Zniszczenie dowodów rzeczowych po sprawie karnej – co może zrobić pokrzywdzony?

Co oznacza postanowienie o zniszczeniu dowodów rzeczowych?

Jeżeli otrzymał Pan postanowienie o przepadku przedmiotów poprzez zniszczenie, oznacza to, że sąd uznał określone dowody rzeczowe za zbędne dla dalszego postępowania i jednocześnie niemożliwe albo niecelowe do zwrotu właścicielowi.

Najczęściej dotyczy to przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa, rzeczy niebezpiecznych albo takich, których przechowywanie nie ma już znaczenia procesowego. Jednocześnie sąd może zdecydować o zwrocie innych zatrzymanych rzeczy osobie uprawnionej na podstawie art. 230 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego.

W praktyce warto dokładnie sprawdzić wykaz dowodów rzeczowych wskazany w postanowieniu. Zdarza się bowiem, że pokrzywdzony nie ma pewności, które przedmioty mają zostać zwrócone, a które przeznaczono do zniszczenia.

Kiedy sąd może orzec przepadek i zniszczenie przedmiotów?

Zgodnie z art. 44 § 1 Kodeksu karnego sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa. Dotyczy to rzeczy uzyskanych przez sprawcę w wyniku czynu zabronionego.

Na podstawie art. 44 § 2 Kodeksu karnego możliwy jest również przepadek przedmiotów służących albo przeznaczonych do popełnienia przestępstwa, np. narzędzi użytych podczas rozboju czy włamania.

Jednak zgodnie z art. 44 § 5 Kodeksu karnego przepadku nie orzeka się wobec rzeczy podlegających zwrotowi pokrzywdzonemu albo innej uprawnionej osobie. Jeżeli więc dana rzecz należy do pokrzywdzonego i nie ma przeszkód prawnych do jej wydania, powinna zostać zwrócona.

W przypadku wątpliwości warto przeanalizować treść wyroku oraz postanowienia dotyczącego dowodów rzeczowych. Czasem dopiero po zakończeniu sprawy sąd wydaje odrębne rozstrzygnięcie dotyczące zatrzymanych przedmiotów. Jeżeli orzeczenie merytoryczne zapadło bez rozprawy, trzeba też sprawdzić zasady dotyczące wyroku nakazowego w sprawie karnej, w szczególności termin na sprzeciw.

Zwrot dowodów rzeczowych po zakończeniu postępowania

Zgodnie z art. 230 § 2 Kodeksu postępowania karnego zatrzymane rzeczy powinny zostać zwrócone osobie uprawnionej niezwłocznie po stwierdzeniu ich zbędności dla postępowania karnego.

Jeżeli dowodem jest telefon, komputer lub inny nośnik zawierający wrażliwe materiały, przed jego zniszczeniem szczególnie ważne jest zabezpieczenie kopii potrzebnej do ochrony praw pokrzywdzonego. Może to mieć znaczenie np. w sprawach o publikację intymnych zdjęć bez zgody, gdzie sam plik i dane jego rozpowszechniania bywają kluczowymi dowodami.

Jeżeli rzecz została zniszczona albo nie można jej już odzyskać, praktyczne znaczenie ma również dostęp do akt sprawy karnej, ponieważ w aktach mogą pozostać protokoły oględzin, fotografie, ekspertyzy lub kopie dokumentów.

W praktyce po uprawomocnieniu się postanowienia sąd albo policja informują o możliwości odbioru rzeczy. Przed odbiorem warto wcześniej skontaktować się z Biurem Obsługi Interesantów lub jednostką przechowującą dowody rzeczowe i ustalić termin wydania przedmiotów.

Przy odbiorze zazwyczaj wymagane jest okazanie dokumentu tożsamości. Jeżeli odbioru ma dokonać pełnomocnik, konieczne może być przedstawienie pełnomocnictwa.

Jeżeli pojawia się spór co do własności rzeczy, sąd może skierować zainteresowane osoby na drogę postępowania cywilnego.

