Konsekwencje za oszustwa internetowe

Oszustwo internetowe a kwalifikacja prawna

W sprawach dotyczących fałszywych aukcji, fikcyjnych ogłoszeń, przyjmowania zaliczek bez zamiaru wydania towaru albo podszywania się pod sprzedawcę podstawową kwalifikacją jest najczęściej oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Chodzi o sytuację, w której sprawca, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadza inną osobę w błąd albo wykorzystuje jej błąd i doprowadza ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Samo to, że czyn został popełniony przez internet, nie przesądza jeszcze o zastosowaniu art. 287 K.k. Przepis o oszustwie komputerowym dotyczy przede wszystkim wpływania bez upoważnienia na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych albo zmieniania, usuwania lub wprowadzania zapisów danych. Przy zwykłych fałszywych ogłoszeniach sprzedaży najczęściej będzie to art. 286 K.k., a nie art. 287 K.k.

Jeżeli ktoś został namówiony przez inną osobę, nie wyłącza to automatycznie jego odpowiedzialności. Znaczenie ma to, czy działał świadomie, jaki był jego udział, czy czerpał korzyść, czy znał plan oszustwa oraz czy pełnił rolę sprawcy, współsprawcy, pomocnika albo osoby wykorzystanej przez innych.

Jaka kara grozi za oszustwo internetowe?

Za oszustwo z art. 286 § 1 K.k. grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W wypadku mniejszej wagi, o którym mowa w art. 286 § 3 K.k., sąd może orzec grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do 2 lat. O tym, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi, nie decyduje wyłącznie niska kwota pojedynczej transakcji. Sąd bierze pod uwagę całokształt sprawy, w tym liczbę pokrzywdzonych, łączną szkodę, sposób działania i zachowanie po popełnieniu czynu.

Oszustwo komputerowe z art. 287 § 1 K.k. jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, a w wypadku mniejszej wagi grzywną, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do roku. Ten przepis nie zastępuje jednak art. 286 K.k. w każdej sprawie internetowej.

Przy szkodzie około 15 000 zł nie wchodzi co do zasady w grę kwalifikacja dotycząca mienia znacznej wartości z art. 294 K.k., ponieważ mieniem znacznej wartości jest mienie przekraczające 200 000 zł. Nie oznacza to jednak, że sprawa jest błaha. Kilku pokrzywdzonych, powtarzalny schemat działania i brak zwrotu pieniędzy mogą istotnie obciążać sprawcę.

Kilka oszustw, czyn ciągły i ciąg przestępstw

Jeżeli doszło do wielu transakcji z różnymi osobami, prokurator i sąd mogą rozważać różne konstrukcje prawne. W zależności od dowodów może to być jeden czyn ciągły z art. 12 § 1 K.k. albo ciąg przestępstw z art. 91 K.k. Różnica ma znaczenie praktyczne, bo wpływa na sposób wymiaru kary.

Przy czynie ciągłym znaczenie ma to, czy zachowania były podjęte w krótkich odstępach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru. Przy ciągu przestępstw bada się między innymi krótkie odstępy czasu, wykorzystanie takiej samej sposobności i to, czy przed popełnieniem kolejnych czynów nie zapadł jeszcze pierwszy wyrok, choćby nieprawomocny.

W praktyce nie należy więc oceniać ryzyka tylko przez pryzmat pojedynczej drobnej kwoty. Jeżeli pokrzywdzonych jest wielu, łączna szkoda rośnie, a schemat był powtarzalny, sprawa może być oceniona surowiej niż jednorazowy incydent.

Co sąd bierze pod uwagę przy wymiarze kary?

Sąd nie ustala kary mechanicznie na podstawie samej kwoty szkody. Zgodnie z zasadami wymiaru kary z art. 53 K.k. bierze pod uwagę między innymi stopień winy, społeczną szkodliwość czynu, motywację, sposób działania, rodzaj i rozmiar szkody, właściwości i warunki osobiste sprawcy, jego wcześniejszy sposób życia oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa.

Na korzyść sprawcy mogą przemawiać zwłaszcza: wcześniejsza niekaralność, młody wiek, stabilna sytuacja życiowa, przyznanie się, szczere wyjaśnienia, przeproszenie pokrzywdzonych, aktywne naprawianie szkody i realna współpraca z organami. Na niekorzyść mogą działać: zaplanowany sposób działania, wielu pokrzywdzonych, brak zwrotu pieniędzy, ukrywanie się, przerzucanie odpowiedzialności albo kontynuowanie podobnych działań mimo zgłoszeń.

