Wezwanie świadka w sprawie wyłudzenia danych i kredytu

Wezwanie na Policję jako świadek — co oznacza?

Wezwanie w charakterze świadka oznacza, że organ prowadzący postępowanie chce uzyskać informacje o zdarzeniu. Nie jest to równoznaczne z przedstawieniem zarzutów ani z przesłuchaniem w charakterze podejrzanego. W sprawach dotyczących wyłudzenia danych, kredytu, pożyczki internetowej albo podszycia się pod inną osobę warto jednak potraktować wezwanie poważnie, bo przebieg przesłuchania może mieć znaczenie dla dalszego postępowania.

Jeżeli nie poinformowano Cię o treści zarzutu i nie rozpoczęto przesłuchania w charakterze podejrzanego, składasz zeznania jako świadek. Od statusu procesowego zależą prawa i obowiązki osoby przesłuchiwanej, dlatego w praktyce trzeba odróżnić wezwanie na świadka a obawa zarzutów.

Świadek ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Przed rozpoczęciem przesłuchania powinien zostać uprzedzony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, a w postępowaniu przygotowawczym podpisuje oświadczenie o takim pouczeniu. Niestawiennictwo bez usprawiedliwienia może skutkować karą porządkową, a w określonych sytuacjach także przymusowym doprowadzeniem.

Kiedy świadek może stać się podejrzanym?

Zgodnie z art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego podejrzanym jest osoba, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Samo doręczenie wezwania jako świadkowi nie wystarcza więc do uznania, że dana osoba jest już podejrzana.

W śledztwie, gdy zebrane dane dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, wydaje się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je podejrzanemu i przesłuchuje go. Jeżeli ogłoszenie lub przesłuchanie nie jest możliwe z powodu ukrywania się albo nieobecności w kraju, przepisy przewidują wyjątki. W dochodzeniu postępowanie jest uproszczone: nie zawsze sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, a osobę uważa się za podejrzaną od chwili rozpoczęcia przesłuchania po powiadomieniu jej o treści zarzutu wpisanego do protokołu.

W praktyce trzeba zwrócić uwagę na początek czynności. Jeżeli funkcjonariusz informuje, że przesłuchanie będzie prowadzone już w charakterze podejrzanego, pojawia się prawo do odmowy składania wyjaśnień, prawo do odmowy odpowiedzi na pytania oraz prawo do obrońcy. Więcej o tym, jak może wyglądać przejście świadka w status podejrzanego, omawiamy w osobnym tekście.

W orzecznictwie podkreśla się, że przedstawienie zarzutów nie powinno być utożsamiane wyłącznie ze sporządzeniem dokumentu. Co do zasady znaczenie ma również uzewnętrznienie tej decyzji wobec osoby, której zarzut dotyczy, czyli ogłoszenie postanowienia i przesłuchanie jej jako podejrzanego, chyba że szczególne okoliczności uniemożliwiają te czynności. Takie stanowisko wynika m.in. z postanowienia Sądu Najwyższego z 24.04.2007 r., sygn. akt IV KK 31/07, oraz z wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 18.09.2015 r., sygn. akt II AKa 268/15.

Jakie prawa ma świadek podczas przesłuchania?

Świadek nie ma tak szerokich uprawnień jak podejrzany, ale przepisy dają mu istotną ochronę. Najważniejsze w sprawach, w których pytania mogą dotyczyć również zachowania świadka, jest uprawnienie z art. 183 § 1 K.p.k. Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe.

To nie jest prawo do dowolnego milczenia przez całe przesłuchanie. Świadek powinien stawić się i odpowiadać zgodnie z prawdą, ale przy konkretnym pytaniu może wskazać do protokołu, że korzysta z prawa odmowy odpowiedzi z uwagi na ryzyko odpowiedzialności. Nie trzeba przy tym szczegółowo tłumaczyć organowi, jaka odpowiedzialność mogłaby grozić, jeżeli samo wyjaśnienie ujawniałoby obciążające okoliczności.

Osoba niebędąca stroną może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jej interesy w postępowaniu. Prokurator w postępowaniu przygotowawczym może jednak odmówić dopuszczenia pełnomocnika, jeżeli uzna, że obrona interesów świadka tego nie wymaga. W sprawach o wyłudzenie danych lub kredytu wsparcie pełnomocnika przy przesłuchaniu bywa szczególnie przydatne, gdy pytania zaczynają dotyczyć możliwego udziału świadka w zdarzeniu.

Wyłudzenie danych i kredytu — jakie przepisy mogą mieć znaczenie?

W sprawach dotyczących kredytu lub pożyczki zaciągniętej na cudze dane najczęściej analizowany jest art. 286 § 1 Kodeksu karnego, czyli oszustwo. Przepis obejmuje doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu albo wykorzystanie niezdolności do należytego pojmowania działania. Za typ podstawowy grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Jeżeli sprawa dotyczy podszywania się pod inną osobę i wykorzystania jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych identyfikujących, znaczenie może mieć art. 190a § 2 K.k. Takie przestępstwo jest co do zasady ścigane na wniosek pokrzywdzonego, a zagrożenie karą odpowiada art. 190a § 1 K.k., czyli od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Gdy sprawca bez upoważnienia wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych albo zmienia, usuwa lub wprowadza nowy zapis danych, może wchodzić w grę także art. 287 § 1 K.k., czyli oszustwo komputerowe.

