypadek wymaga oceny pełnej treści korespondencji.

FAQ

Czy propozycja seksualna do 16-latki przez internet to pedofilia?

W potocznym języku takie słowo bywa używane bardzo szeroko, ale w prawie karnym decydują konkretne znamiona przestępstwa. Art. 200a K.k. dotyczy małoletnich poniżej 15 lat. Przy 16-latce trzeba ocenić, czy nie wchodzą w grę inne przepisy, np. dotyczące obietnicy korzyści za czynności seksualne albo treści pornograficznych.

Czy ukończenie 15 lat oznacza pełną swobodę kontaktów seksualnych?

Nie. Ukończenie 15 lat wyłącza zastosowanie części przepisów chroniących dzieci poniżej tego wieku, ale osoba 16-letnia nadal jest małoletnia. Nadal karalne mogą być m.in. określone zachowania związane z wykorzystaniem zależności, obietnicą korzyści, prostytucją, treściami pornograficznymi, groźbami lub szantażem.

Czy brak spotkania wyklucza odpowiedzialność karną?

Nie zawsze. Przy art. 200a § 2 K.k. samo złożenie propozycji małoletniemu poniżej 15 lat i zmierzanie do jej realizacji może wystarczyć. Przy osobie 16-letniej brak spotkania ma znaczenie dla oceny okoliczności sprawy, ale nie wyklucza badania, czy zachowanie nie było usiłowaniem innego przestępstwa lub czy nie doszło do innego czynu zabronionego.

Czy groźba zgłoszenia sprawy na policję przez 16-latkę jest groźbą karalną?

Sama zapowiedź zgłoszenia sprawy organom ścigania zwykle nie jest groźbą karalną, jeżeli osoba uważa, że mogło dojść do naruszenia prawa. Inaczej może być w sytuacji szantażu, wymuszania pieniędzy albo żądania określonego zachowania pod groźbą fałszywego oskarżenia. Kwalifikacja zależy od treści żądania, celu działania i pozostałych okoliczności.

Co zrobić, gdy policja wezwie mnie w takiej sprawie?

Przede wszystkim należy ustalić, w jakim charakterze następuje wezwanie: świadka czy podejrzanego, albo czy wezwanie dotyczy czynności z udziałem osoby, wobec której nie przedstawiono jeszcze zarzutów. Warto zabezpieczyć pełną korespondencję, nie usuwać wiadomości i przed przesłuchaniem poznać przysługujące prawa, zwłaszcza gdy rozmowa zawierała wątki seksualne lub finansowe.