Zobacz również:
uzupełnienie zeznań po sprawie

Odszkodowanie i obowiązek naprawienia szkody

Postanowienie dotyczące dowodów rzeczowych nie służy co do zasady do przyznawania odszkodowania pokrzywdzonemu. Kwestia naprawienia szkody w sprawie karnej powinna zostać rozstrzygnięta przede wszystkim w wyroku skazującym.

Zgodnie z art. 46 § 1 Kodeksu karnego sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego powinien orzec obowiązek naprawienia szkody albo zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Zakres możliwych wniosków i środków zaskarżenia zależy również od tego, czy dana osoba ma status pokrzywdzonego w sprawie karnej.

Jeżeli pokrzywdzony składał taki wniosek, a sąd go nie uwzględnił mimo istnienia podstaw, może to stanowić podstawę do apelacji w sprawie karnej. W praktyce znaczenie mają jednak terminy procesowe oraz treść zgłoszonego żądania.

Po prawomocnym zakończeniu postępowania odrębnym, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia może być kasacja w sprawie karnej.

W przypadku szkód wynikających z pobicia albo rozboju sąd może zobowiązać sprawcę do zwrotu kosztów leczenia, naprawy zniszczonych rzeczy czy wypłaty zadośćuczynienia za krzywdę. Więcej o tej procedurze można przeczytać w artykule dotyczącym naprawienia szkody w wyroku skazującym.

Nie należy przy tym mylić rozstrzygnięcia o dowodach rzeczowych z zabezpieczeniem majątkowym w sprawie karnej, które dotyczy zabezpieczenia wykonania przyszłych należności lub innych rozstrzygnięć.

Zażalenie na postanowienie o zniszczeniu dowodów rzeczowych

Na postanowienie sądu dotyczące przepadku albo zniszczenia dowodów rzeczowych przysługuje zażalenie. Termin wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Inny środek zaskarżenia ma zastosowanie, gdy problem pojawia się wcześniej i organ wydaje odmowę wszczęcia dochodzenia; wtedy zażalenie dotyczy samej decyzji o niewszczęciu postępowania.

Jeżeli postępowanie zostało wszczęte, a następnie zakończone decyzją o umorzeniu, odrębnie trzeba ocenić uprawnienia pokrzywdzonego po umorzeniu postępowania karnego.

W zażaleniu warto wskazać:

• które konkretnie przedmioty nie powinny zostać zniszczone,
• dlaczego dana rzecz należy do pokrzywdzonego,
• jakie przepisy przemawiają za zwrotem rzeczy,
• czy przedmiot nadal ma znaczenie dowodowe albo majątkowe.

Jeżeli postanowienie stanie się prawomocne, odzyskanie rzeczy może być później bardzo utrudnione albo niemożliwe.

Zobacz również:
rezygnacja pełnomocnika w trakcie sprawy karnej

Po stronie oskarżonego odpowiednikiem problemu z dalszą reprezentacją może być zmiana obrońcy w sprawie karnej.

FAQ

Czy sąd może zniszczyć rzecz należącą do pokrzywdzonego?

Co do zasady nie powinno do tego dojść, jeżeli rzecz podlega zwrotowi właścicielowi. W praktyce warto jednak sprawdzić treść postanowienia i ewentualnie złożyć zażalenie.

Ile czasu jest na wniesienie zażalenia?

Termin wynosi 7 dni od doręczenia postanowienia. Po jego upływie postanowienie może się uprawomocnić.

Czy można odzyskać odszkodowanie po zakończeniu sprawy karnej?

Tak, ale sposób działania zależy od przebiegu postępowania i treści wyroku. Część roszczeń można dochodzić także w postępowaniu cywilnym.

Kiedy można odebrać zwracane dowody rzeczowe?

Zazwyczaj po uprawomocnieniu się postanowienia i wcześniejszym ustaleniu terminu z sądem albo policją.