Dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów a ukraińskie prawo jazdy

Czy ukraińskie prawo jazdy pozwala jeździć mimo dożywotniego zakazu?

Nie. Jeżeli w Polsce orzeczono wobec kierowcy dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, uzyskanie prawa jazdy na Ukrainie nie powoduje, że zakaz przestaje działać. Zakaz jest środkiem karnym orzeczonym wobec konkretnej osoby, a nie tylko problemem z brakiem dokumentu.

W praktyce oznacza to, że kierowca objęty zakazem nie może prowadzić pojazdu w Polsce nawet wtedy, gdy fizycznie posiada ważny zagraniczny dokument. Dotyczy to również sytuacji, w której prawo jazdy zostało wydane po odbyciu kursu i egzaminu za granicą. W sprawach alkoholowych warto też osobno sprawdzić, od kiedy liczony jest zakaz prowadzenia pojazdów po alkoholu i czy istnieje realna możliwość wcześniejszej zmiany sytuacji kierowcy.

Co do zasady ukraińskie prawo jazdy może być w Polsce uznawane na podstawie przepisów o kierujących pojazdami i konwencji międzynarodowych. Nie jest to jednak sposób na obejście zakazu orzeczonego przez polski sąd. Przy zwykłych sytuacjach, gdy kierowca nie ma zakazu ani cofniętych uprawnień, znaczenie mają reguły dotyczące honorowania zagranicznego prawa jazdy.

Kiedy sąd orzeka dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów?

Dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych wynika przede wszystkim z art. 42 § 3 i § 4 Kodeksu karnego. Sąd orzeka go m.in. w razie popełnienia przestępstwa z art. 178a § 4 Kodeksu karnego, czyli ponownej jazdy w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo jazdy w takim stanie w okresie obowiązywania wcześniejszego zakazu.

Aktualnie art. 42 § 3 Kodeksu karnego obejmuje także skazanie za art. 244 Kodeksu karnego, jeżeli czyn polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Dożywotni zakaz może być również obligatoryjny przy najpoważniejszych przestępstwach komunikacyjnych, w tym gdy sprawca był nietrzeźwy, pod wpływem środka odurzającego, zbiegł z miejsca zdarzenia albo po zdarzeniu spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający przed badaniem.

Przepis przewiduje wyjątek: sąd nie musi orzekać zakazu dożywotnio, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami. To jednak sytuacje rzadkie i wymagające bardzo konkretnych argumentów.

Zatrzymanie dokumentu i cofnięcie uprawnień

Po prawomocnym orzeczeniu zakazu informacja trafia do właściwych organów. Zgodnie z art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, cofa uprawnienia w orzeczonym zakresie i nie może wydać tych uprawnień w czasie obowiązywania zakazu.

Dlatego problem nie sprowadza się do samego dokumentu. Nawet jeżeli kierowca ma przy sobie zagraniczne prawo jazdy, w razie kontroli liczy się również to, czy posiada ważne uprawnienie do kierowania i czy nie obejmuje go zakaz. W praktyce informacje o zakazach i zatrzymanych dokumentach są weryfikowane w ewidencjach; więcej o tym zagadnieniu omawia materiał o tym, jak działa rejestr zatrzymanych praw jazdy. Przy kontroli zagranicznego dokumentu znaczenie może mieć również to, kiedy dopuszczalne jest zatrzymanie zagranicznego prawa jazdy.

Ustawa o kierujących pojazdami przewiduje też wyraźną przeszkodę administracyjną: prawo jazdy nie może być wydane osobie, wobec której prawomocnym wyrokiem sądu orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy sąd dopuści dalsze wykonywanie zakazu w formule pojazdów wyposażonych w blokadę alkoholową.

Prowadzenie pojazdu mimo zakazu

Kierowca, który prowadzi pojazd mimo sądowego zakazu, naraża się na odpowiedzialność karną z art. 244 Kodeksu karnego. Przepis przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Nie jest to zwykłe wykroczenie ani tylko jazda bez dokumentu.

Po zmianach w przepisach złamanie zakazu prowadzenia pojazdów może mieć szczególnie dotkliwe skutki. Jeżeli czyn polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, sąd orzeka co najmniej 10 000 zł świadczenia pieniężnego na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, a w określonych przypadkach może także orzec przepadek pojazdu albo nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.