Problemy zdrowotne również mogą mieć znaczenie, ale zwykle nie wyłączają odpowiedzialności karnej. Mogą wpływać na ocenę właściwości osobistych, możliwość wykonywania określonej kary lub obowiązków, a w szczególnych sytuacjach także na potrzebę opinii biegłych, jeżeli istnieją wątpliwości co do poczytalności w czasie czynu.

Naprawienie szkody i porozumienie z pokrzywdzonymi

W sprawach o oszustwa internetowe naprawienie szkody jest jednym z najważniejszych działań praktycznych. Pokrzywdzeni mogą domagać się zwrotu pieniędzy, a w razie skazania sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody. Na wniosek pokrzywdzonego albo innej uprawnionej osoby sąd co do zasady orzeka taki obowiązek w wyroku skazującym.

Zwrot pieniędzy nie powoduje automatycznego umorzenia sprawy, bo oszustwo z art. 286 K.k. jest przestępstwem ściganym z urzędu, chyba że chodzi o przypadek popełniony na szkodę osoby najbliższej i wymagany jest wniosek. Naprawienie szkody może jednak zmniejszyć konflikt z pokrzywdzonymi, poprawić sytuację procesową i stanowić istotną okoliczność łagodzącą.

Jeżeli nie da się spłacić całej kwoty od razu, warto rozważyć realny harmonogram spłat, potwierdzenia przelewów i kontakt z pokrzywdzonymi w sposób bezpieczny procesowo. Należy unikać nacisków, gróźb lub nakłaniania pokrzywdzonych do wycofywania zeznań.

Czy możliwe jest zawieszenie kary?

Warunkowe zawieszenie wykonania kary jest możliwe tylko wtedy, gdy spełnione są warunki z art. 69 K.k. Przede wszystkim kara pozbawienia wolności orzeczona przez sąd nie może przekraczać roku, sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie może być skazany na karę pozbawienia wolności, a sąd musi uznać, że zawieszenie wystarczy do osiągnięcia celów kary.

W sprawie osoby wcześniej niekaranej, która naprawia szkodę i współpracuje z organami, zawieszenie kary może być realnie rozważane. Nie można go jednak obiecać z góry, zwłaszcza gdy oszustw było wiele, szkoda jest znaczna w praktycznym odczuciu pokrzywdzonych albo materiał dowodowy wskazuje na zaplanowane, powtarzalne działanie.

Sąd może też orzec grzywnę, obowiązki probacyjne, obowiązek informowania kuratora, przeproszenia pokrzywdzonych, wykonywania pracy zarobkowej albo naprawienia szkody. Niewykonywanie obowiązków nałożonych w okresie próby może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym do zarządzenia wykonania kary.

Dobrowolne poddanie się karze i rozmowy z prokuratorem

W niektórych sprawach możliwe jest zakończenie postępowania bez pełnej rozprawy, na podstawie uzgodnień z prokuratorem. Art. 335 K.p.k. pozwala prokuratorowi wystąpić do sądu z wnioskiem o wydanie wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych kar lub innych środków, jeżeli oskarżony przyznaje się do winy, okoliczności czynu i wina nie budzą wątpliwości, a jego postawa wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte.

Takie rozwiązanie może skrócić postępowanie i ograniczyć niepewność, ale wymaga ostrożności. Trzeba sprawdzić, czy proponowana kara, obowiązek naprawienia szkody, koszty i ewentualne środki dodatkowe są rzeczywiście korzystne oraz czy obejmują wszystkie zarzuty. Pokrzywdzony, prawidłowo zawiadomiony o posiedzeniu, może mieć wpływ na możliwość uwzględnienia wniosku. W powiązanym kontekście warto sprawdzić również wycofanie wniosku dobrowolne poddanie karze.

FAQ

Podsumowanie

Oszustwa internetowe mogą prowadzić do poważnych konsekwencji karnych, nawet jeżeli zaczęły się od drobnych kwot. Najczęściej podstawą odpowiedzialności jest art. 286 K.k., a kluczowe znaczenie mają: zamiar sprawcy, sposób wprowadzenia pokrzywdzonych w błąd, liczba osób poszkodowanych, łączna szkoda oraz zachowanie po ujawnieniu sprawy.

Osoba wcześniej niekarana nie jest bez szans na łagodniejsze rozstrzygnięcie, ale powinna działać szybko i rozsądnie: zabezpieczyć dokumenty, ustalić łączną kwotę szkody, rozpocząć naprawianie szkody i nie składać pochopnych wyjaśnień bez znajomości akt. W sprawach obejmujących wielu pokrzywdzonych profesjonalna analiza może realnie wpłynąć na strategię obrony.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 12, art. 46, art. 53, art. 57b, art. 69, art. 91, art. 115, art. 286, art. 287 i art. 294 K.k.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 335 i art. 343 K.p.k.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.