Wyzwiska i groźby ze strony partnera – co zrobić?

Wyzwiska i groźby partnera – kiedy sprawa ma charakter karny?

Jeżeli partner jednorazowo użył obraźliwych słów, sprawa może mieć inny ciężar prawny niż sytuacja, w której od dłuższego czasu poniża, kontroluje, zastrasza, grozi pobiciem, śmiercią albo „zniszczeniem” życia. W prawie karnym znaczenie ma nie tylko sam tekst wypowiedzi, ale również kontekst: wcześniejsza przemoc, sposób zachowania sprawcy, zależność ofiary, częstotliwość kontaktów oraz to, czy groźby realnie wzbudzają strach.

Same wyzwiska mogą w określonych okolicznościach stanowić znieważenie, zwykle ścigane z oskarżenia prywatnego. Jeżeli jednak są elementem dłuższego schematu poniżania, zastraszania i kontroli, mogą współtworzyć znęcanie psychiczne albo przemoc domową. Groźby popełnienia przestępstwa, na przykład pobicia, pozbawienia życia, zniszczenia mienia lub wyrządzenia krzywdy bliskim, należy oceniać pod kątem art. 190 Kodeksu karnego.

Znęcanie psychiczne nad osobą najbliższą

Zgodnie z art. 207 § 1 Kodeksu karnego, kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą albo nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jeżeli czyn dotyczy osoby nieporadnej ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny, zagrożenie karą jest surowsze. Jeżeli następstwem znęcania jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, kara może wynieść od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.

Partner może być osobą najbliższą w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego, jeżeli pozostaje z pokrzywdzoną osobą we wspólnym pożyciu. Nie każdy związek automatycznie spełnia ten warunek. Znaczenie mają m.in. faktyczne więzi osobiste, emocjonalne, gospodarcze i życiowe. Jeżeli para nie mieszka razem albo relacja była krótka i luźna, zachowanie sprawcy może nadal być karalne, ale kwalifikacja prawna może opierać się na innych przepisach, np. o groźbie karalnej, stalkingu albo zmuszaniu.

Znęcanie psychiczne nie musi polegać na przemocy fizycznej. Może obejmować powtarzalne upokarzanie, wyzywanie, wyśmiewanie, grożenie, kontrolowanie telefonu, izolowanie od znajomych, szantażowanie, wzbudzanie poczucia winy, straszenie odebraniem dzieci albo niszczeniem reputacji. Ważna jest ocena obiektywna: czy zachowanie sprawcy mogło powodować poważne cierpienia psychiczne, poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia.

W orzecznictwie podkreśla się, że znęcanie polega na umyślnym zadawaniu bólu fizycznego lub cierpień moralnych, zwykle przez działania powtarzające się, choć wyjątkowo także jednorazowe zachowanie o szczególnej intensywności może zostać ocenione jako znęcanie. Nie wystarczy więc samo subiektywne poczucie przykrości, ale nie trzeba też czekać, aż przemoc doprowadzi do trwałych następstw zdrowotnych.

Groźby karalne ze strony partnera

Groźba karalna z art. 190 § 1 Kodeksu karnego polega na grożeniu innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę albo na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Nie chodzi więc o każdą nieprzyjemną wypowiedź, ale o zapowiedź czynu zabronionego, np. pobicia, zabójstwa, uszkodzenia ciała, zniszczenia rzeczy, uprowadzenia dziecka czy wyrządzenia krzywdy bliskim.

Groźba nie musi być wypowiedziana wprost. Może wynikać z SMS-a, wiadomości w komunikatorze, e-maila, nagrania głosowego, gestu, zdjęcia, wpisu w internecie albo zachowania, które dla adresata jednoznacznie oznacza zapowiedź przestępstwa. Istotne jest to, czy w konkretnych okolicznościach obawa była uzasadniona, a nie to, czy sprawca rzeczywiście miał realny plan wykonania groźby.

Jeżeli partner mówi, że „ma kolegów”, którzy mogą zrobić krzywdę, albo że „ma znajomości w Policji” i dlatego jest bezkarny, takie wypowiedzi trzeba ocenić łącznie z całą sytuacją. Mogą wzmacniać poczucie zagrożenia i tłumaczyć, dlaczego pokrzywdzona osoba obawia się złożenia zawiadomienia. W podobnych sprawach znaczenie ma także groźba bezprawna i jej skutki, zwłaszcza gdy sprawca próbuje wymusić określone zachowanie lub milczenie, a czasem również w sprawach tak wrażliwych jak nakłanianie do aborcji.