Nie każda rozmowa o sprzedaży telefonu, butów czy innej rzeczy przez internet jest przestępstwem. Dla odpowiedzialności karnej kluczowe są dowody: kto pozyskał dane, w jakim celu, czy doszło do wprowadzenia w błąd, kto złożył wniosek kredytowy, z jakiego urządzenia lub adresu IP korzystano, na jaki rachunek trafiły środki oraz czy można wykazać zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej. Sam kontakt z pokrzywdzonym nie przesądza jeszcze o winie.

Przy wysokiej wartości szkody mogą mieć znaczenie także przepisy o mieniu znacznej wartości, w tym art. 294 K.k., które przewidują surowsze zagrożenie karą. Ocena zależy jednak od konkretnej wartości mienia, sposobu działania sprawcy i kwalifikacji przyjętej przez organ prowadzący sprawę.

Zobacz również: wyłudzenie danych osobowych

Jak przygotować się do przesłuchania?

Przed przesłuchaniem warto odtworzyć przebieg zdarzeń: kiedy doszło do kontaktu z pokrzywdzonym, czego dotyczyła rozmowa, czy były wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, potwierdzenia przelewów, ogłoszenia, historia połączeń albo zrzuty ekranu. Jeżeli sprawa dotyczy zdarzeń sprzed kilku lat, pomocna będzie chronologiczna notatka przygotowana dla siebie, aby podczas przesłuchania nie mylić dat i faktów.

Jeżeli czegoś nie pamiętasz, należy to powiedzieć. Odpowiedzi oparte na przypuszczeniach mogą zaszkodzić, bo świadek odpowiada karnie za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. Zgodnie z art. 233 § 1 K.k. za fałszywe zeznania grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli nieprawdziwe zeznania są składane z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą świadkowi lub jego najbliższym, przepisy przewidują odrębny typ czynu zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat.

Po zakończeniu przesłuchania trzeba dokładnie przeczytać protokół. Jeżeli zapis nie oddaje Twoich słów, jest niepełny albo sugeruje sens wypowiedzi, którego nie było, należy żądać poprawienia protokołu przed podpisaniem. Nie podpisuj protokołu bez czytania, nawet gdy czynność trwa długo lub funkcjonariusz zapewnia, że zapis jest standardowy.

Co zrobić, jeżeli zarzuty okażą się realne?

Jeżeli organ procesowy zmieni status ze świadka na podejrzanego, nie należy kontynuować wypowiedzi tak, jakby była to zwykła rozmowa świadka. Podejrzany ma prawo do obrony, w tym do odmowy składania wyjaśnień i odmowy odpowiedzi na pytania. Skorzystanie z tych praw nie może być traktowane jako przyznanie się do winy.

W sprawach o wyłudzenie kredytu często decydują dowody elektroniczne i dokumenty: logi bankowe, wnioski kredytowe, korespondencja, numery rachunków, dane urządzeń, numery telefonów, adresy IP oraz nagrania rozmów. Jeżeli doszło do pomyłki albo ktoś wykorzystał Twoje dane, trzeba konsekwentnie porządkować dowody potwierdzające tę wersję zdarzeń, zamiast ograniczać się do ogólnego zaprzeczania.

W postępowaniu karnym obowiązuje domniemanie niewinności. To organ prowadzący postępowanie musi wykazać, że określona osoba popełniła czyn zabroniony, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. Nie zwalnia to jednak z rozsądnego działania na etapie przesłuchania i zabezpieczenia materiałów, które mogą mieć znaczenie dla sprawy.

FAQ

Podsumowanie

Wezwanie na Policję jako świadek w sprawie wyłudzenia danych lub kredytu nie powinno być ignorowane, ale nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej. Kluczowe jest rozróżnienie statusu świadka i podejrzanego, prawidłowe korzystanie z prawa odmowy odpowiedzi na pytanie oraz dokładne sprawdzenie protokołu przed podpisaniem.

Jeżeli rzeczywiście brałeś udział tylko w zwykłej rozmowie dotyczącej zakupu lub sprzedaży rzeczy, przygotuj fakty potwierdzające przebieg kontaktu. Jeżeli natomiast pytania organu wskazują, że możesz zostać powiązany ze sprawą jako osoba podejrzewana, nie działaj pod wpływem emocji i nie składaj spontanicznych, nieprzemyślanych wyjaśnień.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 190a, art. 233, art. 286, art. 287 i art. 294.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 71, art. 87, art. 177, art. 183, art. 190, art. 313 i art. 325g.
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV KK 31/07.
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt II AKa 268/15.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1999 r., sygn. akt V KKN 362/97.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.