Rezygnacja z adwokata i wniosek o obrońcę z urzędu

Czy można zrezygnować z adwokata w sprawie karnej?

Tak. W sprawie karnej osoba podejrzana lub oskarżona korzysta z pomocy obrońcy, a nie pełnomocnika w potocznym znaczeniu tego słowa. W praktyce dokument udzielany adwokatowi albo radcy prawnemu bywa jednak nazywany pełnomocnictwem lub upoważnieniem do obrony. Możesz cofnąć takie upoważnienie i wypowiedzieć umowę o prowadzenie sprawy.

Najbezpieczniej zrobić to na piśmie. W oświadczeniu podaj swoje dane, sygnaturę sprawy, nazwę organu prowadzącego postępowanie oraz jednoznaczne zdanie, że wypowiadasz umowę i cofasz upoważnienie do obrony udzielone konkretnemu prawnikowi. Pismo przekaż prawnikowi, a odpis złóż w sądzie albo prokuraturze, zależnie od etapu sprawy.

Brak kopii umowy lub upoważnienia nie blokuje rezygnacji. Warto jednak zażądać od prawnika kopii dokumentów, rozliczenia pobranego wynagrodzenia, informacji o wykonanych czynnościach oraz zwrotu dokumentów przekazanych do prowadzenia sprawy.

Jak wypowiedzieć upoważnienie do obrony?

Wypowiedzenie nie wymaga szczególnego formularza. Dla celów dowodowych pismo najlepiej wysłać listem poleconym, złożyć w kancelarii sądu lub prokuratury z potwierdzeniem wpływu albo przesłać przez ePUAP, jeżeli organ dopuszcza taką komunikację. Samo ustne poinformowanie adwokata bywa niewystarczające, bo sąd lub prokurator nadal mogą uznawać, że obrońca jest umocowany.

W piśmie można użyć prostego sformułowania:

Jeżeli masz wyznaczony termin przesłuchania, posiedzenia albo rozprawy, nie odkładaj pisma na ostatnią chwilę. Organ procesowy powinien wiedzieć, kto aktualnie Cię reprezentuje, aby nie doszło do problemów z doręczeniami i udziałem obrońcy w czynnościach.

Rozliczenie z dotychczasowym adwokatem

Wypowiedzenie współpracy nie oznacza automatycznie, że nie trzeba zapłacić za czynności już wykonane. Do umów o świadczenie usług prawniczych co do zasady stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Dający zlecenie może wypowiedzieć je w każdym czasie, ale powinien zwrócić uzasadnione wydatki i zapłacić część wynagrodzenia odpowiadającą dotychczasowym czynnościom.

Dlatego po rezygnacji warto poprosić o pisemne zestawienie czynności, rozliczenie zaliczek, potwierdzenie zwrotu dokumentów oraz informację, czy prawnik złożył już jakieś pisma procesowe. Jeżeli w umowie przewidziano ryczałt, zaliczki, wynagrodzenie za etapy sprawy albo opłatę za konkretne czynności, rozliczenie zależy od treści tej umowy i zakresu pracy już wykonanej.

Obrońca z urzędu po rezygnacji z obrońcy z wyboru

Podstawą wniosku o obrońcę z urzędu jest art. 78 Kodeksu postępowania karnego. Przepis stanowi, że oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać wyznaczenia obrońcy z urzędu, jeżeli należycie wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.

„Oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać, aby mu wyznaczono obrońcę z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.”

W praktyce samo stwierdzenie, że nie stać Cię na adwokata, może nie wystarczyć. Do wniosku warto dołączyć dokumenty: zaświadczenie o dochodach, decyzję o zasiłku, potwierdzenie bezrobocia, wykaz kosztów utrzymania, umowę najmu, rachunki, informacje o osobach na utrzymaniu, zadłużeniu, alimentach lub innych stałych obciążeniach.

Wniosek kieruje się do sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Jeżeli sprawa jest jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego, pismo można złożyć bezpośrednio do właściwego sądu albo za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie, zwłaszcza gdy sytuacja wymaga szybkiego działania.

Kiedy sąd musi wyznaczyć obrońcę?