Trzeba odróżnić art. 244 Kodeksu karnego od art. 180a Kodeksu karnego. Art. 180a dotyczy prowadzenia pojazdu pomimo decyzji właściwego organu o cofnięciu uprawnień i grozi za niego grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Przy czynnym sądowym zakazie zasadnicze znaczenie ma jednak art. 244 Kodeksu karnego.

Wymiana zagranicznego prawa jazdy na polskie

Osoba posiadająca ważne krajowe prawo jazdy wydane za granicą może co do zasady ubiegać się o polskie prawo jazdy odpowiedniej kategorii po zwrocie zagranicznego dokumentu. Wynika to z art. 14 ustawy o kierujących pojazdami. Do wymiany stosuje się jednak także przepisy art. 12 tej ustawy, czyli negatywne przesłanki wydania dokumentu.

Oznacza to, że osoba objęta prawomocnym zakazem prowadzenia pojazdów nie może skutecznie obejść zakazu przez przedstawienie prawa jazdy wydanego za granicą. Jeżeli zakaz nadal obowiązuje, urząd powinien uwzględnić ten fakt przy ocenie wniosku o wydanie albo wymianę dokumentu.

W orzecznictwie administracyjnym podkreślano już, że uzyskanie prawa jazdy za granicą nie może służyć obchodzeniu polskich wymogów związanych z odzyskaniem uprawnień. Wskazywały na to m.in. orzeczenia NSA w sprawach I OSK 753/09 oraz I OSK 241/11. W praktyce oznacza to, że najpierw trzeba rozwiązać problem zakazu albo cofnięcia uprawnień w Polsce, a dopiero później oceniać możliwość legalnego prowadzenia pojazdu.

Czy można coś zrobić z dożywotnim zakazem?

Dożywotni zakaz nie zawsze oznacza, że przez całe życie nie ma żadnej procedury pozwalającej na zmianę sytuacji kierowcy. Trzeba jednak rozróżnić dwie instytucje: zmianę sposobu wykonywania zakazu oraz uznanie środka karnego za wykonany.

Po co najmniej 10 latach wykonywania zakazu orzeczonego na podstawie art. 42 § 3 lub § 4 Kodeksu karnego skazany może złożyć wniosek na podstawie art. 182a Kodeksu karnego wykonawczego. Sąd może wtedy orzec, że zakaz będzie dalej wykonywany jako zakaz prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową. To nie jest pełne uchylenie zakazu: kierowca może prowadzić wyłącznie pojazd z blokadą alkoholową i dopiero po spełnieniu formalności administracyjnych.

Po co najmniej 15 latach wykonywania dożywotniego środka karnego możliwe jest także złożenie wniosku o uznanie środka za wykonany na podstawie art. 84 § 2a Kodeksu karnego. Sąd bierze pod uwagę to, czy skazany przestrzegał porządku prawnego i czy nie zachodzi obawa ponownego popełnienia podobnego przestępstwa. Jest to uprawnienie sądu, a nie automatyczne prawo kierowcy.

Podsumowanie

Jeżeli kierowca ma w Polsce dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów, ukraińskie prawo jazdy nie daje mu prawa do prowadzenia pojazdu na terytorium Polski. Zakaz jest skutkiem wyroku sądu i obowiązuje niezależnie od tego, jaki dokument kierowca ma przy sobie.

Bezpieczna droga prawna polega nie na uzyskiwaniu kolejnego dokumentu za granicą, lecz na sprawdzeniu wyroku, ewidencji, decyzji administracyjnych i ewentualnym złożeniu właściwego wniosku do sądu po spełnieniu warunków ustawowych. W sprawach dożywotnich zakazów szczególnie ważne jest ustalenie, czy możliwy jest wniosek o blokadę alkoholową po 10 latach albo wniosek o uznanie środka za wykonany po 15 latach.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - Dz.U. 2011 nr 30 poz. 151
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz.U. 1997 nr 90 poz. 557
4. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. I OSK 753/09, dotyczący wymiany zagranicznego prawa jazdy przy zatrzymanych polskich uprawnieniach.
6. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2012 r., sygn. I OSK 241/11, dotyczący znaczenia zagranicznego prawa jazdy przy zatrzymanych polskich uprawnieniach.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.