Groźba karalna z art. 190 § 1 Kodeksu karnego jest zasadniczo ścigana na wniosek pokrzywdzonego. W praktyce warto w zawiadomieniu wyraźnie napisać: „wnoszę o ściganie sprawcy groźby karalnej”. Aktualny art. 12 § 4 Kodeksu postępowania karnego przewiduje jednak, że w sprawie z art. 190 § 1 Kodeksu karnego można wszcząć i prowadzić postępowanie mimo braku wniosku, jeżeli zachodzi duże prawdopodobieństwo, że niezłożenie wniosku wynika z obawy pokrzywdzonego przed odwetem albo przemawia za tym interes społeczny.

Stalking, nękanie wiadomościami i kontrolowanie po rozstaniu

Jeżeli partner albo były partner wielokrotnie dzwoni, wysyła SMS-y, pisze z nowych kont, nachodzi pod domem lub pracą, śledzi, wypytuje znajomych, publikuje wpisy o pokrzywdzonej osobie albo grozi po rozstaniu, trzeba rozważyć także art. 190a Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy uporczywego nękania, które wzbudza uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza prywatność.

Stalking często łączy się z groźbami karalnymi, szantażem emocjonalnym i przemocą domową. Nie trzeba odpowiadać na każdą wiadomość ani prowadzić rozmów „dla świętego spokoju”. Bezpieczniejsze bywa jedno jasne żądanie zaprzestania kontaktu, a następnie dokumentowanie kolejnych prób kontaktu i zgłoszenie sprawy organom ścigania.

Jakie dowody zabezpieczyć?

W sprawach o groźby, znęcanie psychiczne i stalking często nie ma jednego „idealnego” dowodu. Liczy się suma informacji, które pokazują powtarzalność, eskalację i realny wpływ zachowania sprawcy na pokrzywdzoną osobę. Warto zabezpieczyć w szczególności:

• SMS-y, wiadomości z komunikatorów, e-maile, wiadomości głosowe i historię połączeń, Podobnie ocenia się groźby i SMS-y po rozstaniu. Szerzej omawia to artykuł o groźbach karalnych w SMS-ach.
• zrzuty ekranu z widoczną datą, godziną, nazwą konta lub numerem telefonu,
• nagrania rozmów, zwłaszcza gdy osoba nagrywająca uczestniczy w rozmowie; ich ocenę jako dowodu pozostawia się organowi prowadzącemu sprawę,
• dane świadków, którzy słyszeli groźby albo widzieli skutki zachowania sprawcy,
• notatki z interwencji Policji, zaświadczenia lekarskie, dokumentację psychologiczną, obdukcję lub zdjęcia obrażeń,
• własny chronologiczny opis zdarzeń: data, miejsce, treść groźby, reakcja, świadkowie, dowody.

Nie należy przerabiać zrzutów ekranu ani usuwać części rozmów w taki sposób, który mógłby podważyć wiarygodność materiału. Najlepiej zachować całą korespondencję, wykonać kopię zapasową i opisać ją w prosty sposób. Jeżeli sprawca usuwa wiadomości, szczególnie ważne jest szybkie wykonanie zrzutów i zapisanie ich w bezpiecznym miejscu.

Zawiadomienie Policji lub prokuratury

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć na Policji albo w prokuraturze. Jeżeli sprawca powołuje się na rzekome znajomości w Policji, warto wprost opisać to w zawiadomieniu i rozważyć złożenie pisma bezpośrednio w prokuraturze albo w innej jednostce Policji. Nie oznacza to automatycznie, że sprawa będzie prowadzona poza miejscem zdarzenia, ale taka informacja może mieć znaczenie dla oceny obaw pokrzywdzonej osoby.

W zawiadomieniu należy wskazać dane sprawcy, opisać najważniejsze zdarzenia chronologicznie, załączyć dowody i podać świadków. Przy groźbach z art. 190 Kodeksu karnego warto zamieścić wyraźny wniosek o ściganie. Jeżeli zgłaszająca osoba obawia się odwetu, powinna to napisać wprost, ponieważ może to mieć znaczenie dla sposobu prowadzenia postępowania.

Po złożeniu zawiadomienia pokrzywdzona osoba może domagać się informacji o biegu sprawy, składać wnioski dowodowe oraz wskazywać nowe zdarzenia. Jeżeli sprawca nadal grozi albo kontaktuje się mimo zgłoszenia, trzeba każdorazowo dokumentować te sytuacje i przekazywać je organom. Praktyczne omówienie, jak reagować na groźby, może pomóc przygotować się do pierwszych działań.