Nie każda sprawa karna wymaga udziału obrońcy. Istnieją jednak sytuacje obrony obowiązkowej. Zgodnie z art. 79 K.p.k. oskarżony musi mieć obrońcę między innymi wtedy, gdy nie ukończył 18 lat, jest głuchy, niemy lub niewidomy, istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności albo stanu zdrowia psychicznego pozwalającego na samodzielną i rozsądną obronę. Obrońca jest też obowiązkowy, gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę.

Na podstawie art. 80 K.p.k. oskarżony musi mieć obrońcę również w postępowaniu przed sądem okręgowym, jeżeli zarzucono mu zbrodnię. Jeżeli w takiej sprawie rezygnujesz z obrońcy z wyboru i nie ustanowisz nowego, sąd powinien zadbać o udział obrońcy z urzędu.

Szczególnej ostrożności wymaga sytuacja, w której sprawa łączy się z tymczasowym aresztowaniem, posiedzeniem aresztowym albo przedłużeniem izolacyjnego środka zapobiegawczego. W takim przypadku szybki kontakt z obrońcą ma duże znaczenie, a praktyczne zasady omawia osobny materiał o tym, jak działa obrońca przy areszcie.

Odmowa ustanowienia obrońcy z urzędu i ponowny wniosek

Jeżeli sąd odmówi wyznaczenia obrońcy z urzędu, przysługuje zażalenie zgodnie z art. 81 § 1a K.p.k. W zażaleniu trzeba konkretnie wskazać, dlaczego ocena sytuacji finansowej była błędna albo jakie dokumenty potwierdzają brak możliwości poniesienia kosztów obrony.

Ponowny wniosek oparty na tych samych okolicznościach pozostawia się bez rozpoznania. Jeżeli jednak sytuacja się zmieniła, na przykład utraciłeś pracę, doszły nowe koszty leczenia, zwiększyły się zobowiązania albo ustała pomoc rodziny, można złożyć nowy wniosek i dołączyć aktualne dowody.

Po doręczeniu odpisu aktu oskarżenia żądanie wyznaczenia obrońcy z urzędu powinno zostać złożone do sądu w terminie 7 dni. Późniejsze złożenie wniosku nie zawsze będzie bezskuteczne, ale jeżeli spowodowałoby konieczność zmiany terminu rozprawy lub posiedzenia, sąd może rozpoznać je dopiero po tym terminie.

Obrońca oskarżonego a pełnomocnik pokrzywdzonego

Warto rozróżniać dwie sytuacje. Oskarżony lub podejrzany korzysta z obrońcy. Pokrzywdzony, oskarżyciel posiłkowy albo inna strona postępowania może natomiast korzystać z pełnomocnika. Jeżeli występujesz w sprawie jako pokrzywdzony, znaczenie mają inne zasady niż przy obronie oskarżonego; szerzej omawia je artykuł o tym, kiedy potrzebny jest pełnomocnik pokrzywdzonego.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie przy składaniu pism. Oskarżony składa wniosek o obrońcę z urzędu, natomiast pokrzywdzony lub oskarżyciel posiłkowy może wnosić o pełnomocnika z urzędu, jeżeli spełnia warunki dotyczące sytuacji majątkowej.

FAQ

Podsumowanie

Rezygnacja z usług adwokata w sprawie karnej powinna być prosta, ale wymaga uporządkowania dwóch kwestii: wypowiedzenia umowy z dotychczasowym prawnikiem oraz poinformowania organu prowadzącego sprawę o cofnięciu upoważnienia do obrony. Jeżeli nie stać Cię na dalsze koszty, złóż wniosek o obrońcę z urzędu i dołącz dokumenty finansowe. W sprawach, w których obrona jest obowiązkowa albo zbliża się ważny termin procesowy, trzeba działać szczególnie szybko, aby nie narazić się na problemy z reprezentacją.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 77-84 oraz art. 338b.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 734, art. 740, art. 746 i art. 750.
3. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r., sygn. akt V KK 171/02.
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2021 r., sygn. akt IV KO 20/21.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt IV KK 102/20.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.