Ochrona przed partnerem – zakaz kontaktu, zakaz zbliżania i nakaz opuszczenia mieszkania

W sprawach przemocy domowej Policja może zastosować natychmiastowe środki ochrony, jeżeli osoba stosująca przemoc stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby doznającej przemocy. Chodzi m.in. o nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, zakaz zbliżania się do mieszkania, zakaz zbliżania się do osoby, zakaz kontaktowania się oraz zakaz wstępu do określonych miejsc, np. miejsca pracy lub szkoły.

Takie środki są natychmiast wykonalne i co do zasady tracą moc po 14 dniach od wydania, chyba że sąd udzieli zabezpieczenia, którym zostaną przedłużone. Nie trzeba czekać na wyrok karny, aby w sytuacji zagrożenia domagać się szybkiej ochrony. Jeżeli sprawca narusza zakaz, należy od razu zawiadomić Policję.

Po skazaniu sąd może orzec środki karne z art. 41a Kodeksu karnego, w tym zakaz kontaktowania się, zakaz zbliżania się do określonych osób, zakaz przebywania w określonych miejscach albo nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. W toku postępowania można też wnosić o środki zapobiegawcze, które mają odseparować sprawcę od pokrzywdzonej osoby jeszcze przed zakończeniem sprawy.

FAQ

Czy wyzwiska ze strony chłopaka zawsze są przestępstwem?

Nie zawsze. Jednorazowe wyzwiska mogą być oceniane inaczej niż długotrwałe poniżanie i zastraszanie. Jeżeli obelgi są częścią powtarzalnej przemocy psychicznej, mogą mieć znaczenie w sprawie o znęcanie. Jeżeli są publiczne lub naruszają godność, mogą też prowadzić do odpowiedzialności za znieważenie.

Czy groźba „zniszczę cię” wystarczy do zawiadomienia?

To zależy od kontekstu. Sama ogólna wypowiedź może być zbyt nieprecyzyjna, ale jeżeli towarzyszą jej zapowiedzi pobicia, śmierci, nasłania innych osób, zniszczenia mienia albo wcześniejsze akty przemocy, należy rozważyć zawiadomienie. Organ ścigania oceni, czy była to groźba popełnienia przestępstwa i czy wzbudziła uzasadnioną obawę.

Czy muszę mieszkać z partnerem, żeby zgłosić przemoc?

Nie. Wspólne zamieszkanie może mieć znaczenie dla kwalifikacji z art. 207 Kodeksu karnego i dla niektórych środków ochrony, ale groźby karalne, stalking czy inne przestępstwa można zgłaszać także wtedy, gdy sprawcą jest były partner albo osoba, z którą pokrzywdzona nie mieszka.

Czy mogę nagrać partnera, który mi grozi?

Jeżeli uczestniczysz w rozmowie, nagranie może zostać przekazane jako dowód, ale jego ostateczna ocena należy do organów prowadzących sprawę. Nie należy prowokować niebezpiecznych sytuacji tylko po to, aby uzyskać nagranie. Bezpieczeństwo jest ważniejsze niż dowód.

Czy przy groźbach potrzebny jest wniosek o ściganie?

Co do zasady tak, ponieważ groźba karalna z art. 190 Kodeksu karnego jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego. Warto złożyć taki wniosek od razu w zawiadomieniu. Wyjątkowo postępowanie może być prowadzone także bez wniosku, jeżeli brak wniosku wynika prawdopodobnie z obawy przed odwetem albo przemawia za tym interes społeczny.

Co zrobić, gdy partner grozi, że ma znajomego w Policji?

Należy opisać tę okoliczność w zawiadomieniu i dołączyć dowody, jeśli istnieją. Można złożyć pismo bezpośrednio w prokuraturze albo w innej jednostce Policji. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia trzeba jednak niezwłocznie dzwonić pod 112.

Podsumowanie

Wyzwiska i groźby ze strony partnera nie powinny być bagatelizowane, zwłaszcza gdy powtarzają się, nasilają albo służą podporządkowaniu drugiej osoby. W zależności od okoliczności mogą stanowić groźbę karalną, znęcanie psychiczne, stalking, przemoc domową albo inne przestępstwo. Najważniejsze jest bezpieczeństwo, zabezpieczenie dowodów i szybkie zgłoszenie sprawy, jeżeli istnieje realna obawa spełnienia gróźb.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179
4. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej - Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1971 r., sygn. akt I KR 149/71
6. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 1996 r., sygn. akt WR 102/96
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1987 r., sygn. akt I KR 225/87
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1990 r., sygn. akt IV KR 69/90
9. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt II AKa 233/2005

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.